“Lud nasz bardziej zbliżony jest do ludu niemieckiego, z którym sąsiaduje na zachód niż do ludu polskiego w Galicji. [...] Ta mieszana, śląska narodowość jest koniecznym wynikiem rozwoju historycznego, jaki lud nasz przechodził; przed kilkoma wiekami został odłączony od Polski, przeszedł pod wiele lepsze rządy niemieckie i zachowując język pierwotny, nabył przez zetknięcie z wysoką cywilizacją niemiecką owych właściwości, którymi góruje nad ludem, zostającym ciągle pod rządami polskimi.”

 O narodowości:

Przede wszystkim narodowość śląska nie jest ani o jotę bardziej „sztuczna” czy „mniej prawdziwa” niż polska. Co prawda nie dziwi już nawet, że niektórzy Polacy zaprzeczają istnieniu narodu amerykańskiego, australijskiego czy kanadyjskiego. Nie dziwi, bo dla nich narodem jest tylko taka wspólnota, która ma wielowiekową historię, a wymienione trzy wspólnoty mają historię istotnie krótką.

No dobrze, ale to nie dotyczy Śląska…
Śląsk ma historię tak samo długą co i Polska i wobec tego świadomość narodowa nie jest tam niczym „sztucznym” ani nowym. Nawet owo pierwsze zdanie zanotowane, jak wielu twierdzi, po polsku w Księdze Henrykowskiej w 1270 roku „dai ut ia pobrusa a ti poziwai”  może równie dobrze uchodzić za najstarsze zanotowane zdanie mowy śląskiej, tym bardziej, że zanotowano je właśnie na Śląsku. Tak na marginesie: Czesi uważają, że jest to również pierwsze zdanie w ich języku…

Osobista świadomość jest „widzimisię” każdego, kto ją posiada, my Polacy też nie jesteśmy od niej wolni. Nie wiem, czy moje pojmowanie narodu jest „płytkie”, na pewno nikomu (więc i mnie) nie zaszkodzi doskonalić się pod tym względem. Natomiast odnoszę wrażenie, że z kolei podejście większości (o ile nie wręcz miażdżącej większości) Polaków do Ślązaków jest wyjątkowo płytkie. Przykładem tego choćby próba dyskredytacji narodowości śląskiej w sposób, na który się już gdzieś natknąłem i to niejednokrotnie:

„To co, może Małopolanie czy Mazowszanie albo Wielkopolanie to też narody? Hehehe! Co możnaby o nich powiedzieć? Też mają „świadomość narodową?  A poza tym: czym się różnią Ślązacy od (w domyśle: innych) Polaków?”

Pytanie to jest podobne np do pytania: czym się różnią niemieckojęzyczni Szwajcarzy od Niemców? Językiem? (NIE), Religią? (NIE), Gwarą? (TAK!), Zwyczajami? (NIE). Jak widać, różnica jest istotnie niewielka… Tak by się przynajmniej zdawało.
Nie jest tu też rozstrzygające co MOŻNABY mówić o Mazowszanach, Małopolanach i innych. O wiele bardziej istotne jest CO ONI SAMI o sobię mówią. Wracając do pewnej wypowiedzi prezesa Ruchu Autonomii Śląska:

“Jestem Ślązakiem, nie Polakiem. Moja ojczyzna to Górny Śląsk. Nic Polsce nie przyrzekałem, więc jej nie zdradziłem.” (1)

Czy wiemy coś o jakichkolwiek Małopolanych czy Mazowszanach, mówiących cokolwiek podobnego? Bo ja nie. Natomiast każdy może się sam przekonać, że takie postawy istnieją na Górnym Śląsku i że reprezentowane tam są przez tysiące i tysiące ludzi. To jest zatem REALNA KWESTIA i trzeba wreszcie spojrzeć prawdzie w oczy zamiast jedynie próbować tym ludziom wmawiać, że my lepiej wiemy niż oni sami kim są. Taka postawa przypomina mi pewien serbski dowcip, jaki znam od znajomego Serba: „Chorwaci to też Serbowie, tylko o tym nie wiedzą!”  Ale Serbowie, pomimo niedawnej wojny z Chorwatami, powtarzają to istotnie jako żart. Tymczasem odnoszą wrażenie, że wielu naszych Rodaków traktuje podobny „żart” o Ślązakach niczym dogmat, którego odrzucenie równa się niemal „zdradzie narodowej”…

Ten naród śląski – podobnie jak i polski, powstał z szeregu ludów, ma w sobie „krew” polską, czeską, morawską i niemiecką, prasłowiańską i zapewne też celtycką.

Naród śląski to nie jest bzdura, wbrew temu, co nasi zbyt pewni siebie i aż do głupoty nonszalanccy rodacy twierdzą. Nie większa w każdym razie niż – historycznie rzecz biorąc – naród polski. On też powstawał powoli z plemion i księstewek, które nie używały kiedyś wobec siebie słowa „polski”. 

Żaden naród nie powstaje „overnight”. Nawet taka Szkocja nie zawsze była narodem. Ale w końcu też się nim stała. A Anglia, zwłaszcza po najeździe Wilhelma i jego zwycięstwie nad Haroldem? Ci francusko-języczni najeźdźdcy odpowiedzialni są np za najbardziej nieprzyjemne słowa w obecnym języku angielskim, np „jail”, „court” itd („więzienie”, „sąd”), które to słowa są francuskiego pochodzenia… Bo TAK tam drakońsko rządzili: więzili i skazywali… A jednak ta Anglia jest teraz narodem i to jednym. Mają też potomków Wikingów i paru innych jeszcze grup etnicznych i językowych. Co oznacza, że da się stworzyć naród z rozmaitych grup językowych i etnicznych, nawet rasowych. Nawet Adolf Hitler to przyznawał (2).
 Dlaczego zatem są pośród nas ludzie, którzy wciąż upierają się, że nie ma narodowości śląskiej, a co najwyżej „śląscy Czesi albo śląscy Niemcy”?

Naród śląski - był, jest i będzie

W poprzedniej części naszych rozważań wspomnieliśmy, że już w czasach bardzo odległych istniały NACJE. Nie były one dokładnie tym samym, czym są obecnie, co daje się łatwo wyjaśnić zwyką ewolucją wspólnot ludzkich. Nasi „oświeceni” oponenci, którzy przecież w innych wypadkach nie negują ewolucji wspólnot ludzkich, mają jednak najwyraźniej problem z oswojeniem się z ewolucją narodu. Dlatego też zajadle negują istnienie narodów w okresach poprzedzających XIX wiek. Ciekawi jesteśmy przyczyn tej ich nagłej „zaćmy” na tym konkretnym punkcie. Ale załóżmy na moment, że mają rację. Nie, nie mają jej ani na jotę, no ale załóżmy, że jeszcze kilka wieków temu istotnie nie było nacji. Czyli w ciągu tego czasu zdążyły się jednak nacje wytworzyć: francuska, rosyjska, niemiecka, także polska. Czemu jednak upierają się wobec tego, że dokładnie w ciągu tego samego czasu „nie mogła” powstać nacja śląska? Co miałoby stanąć temu na przeszkodzie? Czy może brak niepodległego państwa w ciągu stuleci? No dobrze, a jak długo w historii Ukraińcy posiadali swoją niepodległość? Albo Słowacy? Słoweńcy? Kiedy po raz ostatni cieszyli się niepodległością Baskowie? A co z Kurdami, których jest w sumie coś z około 35 milionów, mówią osobnym językiem (z grupy języków indo-europejskich), żyją w rozmaitych krajach, głównie bliskowschodnich, a którzy nigdy praktycznie nie mieli własnej państwowości? Czy tych wszystkich nacji także w związku z tym „nie ma”?

Wśród Górnoślązaków od dłuższego czasu widoczne były rozmaite identyfikacje: z Niemcami, Austrią, Prusami (czyli w tym ostatnim wypadku niekoniecznie z całymi Niemcami), potem też z polskością, z Czechami oraz po prostu ze Śląskiem. Kościelni wizytatorzy pisali czasem w swych protokołach (w XVI i XVII wieku) o tym kim są proboszczowie np. „parochus…(tu padało nazwisko) Silesius Rosenbergensis” – czyli „Ślązak z Olesna” – i to w XVII wieku. Gdzie indziej znowu „parochus” był „Germanus”, albo „Polonus”.
Taki ktoś nie musiał się obawiać przyznania nie tylko do śląskości, ale do polskości, czeskości, morawskości również. Śląsk należał wtedy do Austrii. Wizytatora nie interesowała narodowość ani parafian, ani proboszcza czy kościelnego, bo on zainteresowany był stanem technicznym kościoła, jego wyposażeniem oraz dochodami. Jeżeli zatem rzuciło mu się w oczy (i uszy), że proboszcz albo kościelny to „Germanus” albo „Silesius”, to już musiało to być  ewidentne. Jakimi językami mówili, to tylko czasami jest tam uwidocznione. Np wymieniane to było, gdy parafianie mówili np po polsku i wobec tego wymagany był proboszcz mówiący tym językiem („requiritur hic parochus qui linguam novit polonicam”). Protokoły spisane były po łacinie i jest w związku z tym prawdopodobne, że rozmowy wizytatora z proboszczem też odbywały się w tym języku, bo łacina była stosowana częściej w kościele niż obecnie. Jedynie czasami wizytator czynił uwagi o tym czy parafianie są Niemcami czy Polakami i jaka jest narodowość proboszcza. Z tego wniosek, że odnotowywał ten fakt jedynie, gdy już sam proboszcz nie pozostawił żadnej wątpliwości co do tego kim jest. Niejednokrotnie i nazwiska były zlatynizowane w protokołach (nie zawsze). Nazwisko jednego z wizytatorów znamy stamtąd jako „Teophilus Stephetius”. Tak na marginesie, jeśli zapytać o język tych ludzi, to mogli oni mówić rozmaitymi językami i gwarami. Niejeden kiedyś na Śląsku mówił i po niemiecku, po polsku i po śląsku. Niejeden podpisywał się nawet w rozmaitych formach nazwiska. Narodowość na Śląsku nie zawsze odpowiadała mówionemu językowi i tak jest także i obecnie.

Nie zapominajmy też, że sama Polska jest wynikiem działań politycznych i społecznych, które w wydatnym stopniu ugruntowały właśnie poczucie wspólnoty, która stawała się narodem. A Śląsk był poza granicami Polski przez większą część polskiej historii. Stąd ta łączność i poczucie więzi z Polska, choć też do pewnego stopnia przetrwała, nie były już tak mocne, a nawet tworzyła się odrębna wspólnota lokalna, nie będąca polską. My zdecydowanie zbyt długo przyzwyczajaliśmy się do oceny tego regionu jedynie w kategorii stosunków polsko-niemieckich, zwłaszcza że i lokalna społeczność w nowszych czasach poddana była porządkowi prawnemu Polski i Niemiec. W uszach wciąż pobrzmiewają wypowiedzi takie jak ta:

Więc niejeden istotnie miał powyżej uszu w końcu i tej całej Polski i tych całych Niemiec. Rzeźbiarz z Opola, Thomas Myrtek (1888 – 1935),  bodajże w 1922 lub 1923 roku wyrzeźbił płaskorzeźbę przedstawiającą mężczyznę uginającego się pod ciężarem dwóch orłów. Jeden z tych orłów symbolizował Niemcy, a drugi Polskę. Ten mężczyzna natomiast symbolizował Śląsk uciemiężony przez tych dwóch agresorów, imperialistów i bandytów, co to Śląskiem frymarczyli, zabijali jego mieszkańców  i mieli ich za nic, byle tylko granice sobie wygodnie poustawiać… Nie bez znaczenia chyba jest to, że wyrzeźbił to akurat zaraz po plebiscycie i 3 powstaniach… (a sam plebiscyt przewidywał jedynie głosowanie albo za Polską albo za Niemcami, nie było możliwości głosowania za autonomią albo osobną państwowością)…
 To, że on tak rzeźbił, to mnie w tym kontekście nie dziwi. To, co jest dla mnie jednak zaskakujące, to fakt, że Niemcy mu tej rzeźby nie mieli za złe, wisiała tuż nad wejściem do siedziby policji w Opolu… Czy możemy sobie wyobrazić równie wielką tolerancję dzisiaj w Polsce, gdyby tak Ruch Autonomii chciał replikę tej płaskorzeźby powiesić nad komendą policji w Katowicach albo nad wejściem do Urzędu Wojewódzkiego? Więc albo Niemcy się nie zorientowali w znaczeniu tej płaskorzeźby, albo nie mieli nic przeciw niej, bo uważali, że takich Schlesierów trzeba sobie powoli pozyskiwać dla niemieckości… I tego życzyłbym także polskim nacjonalistom…  Tym bardziej, że później też nie było lepiej. Pokazało się to m.in. podczas zajmowania „Zaolzia” w roku 1938 i w pierwszych miesiącach 1939 roku. Burmistrzem czeskiego Cieszyna był mówiący po polsku Ślązak Józef Kożdoń , który został natychmiast zdjęty ze swego urzędu przez polskie władze. Był to człowiek, który definiował się jednoznacznie:
„Nie jestem Niemcem, ale też nie jestem i nie chcę być Polakiem. Jestem mówiącym po polsku Ślązakiem”. (3)

Dziś Kosowo - jutro Śląsk

Poza wszystkimi tymi uwarunkowaniami istnieje jeszcze jedno. Jak rozumieć jakikolwiek nacjonalizm, jeżeli brakuje nawet uznania dla faktu, że znaczącym czynnikiem jest WOLA oraz EMOCJONALNA świadomość własnej tożsamości? Naród istnieje tak długo, jak długo są ludzie uważający się za naród – a ściślej tak długo, jak długo jest ich tylu, że w swojej własnej świadomości grupowej są w stanie funkcjonować jako naród.
Zwłaszcza, gdy się jest w regionie, gdzie jako Ślązacy (i tylko jako Ślązacy) niektórzy ludzie określali siebie już kilka wieków temu (jak to podałem wyżej). Tak więc na Śląsku nie byłoby się pierwszym, któryby postanowił, że się zalicza do „nowego” narodu. Byłoby się tam o co najmniej 4 wieki spóźnionym… Ci spośród Ślązaków, którzy uważają się za naród, nie są zbyt liczni ( na dobrą sprawę nie wiadomo ilu ich jest, obecnie deklaruje się w granicach 180 tysięcy do 200 tysięcy). Cóż jednak miałoby to oznaczać? Czy nie ma małych narodów? Ilu jest Estończyków? Ilu jest Łotyszy? Ilu jest Maltańczyków? Ilu jest Basków? Islandczyków jest około 320 tysięcy, to wszystko. Basków jest około 700 tysięcy. Na Korsyce żyje 302 tysiące ludzi, językiem zaś korsykańskim mówi około połowy tej liczby, czyli w granicach 150 tysięcy. Jest tam też ruch separatystyczny. Jest on także na Sardynii, czasami kusząc się o spektakularne akcje .
Jeżeli zatem takie społeczności istnieją i funkcjonują jako odrębne społeczności etniczne i narodowe, to skąd ten negacjonizm i „przecieranie oczu” wśród Polaków, gdy przychodzi do kwestii śląskiej?

Separatyzmy są zresztą bardziej rozpowszechnione, tak w Europie jak i poza nią. Obok ruchów separatystycznych istnieją liczne ruchy autonomiczne, ten który istnieje na  Śląsku, nie jest zatem jedynym

No, dobrze, wyobraźmy sobie przez moment, że któryś ze śląskich narodowców odbył długą i w miarę kulturalną rozmowę z którymś z Polaków.  Zakładam, że ten ktoś z Polaków posłużyłby się tymi negacjonistycznymi i paternalistycznymi argumentami, które są tak typowe wśród Polaków (a on posłużyłby się którymiś z tutaj prezentowanych…). Potem ten Polak odchodzi (powiedzmy, że dzieje się to latem przy ul. Wawelskiej w Katowicach, przy zewnętrznych stolikach kawiarenki „Gaudi”…). Wtedy przysiada się do tego Ślązaka jakiś uprzejmy Niemiec (znający polski), zamawia sobie kawę mrożoną, a następnie, rozkoszując się w upale smakowitym i chłodnym napojem, zaczyna rozmowę mniej więcej tak:

„Wiesz, jak tak słucham tego, jak ci Polacy z wami rozmawiają, to z każdym dniem rośnie we mnie podziw dla waszej iście anielskiej cierpliwości… (tu sssip! kawę przez słomkę).
Nie dość, że wam zagrabili kraj o historii nie krótszej i nie uboższej niż ich własny (znowu: ssip! przez słomkę), ale przez dziesiątki lat traktowali ten wasz kraj jak kolonię, wyrzucili stąd wielu waszych krewnych, bo im ich niemieckość albo co najmniej nie całkowita polskość przeszkadzała (ssip!). Nie dość, że przez dekady mieli was za nic, bo tylko potrzebowali was do fedrunku pod ziemią i tworzenia dóbr, które potem w większości stąd i tak zabierali, nawet i teraz zagrabiając 80% środków wypracowanych u was i przez was (ssip!), nie dość, że wami pogardzali, dosłownie wszystkim, co sobą stanowiliście, nie dość że wam wmawiali, że jesteście pozbawieni kultury – choć mieliście poetę niemniej znanego na świecie niż Mickiewicz oraz więcej noblistów naukowych niż ich cały kraj – nie dość, że wyśmiewali wasze przyzwyczajenia, ba,  nawet sposób, w jaki mówicie. Nie wystarczyło im, że wam pozmieniali – bez pytania was o zgodę – masę nazw waszych miejscowości. To teraz, po tym wszystkim (ssip!), nie potrafią nawet wykrzesać z siebie bodaj tyle przyzwoitości, by przynajmniej uznać wasze prawo do waszej tożsamości. Nie, oni dalej chcą was paternalizować, uznając was najwyraźniej za małpy albo co najmniej za kretynów, co to nie potrafią nawet określić kim są, i z nonszalancją jakiegoś „Herrenvolku” pouczają was, za kogo macie prawo się uważać, a za kogo nie, na podstawie wydumań którychś spośród ich własnych „teoretyków”.
Gdybym ja tak podszedł do tego jegomościa, co tu siedział z tobą przed chwilą i na podobnej zasadzie mu „wykazywał”, że wiem lepiej niż on kim on jest, sugerując na przykład, że oni sami są jedynie popłuczyną po jakichś prasłowianach i 40 innych kulturach, jakiejś „kultury glinianych pucharów lejkowatych” czy „ludów ceramiki wstęgowej”, co na ziemiach ich kraju istniały w ciągu tysiącleci (ssip!), że co on się tak „rzuca” z tą swoją polskością, skoro jego dziadkowie lub pradziadkowie byli pewnie obywatelami Rosji, korzystali z dobrodziejstw rosyjskiego obywatelstwa, Rosja ich żywiła, jedli „rosyjski chleb” i mieli rosyjskie paszporty, a teraz lepiej by zrobili, by jako Słowianie uznali się za Rosjan, bo taka Rosja to przynajmniej prawdziwe mocarstwo, a nie taki jej były wasalik, którego „rozbierała” do naga aż czterokrotnie i robiła z nim, co chciała – to jestem pewien, że reakcje i uczucia wzbudziłbym w nim identyczne z tymi, które on tak pracowicie próbował wygenerować w tobie… (ostatni sssssip!!! i bulgocik w słomce, potem odstawienie szklanki na stolik i oblizanie warg z rozkoszą…). No, więc my, Niemcy, na pewno nie widzielibyśmy obecnie powodu, by wam dyktować co jest waszą narodowością. My zakładamy, że to w końcu wy wiecie najlepiej kim się czujecie. Z nami takich rozmów, jak z tym jegomościem, byś nie miał… My uznajemy prawo narodów do samostanowienia…”   I tak dalej, i tak dalej….

To jak sądzicie: czyim argumentom by ten śląski narodowiec bardziej nadstawił ucha: tego Niemca czy polskim? Ja nie mam cienia wątpliwości…

Ja sądzę (przepraszam przy okazji za tę „kompozycję monologu” powyżej, jeżeli kogoś z Was nią uraziłem, daję słowo, że nie o to mi chodzi), że aby móc poradzić sobie z takim problemem, jak ten śląski, to trzeba KONIECZNIE „wskoczyć w skórę” takiego Ślązaka, by go móc zrozumieć. Bez rozumienia jego odczuć i argumentów ani bez rozumienia z czego się one biorą, po wsze czasy pozostaniemy takimi „dowcipnymi Serbami”, co to lepiej „znają” Chorwatów niż sami Chorwaci… Tylko, że o ile w Serbii to jest istotnie tylko żart, to u nas będzie to krotochwila służąca wzbudzaniu salw śmiechu u Niemców…

Baudouin de Courtenay

Nie da się „zrobić” Polaków z tych NARODOWYCH Ślązaków (bo o innych Ślązakach tu nie piszę, mam natomiast na myśli również i takich, którzy deklarują podwójną narodowość…),  jeżeli budować wraz z nimi będziemy emocjonalne „mury berlińskie” (lub „jerozolimskie”…) między nimi a nami… I o to mi tutaj chodzi, to próbuję wyklarować. Jeżeli na Śląsku jacyś ludzie nie identyfikują się z polskością, to dla polskiego interesu narodowego jest lepiej, że uważają się za Ślązaków niż za Niemców. Jeżeli zanadto zwalczać będziemy narodowość śląską lub oddawać się wobec niej arogancji i nonszalanckiemu negacjonizmowi, to dopomożemy jedynie w przekształceniu tych ludzi w Niemców, w żadnym zaś razie w Polaków. Raczej naszym „osiągnięciem” w tej mierze byłoby całkowite już obrzydzenie im polskości.  Wtedy przyjdzie nam przypominać sobie na nowo to, co mówił nasz znany slawista Jan Niecisław Baudouin de Courtenay (1845 – 1929):

“Żaden warszawski polityk, który chciałby zmienić Kaszubów, Ślązaków czy Białorusinów w Polaków, nie miał prawa czuć się dotknięty tym, że carska administracja próbuje zmienić Polaków w Rosjan”

O autonomii:

W poprzednie części rozważań stwierdziliśmy, że rozszerzanie władzy UE to  „..typowy proces tworzenia molocha, a ponadnarodowy organizm ma to do siebie, że umacnia się poprzez osłabianie integralności organizmów narodowych. Moloch nie usiłuje skłócać poszczególnych narodów między sobą, lecz usiłuje poszerzyć swoją władzę nad nimi wszystkimi (…)  A ten cel możliwy jest tylko w szukaniu podziałów wewnętrznych, a nie zewnętrznych. Stąd to wsparcie dla wszelkich możliwych mniejszości, które stają się „koniem trojańskim” w istniejących państwach. Moloch potrzebuje takich sojuszników, a i oni potrzebują jego. Ale posługują się nim nie w celu ułożenia harmonijnego współżycia z większościami, lecz dla osiągnięcia własnego celu, jakim jest poszerzenie własnego stanu posiadania i suwerenności”.

Oficjalnie Ruch Autonomii Śląska upmina się o autonomię w ramach RP. Jednak wyjątkowo często odwołuje się on do pojęcia „Europy regionów”, co wraz z istnieniem narodu śląskiego oraz z zaznaczającymi się tendencjami separatystycznymi powoduje zaniepokojenie Polaków i na pewno jest jedną z przyczyn owego namiętnego negacjonizmu polskiego odnośnie narodowości śląskiej. O ile ten emocjonalny negacjonizm (który sprawia, że często z Polakami po prostu nie można prowadzić spokojnych dyskusji na tematy śląskie) jest całkowicie chybiony, to o tyle jednak obawy spowodowane separatyzmem kombinowanym z „Europą regionów” są u polskich nacjonalistów w pełni uzasadnione. Pomijamy tu już narazie w rozważaniach fakt, że opór wobec tendencji autonomicznych ma także charakter ekonomiczny („oj, co to będzie!” – jeżeli Śląsk zatrzyma sobie wypracowane pieniądze? To jest właśnie część śląskiej skargi na „rządy kolonialne”). Wobec polityki „europejskiego” molocha, postępującej jego ingerencji w wewnętrzne sprawy kraju, podminowywania suwerenności narodowej na rzecz pan-europejskiego biurokratyzmu, reakcja polskich nacjonalistów nabiera sensu.

Najlepsze, co autonomiści śląscy mogą uczynić, to domagać się autonomii nie w jakiejś rozbijackiej „Europie regionów” lecz w Europie narodów. Wskazane wydawałoby się w tym kontekście występowanie z publicznymi inicjatywami na rzecz wzmocnienia suwerenności istniejących państw narodowych w tak zwanej „UE”. Właśnie zupełnie niedawno nadarzyła się taka okazja, bo pomiędzy 2008 a 2009 rokiem, gdy ważyła się decyzja ratyfikacji tak zwanego „traktatu lizbońskiego” ograniczającego polską suwerenność narodową.
Rzecz jasna, trudno mieć do RAŚ jakieś szczególne pretensje o brak protestów wobec „traktatu” i o brak żądania przeprowadzenia referendum w Polsce w tej sprawie, skoro najwyższe czynniki państwowe (te, co tak negują śląską narodowość) opowiedziały się przeciw prawu obywateli RP do podjęcia decyzji. Jednak nie można oprzeć się wrażeniu, że RAŚ zaprzepaścił ogromną szansę zademonstrowania narodowi, że jego cel nie ma niczego wspólnego z jakąkolwiek rozbijacką działalnością wymierzoną w suwerenność państwa. Można sobie wyobrazić osłupienie polskich nacjonalistów, tak zwanych „elit” oraz „polskich” partii politycznych, gdyby to akurat śląscy autonomiści, nacjonaliści oraz zwolennicy „Freistaat Oberschlesien” głośno i bezkompromisowo opowiedzieli się wówczas za referendum. To nie było nierealne, można się było o to pokusić. Kto wie, może wtedy postawa naszych własnych (j)”elit” politycznych nieco bardziej, pod wpływem śląskich autonomistów, przypominać by zaczęła postawę patriotyczną? Inaczej bowiem straciłyby one już zupełnie „twarz” wobec własnych rodaków… Taki „kuksaniec” z najmniej spodziewanego kierunku mógłby być wyjątkowo pomocny.

Tak, zdaję sobie sprawę, że o autonomię najłatwiej ubiegać się, szermując hasłami o regionalizacji i w sojuszu  z rozmaitymi czynnikami zewnętrznymi. Jednak przy istniejącej tendencji „UE” do osłabiania stosunkowo dużych nacji, można nietrudno odgadnąć, że i przyszłe „autonomiczne” regiony, znacznie przecież słabsze od narodów, mniejsze od nich, a często na dodatek wielonarodowe, będą miały jeszcze mniej do powiedzenia o swoich sprawach i posiadać będą mniejszą jeszcze niezależność niż obecne narody. To właśnie powinni uświadomić sobie także patrioci z narodowości śląskiej, bo to oni właśnie należeliby w końcu do najbardziej zawiedzionych. Autonomia w ramach silnych państw narodowych jest trudniejsza do uzyskania, ale na ogół też jest trwalsza.

Te zarysowane tu dwa rozmaite podejścia do autonomii (czyli „nacjonalistyczne” i „regionalistyczne”) można skrótowo przedstawić w formie metafory o dwóch turystach w górach: jeden wspina się w pocie czoła pod górę i odczuwa trud swej decyzji bardziej niż ten, co idzie na łatwiznę i z uśmiechem oraz ze śpiewem na ustach w podskokach zbiega po zboczu na dół. Ale gdy ten pierwszy po swoim mozole zajdzie jednak na szczyt i oczom jego ukaże się przepiękny widok na całą okolicę, ten drugi znajdzie się na dnie wąwozu, widzieć będzie tylko ściany skalne dookoła i będzie tam miał ciemno niczym w grobowcu…

 link do części 1

link do części 3

Michał Monikowski
Perth, Australia

1. Przy okazji wspomnijmy inną jeszcze wypowiedź prezesa RAŚ.  David Lloyd George, premier Wielkiej Brytanii w 1919 roku wypowiedział się następująco: “Dać Polsce Śląsk, to jak małpie dać zegarek”. Nawiązując do tego, J. Gorzelik stwierdził:
“Z punktu widzenia 80 lat możemy powiedzieć, że małpa zegarek zepsuła” (2001).

Niejako w sukurs Gorzelikowi idzie Radosław Sikorski: “Polska byłałaby łatwiejsza do zreformowania,  gdyby jej wyeksploatowane regiony przemysłowe jak Śląsk można było teraz porzucić” (Poland would have been easier to reform if its exhausted industrial regions like Silesia could have been abandoned)

2. „Posiadamy własny naród, którego nie można zdefiniować jako rasy i jest to obecnie oczywiste dla milionów. Jednakże, Panowie, gdy rozpocząłem swą edukację (polityczną) dwadzieścia pięć lat temu, nie było to tak oczywiste; wtedy zawsze mówiono mi w kołach pozbawionych praw obywatelskich: tak, naród i rasa to jedno i to samo!
Nie – naród i rasa to nie jedno i to samo. Rasa to składnik krwi, nukleus krwi, a naród jest bardzo często złożony nie z jednej rasy, lecz z dwóch, trzech, czterech albo pięciu rozmitych zawiązków rasowych. Tak czy inaczej nie jest możliwe ani nawet wskazane demontowanie takiego zjednoczonego ciała narodu, choć w trakcie rozwoju zdarzeń politycznych takie rozwiązanie może się pojawić.”  (A. Hitler, Die Platterhof-Rede, 26 maja 1944)

3. Po usunięciu Kożdonia z urzędu burmistrza Cieszyna i aresztowaniu go przez polskie władze, niektórzy cieszyńscy Ślązacy ukuli slogan: „Lepiej być więźniem niemieckiego obozu koncentracyjnego niż tak zwanym obywatelem polskim”. Mniejsza już o „trafność” takiego stwierdzenia (nawet jeśli to prawda, że obozom wówczas było jeszcze i tak bardzo daleko do tego czym miały stać się później, podczas wojny). Tutaj slogan ten przytoczony został dla pokazania stopnia niechęci sporej grupy Ślązaków do państwa polskiego.
Obwieszczenia i plakaty propagandowe rozlepiane przez nowe polskie władze za dnia, były w nocy zrywane przez owych polskojęzycznych Ślązaków. Dochodzić też miało do utarczek między polskimi żołnierzami na „Zaolziu” a owymi Ślązakami. Ówczesny wojewoda śląski, Michał Grażyński miał się o Ślązakach wyrazić, że muszą oni przejść długą reedukację, zanim staną się użytecznymi obywatelami polskimi.

4. Z rozbawieniem wspominam w tym kontekście zajadły komentarz pewnego internauty, który na tę decyzję owego trybunału odpowiedział komuś, że ma „w d****” pewne (tu wymienił pewnych Semitów…) „…trybunały, co uznają małżeństwa gejowskie (wyraził się dosadniej), a nie uznają śląskiej narodowości”.

Można zresztą iść o zakład, że decyzje tego rodzaju nie są ze strony owego trybunału jakimkolwiek wyrazem „obiektywizmu”, lecz prostą konsekwencją braku państwowości śląskiej w Europie. Gdyby ona istniała, możnaby się z kolei założyć o każdą sumę, że trybunał nie ośmieliłby się nie uznać śląskiej narodowości.

Wiele napisano już o sytuacji w strefie Gazy i o stosunkach arabsko-żydowskich na Bliskim Wschodzie. Do napisania tego tekstu skłonił mnie szereg artykułów. Zwróciłem uwagę na artykuł Tomasza Terlikowskiego“Lekcja Holokaustu” , którego pierwotnym miejscem opublikowania był magazyn Polska. The Times. Właściwie powtórzył w nim to, co już pisał w innych publikacjach na temat obecnej rzeźni w Gazie. Od czasu do czasu jedynie „paying lip service” wobec ofiar arabskich, utrzymuje ten sam ton poparcia dla agresji i przemocy. Przyjrzyjmy się bliżej argumentom tam zawartym, jak również temu, czego w nim brakuje i postarajmy się o wyciągnięcie wniosków sięgających wprost samej istoty trwającej na Bliskim Wschodzie „Wojny Sześćdziesięcioletniej”.  Tekst niniejszy stanowi pełną wersję artykułu opublikowanego swego czasu w serwisie kosciol.pl http://www.kosciol.pl/article.php/20090115233858396

„Nie mamy powodu, aby nie nienawidzić tych, co mordują muzułmanów na okupowanej ziemi muzułmańskiej. Niestety są to głównie żydowscy syjoniści. Każdy to widzi. Niech skończą swój antyarabski antysemityzm, to i my skończymy z antyżydowskim. Ja nie mogę byc “antysemitą” chociażby z tak oczywistego powodu, jak fakt, że moja małżonka jest najczystszą Semitką z Banu Swelem, i to córką wypędzonych w 1948 z ich domu i ziemi “świętej” (pod Hajfą). Jej babki siostra została zamordowana przez gang terrorystów z Irgunu przed swoim domem. Mojej teściowej dwie Zydówki w leninówkach (ktore szwargotaly “jakim szeleszczącym językiem”, ani to byl hebrajski, ani jidish,) wyrwaly z uszu złote kolczyki a ich towarzysze splądrowali im dom”
(z dalszego ciągu wynikało, że w tym domu zamieszkali później Zydzi z Rumunii lub Mołdawii… A propos tego „szeleszczącego języka” – czyż nie mógł to równie dobrze być język polski? Nasz język uchodzi jak najbardziej za „szeleszczący” z uwagi na te nasze niekończące się „ś”, „ć”, „sz”, „cz”, „ść” i „szcz”…).

Gdyby tak istotnie dbano w większości mediów przynajmniej o zgodność przedstawainego nam obrazu z faktami, to zaczętoby go nie od Hamasu (tak jak to zrobił T. Terlikowski), bo to nie od niego bierze początek konflikt (ani tym bardziej jego eskalacja) na Bliskim Wschodzie. Dla Tomasza wszystko wydaje się „jasne”: tak, Izraelczycy nie mają innego wyjścia, jak brutalna wojna, no bo przecież ten parszywy Hamas… (który zresztą sami pomogli zmontować jako przeciwwagę dla Hezbollahu i OWP…). To zupełnie tak, jakby ktoś początków konfliktu polsko-niemieckiego z II Wojny upatrywał nie w dyplomacji późnych lat 1930tych ani nawet w inwazji z 1939 roku, ale… w atakach polskiego podziemia na niemieckich funkcjonariuszy i Volskdeutschów czy w zamachu bombowym na Cafe-Klub…

Wiemy doskonale, że Hamas nie jest pierwszą organizacją bojową i stosującą masowy terror w tamtym kraju, lecz że był nią wspomniany wyżej w cytacie żydowski Irgun  (który działał tam już od 1931 roku i miał swe korzenie w innej grupie, znanej jako Haganah, której korzenie sięgają aż roku 1907…). Wiemy dobrze (jeśli nie wręcz bardzo dobrze) o terrorze bombowym, jaki „bojownicy” tej organizacji przynieśli palestyńskim Arabom. Dobrze ich z nim zaznajomili, skoro Arabowie rewanżują się podobnie. Znany  jest los szeregu wsi palestyńskich, w których dopuszczano się mordów na mieszkańcach, znana jest dziennikarzom nazwa przynajmniej jednaj z takich wsi: Deir Yassin (sam tylko internet roi się od informacji, więc chyba nie muszę podawać aż linku…). Jeśli już Tomaszowi Terlikowskiemu nie z tego jest znana, co tam się stało, to może przynajmniej z tego, że miejsce, w którym się znajdowała, jest ledwie przecież 1400 metrów od Yad Vashem, o którym pisze on już w pierwszym zdaniu swego artykułu, gdy powołuje się na zbrodnie antyżydowskie zwane „Holokaustem” jako lekcję, która teraz nakazuje Izraelowi terror w Gazie. To wygląda na ironię: stawiać swoisty „pomnik” ofiar nieopodal miejsca, gdzie innym ofiarom zgotowano rzeź… (na zdjęciu: tablica z pomnika Deir Yassin w… Nowym Jorku). To niemal symbol tego, co stało się na terytorium dzisiejszego Izraela: jakby próba uzasadnienia terroru innym terrorem (którego jednak Arabowie się nie dopuścili). Próba akurat taka, jakiej red. Terlikowski się podejmuje, już zresztą nie pierwszy raz w ostatnich dwóch tygodniach…

Zresztą jest to próba pokazaną w nieco skrzywionym zwierciadle również i z tego powodu, że Hamas u niego to niczym jakieś ogromne monstrum, zdolne niemal zniszczyć Izrael, stąd niby ta „świadomość konieczności obrony tego, co udało się zbudować, odzyskać.”

Tymczasem proporcje są w istocie całkowicie odwrócone: to Izrael jest uzbrojony po zęby, to on posiada setki głowic nuklearnych, nowoczesną artylerię i ciężkie czołgi. Palestyńczycy ze swoimi rakietkami, archaiczną bronią, a najczęściej wręcz kamieniami, prezentują się na tym tle niczym nasze własne niegdysiejsze „kamienie na szaniec”, co to z butelką benzyny na czołgi z czarnymi krzyżami…, gdy wrogowie „przyszli podpalić dom, gdy runęli żelaznym wojskiem”. Ci ludzie nie mogą mówić o tym, co „udało się zbudować, odzyskać” – bo im to, co mieli niegdyś zbudowane, zniszczono. Oni dopiero chcieliby odzyskać…

Tomasz pisze o hamasowcach jako “ubranych w cywilne ubrania terrorystach”. A w co, tak prawdę mówiąc, mieliby być ubrani? To nie jest regularna armia w mundurach. Gdy podziemie polskie podejmowało akcję terrorystyczną np w Warszawie (bo w Krakowie rzadziej się to zdarzało), to też wysztafirowywało się tam ono w mundury  z dystynkcjami?  „Ciekawa” jest również następna część tego samego zdania: „a inni (Palestyńczycy – przyp. MM) zginęli dlatego, że Hamas traktował ich jak żywe tarcze mające chronić liderów organizacji, a także stanowić broń propagandową w zachodnich mediach, które z lubością potępiają wojny, o ile prowadzone są one przez państwa zachodnie”.

No cóż, red. Terlikowski z kolei zdaje się pochwalać każdą wojnę, o ile tylko prowadzona jest przez Izrael… Żywe tarcze? Gaza to jedyne większe terytorium pozostawione palestyńskim Arabom przez syjonistów. To gdzie ten Hamas ma istnieć: może w Argentynie? Tym bardziej, że – czego „Tomo” już nie napisał – Hamas (skrót od “Harakat Al-Muqawama Al-Islamia” czyli “Islamski Ruch Oporu”) jest nie tylko organizacją zbrojną, ale ruchem polityczno-społecznym również w szerszym sensie. Przyznaje to również Wikipedia (wciąż jeszcze!) pomimo tego, że ta „wolna encyklopedia” jest coraz częściej cenzurowana i zdarza się ostatnio, że całe zamieszczane w niej artykuły lub ich fragmenty ni stąd ni z owąd „znikają” z netu co jakiś czas. Wg Wikipedii

“Jest obowiązkiem przywódców izraelskich wyjaśnianie opinii publicznej, jasno i odważnie, pewnej liczby faktów, które z czasem zostały zapomniane. Pierwszym z nich jest, że nie ma syjonizmu, kolonizacji lub Państwa Zydowskiego bez wysiedlenia Arabów i zagarnięcia ich ziem.”
Yoram Bar Porath, Yediot Aahronot, of 14 July 1972.

„Zredukujemy arabską populację do rzędu społeczności drwali i kelnerów”-
Uri Lubrani, specjalny doradca premiera  Ben-Guriona do spraw arabskich

“Musimy zastosować terror, zabójstwa, zastraszenie, konfiskację ziemi i odcięcie wszelkich świadczeń społecznych, aby pozbyć się populacji arabskiej z Galilei” - Israel Koenig, “The Koenig Memorandum.”

„Deklarujemy otwarcie, że Arabowie nie mają prawa do osiedlenia się na bodaj centymetrze Eretz Israel… Siła jest wszystkim, co rozumieją i kiedykolwiek zrozumieją. Będziemy stosować przemoc tak długo, aż Palestyńczycy przyczołgają się do nas na czworakach.” - Rafael Eitan, szef sztabu izraelskich sił zbrojnych – Gad Becker, Yediot Ahronot 13 April 1983, New York Times 14 April 1983.

3. Chodzi o całą serię zamachów bombowych wymierzonych przeciw Amerykanom na Bliskim Wschodzie, a konkretnie w Egipcie. Zamachy te przypisywane były powszechnie terrorystom arabskim aż do momentu, gdy kolejna bomba wybuchła przedwcześnie jeszcze w rękach… żydowskiego zamachowca. Wtedy, jak po nitce do kłębka, dotarto aż do izraelskiego ministerstwa obrony, w wyniku czego minister obrony, Pinhas Lavon, podał się do dymisji.

4. Victor Ostrovsky, b. oficer Mossadu informuje na przykład, że jesienią 1991 roku służba ta planowała zamach na prezydenta USA, George’a  Busha (seniora). A było to tak: zorganizowana została wówczas w Madrycie konferencja z udziałem Izraela i wszystkich jego arabskich sąsiadów, włączając Palestyńczyków, którzy wystąpili tam jako część delegacji Jordanii. Aby zmusić do udziału w tej konferencji znajdujący się w tarapatach finansowych rząd Icchaka Shamira, Bush zastosował, jak pisze Ostrovsky, „ten rodzaj nacisku, jaki amerykański prezydent rzadko miał odwagę wywrzeć”, mianowicie zamroził on (wbrew rozwścieczonej wspólnocie żydowskiej w USA) gwarancje pożyczek dla Izraela, wynoszących ogółem 10 mld dolarów. Obawiając się, że rozmowy z Arabami – zwłaszcza z Palestyńczykami – mogłyby zakończyć się zmuszeniem Izraela do odstąpienia części terenów okupowanych, Mossad podjął decyzję zamordowania Busha w Madrycie i to w taki sposób, aby winą za to morderstwo zrzucona została na Palestyńczyków, aby w ten sposób spowodowała dodatkowo powszechne znienawidzenie Palestyńczyków w USA. W tym celu wyselekcjonowano 3 palestyńskich ekstremistów jako kozłów ofiarnych. Byli nimi: Beijdun Salameh, Mohammed Hussein i Hussein Shahin. Chodziło o to, by sprowadzić owych trzech do Madrytu jak najbliżej Busha, a następnie go zamordować. W powstałym chaosie zamierzano dalej zlikwidować owych trzech „zamachowców” i w ten sposób zapewnić „jeszcze jedno zwycięstwo Mossadowi. Byłoby im przykro, że nie zdołali uratować prezydenta, jednak jego ochrona nie była przecież ich zadaniem”. Postarano się nawet o to, by zorganizować „przeciek” do policji hiszpańskiej, że owych trzech ekstremistów udaje się do Madrytu i zapewne planują coś ekstrawaganckiego. Jeśli w końcu projekt ten nie wypalił, to dlatego, że grupa oponujących temu pomysłowi funkcjonariuszy Mossadu, zorganizowała inny, tym razem autentyczny przeciek i to tak, by Amerykanie dowiedzieli się o tym planowanym zamachu, a Mossad o tym przecieku. Akcja została odwołana.(p. Victor Ostrovsky. „The Other Side of Deception” HarperCollins, New York, 1995 s. 353-361)

5.. Było tak przecież i w przeszłości, co wywołało swego czasu, w latach 1930tych wręcz wesołość i sarkazm Josepha Goebbelsa :

http://www.brasschecktv.com/page/822.html
http://www.nkusa.org/
http://en.wikipedia.org/wiki/Wars_of_Israel”
http://medinatweimar.org/2008/06/15/the-neues-museum-saga/
http://kafee.wordpress.com/2008/06/15/a-jewish-state-in-germany-as-an-artwork/
http://www.heretical.com/miscellx/zionism.html

Wiele już powiedziano i napisano o funkcjonowaniu Sejmu i Senatu. Wiele atramentu wylano też na ocenę ordynacji wyborczej. Od czasu do czasu następują jej zmiany, które zdają się niewielu satysfakcjonować. Proponowane są coraz to nowe rozwiązania, mające ulepszyć obecny system.  Warto się jednak zastanowić nad kwestią ewidentnie umykającą uwadze reformatorów: nad kwestią rzeczywistego powodu braku zadowolenia pracą parlamentu. I od tej kwestii należy zacząć reformę.

W ogólnym zarysie obecny system wyborczy wygląda tak: kandydaci startują w wyborach w swoich okręgach wyborczych (lub w okręgach, do których zostali wyznaczeni przez swoje partie). Głosowanie następuje w lokalach obwodowych komisji wyborczych i tam, po zakończeniu głosowania i po zamknięciu lokali, następuje pierwsze liczenie oddanych głosów. Po czym rezultaty głosowania spisuje się w protokole, podpisanym następnie przez członków komisji wyborczej. Protokół przesyłany jest następnie do komisji okręgowej, która też spisuje protokół, tyle że obejmujący wyniki głosowania we wszystkich obwodowych lokalach wyborczych danego okręgu. Powstaje kolejny protokół, który następnie wędruje do Państwowej Komisji Wyborczej w Warszawie, a ta podaje do wiadomości publicznej ostateczne wyniki wyborów. Ci z kandydatów – lub też nawet bardziej – te partie (bo niekoniecznie nawet kandydaci…), które uzyskały największą liczbę głosów w swoich okręgach , uzyskują miejsca w Sejmie i Senacie. I większości obywateli nie wydawałoby się to niczym dziwnym ani niestosownym, gdyby nie fakt, że ani wybrani parlamentarzyści (poza wyjątkami), ani tym bardziej ich wyborcy, nie mają wielkiego pojęcia o tym, czym konkretnie będą się ci ludzie zajmowali w parlamencie i w jakiej komisji sejmowej będą pracowali oraz czy się do jakiejkolwiek komisji tak naprawdę w ogóle nadają.
 
Ten negatywny rezultat spowodowany jest oczywiście faktem, że obecny system wyborczy bazowany jest  na wyborczym regionalizmie oraz na podstawie politycznej oceny kandydatów, a nie na ich profesjonalnej przydatności do pełnienia funkcji posła lub senatora, funkcji polegającej w głównej mierze na opracowywaniu praw obowiązujących w poszczególnych dziedzinach życia politycznego i gospodarczego kraju. Kampanie wyborcze koncentrują się w związku z tym nie na przydatności i konkretnych umiejętności kandydatów, lecz na dosłownie czymkolwiek, co czyni ich osobami znanymi: mieliśmy już w Sejmie ludzi o znanych nazwiskach, ale małej przydatności do stanowienia praw. Mieliśmy tam działaczy politycznych i związkowych, którzy zapewne byli dobrzy w wykłócaniu się o wyższe zarobki dla robotników czy w pisaniu artykułów politycznych i felietonów atakujących konkurencyjne partie polityczne. Mieliśmy tam nawet lokalnych działaczy “wypływających” dzięki obiecywaniu niezorientowanym wyborcom np. zadbania o remont lokalnej szkoły, jeśli ci ich wybiorą do sejmu. W praktyce “dobry” jest niemal każdy chwyt, by skupić na sobie zainteresowanie elektoratu i w ten sposób wyjść zwycięsko z tej swoistej “wolnoamerykanki” wyborczej. System taki z całą pewnością odpowiada idei awansu społecznego kandydatów oraz robienia przez nich kariery politycznej. Mamy jednak uzasadnione wątpliwości co do tego, czy równocześnie koresponduje on z aktualnymi potrzebami legislacyjnymi państwa, a zatem z potrzebami, których zaspokojenie stanowi naczelne zadanie parlamentu.
 
Obecny system parlamentarny jest bazowany na kombinacji zasady reprezentacji regionalnych z kryterium przynależności politycznej kandydatów na parlamentarzystów. 
 
Ten pierwszy czynnik stanowi zaszłość historyczną z czasów, gdy poszczególne regiony, czy też – jak wówczas mawiano- “ziemie” kraju były w dużej mierze suwerenne suwerennością rządzących nimi rodów magnackich i szlacheckich. Szlachta zbierała się na całym szeregu lokalnych “sejmów” i “sejmików” (czyli “zebrań”), by tam radzić o lokalnych zagadnieniach i delimitacji wzajemnych interesów. Gdy przychodziło natomiast do radzenia w skali całej Rzczypospolitej, to wówczas na tych sejmach lokalni arystokraci wybierali reprezentantów spośród samych siebie i wysyłali ich do Piotrkowa na Sejm krajowy. 

Ta zasada funkcjonuje nadal, tyle że oczywiście prawa wyborcze rozszerzone zostały na ogół obywateli.  Jednak wiele się od czasów przedrozbiorowej Rzeczypospolitej zmieniło. Przede wszystkim nie ma już suwerennych regionów w Polsce, która nie jest nawet państwem federalnym i w którym nie ma już ani Sejmu Sląskiego ani nawet ograniczonej autonomii jakiegokolwiek regionu. A nie ma, bo ta niby “zregionalizowana” reprezentacja skupiona w Sejmie nie zamierza niczego takiego wprowadzić. System “reprezentacji regionów” staje się w coraz bardziej oczywisty sposób zwykłą fikcją. Jednym (choć nie jedynym) z przejawów owej fikcji jest dobór kandydatów na “posła danej ziemi”… spoza tej “ziemi”. Kiedyś opozycja demokratyczna w PRL wytykała rządzącej PZPR zwyczaj t.zw. przywożenia kandydatów “w teczkach” z Warszawy. Tymczasem już w pierwszych demokratycznych wyborach do Sejmu i Senatu z roku 1989 to “Solidarność” wystawiając swoją reprezentację, ówczesną t.zw. “drużynę Lecha” (Wałęsy) złożyła jej skład w dużej mierze właśnie z ludzi “przywiezionych w teczkach” do poszczególnych regionów i nie wywodzących się z nich w ogóle, a nawet nie mających jakichkolwiek związków z nimi. Tak np Adam Michnik startował wtedy z… Bytomia na Górnym Sląsku, a z Katowic (na senatora) Andrzej Wielowieyski z Warszawy. Jedynym bodaj związkiem Andrzeja Wielowieyskiego z Katowicami było to, że czasami jego artykuły publikowane były na łamach katowickiego “Gościa Niedzielnego”. A to i tak były związki “o całe niebo” silniejsze od “związków” Adama Michnika z Bytomiem.

Jednak faktem pozostaje, że kandydaci spoza regionów często wygrywają wybory, dokładnie tak jak wówczas wygrali je Wielowieyski i Michnik. Obecnie zwyczaj “przywożenia kandydata w teczce” wcale nie jest w zaniku. Wręcz przeciwnie: jest on rozpowszechniony dokładnie tak jak kiedyś “za komuny”, tyle że na ogół nie używa się już określeń typu “przywieziony w teczce”. 
 
Przykłady powyższe same pokazują dowodnie, że dobór posłów na zasadzie regionalnej już się przeżył. Tym bardziej, że o wyborze posła na Sejm decydować mają przecież jego umiejętności, a nie fakt pochodzenia z jakiegoś regionu i zamieszkiwania w nim. Zwyczaj ten dodatkowo jeszcze godzi w zasadę równości wyborów, bo oznacza on, że głosy wyborców wcale nie są równe wobec siebie. Niejednokrotnie bowiem wybrani zostają kandydaci uzyskujący stosunkwo niską liczbę głosów, gdy w tym samym czasie gdzie indziej “przepadają” osoby legitymujące sią znacznie większym poparciem wyborców.
 
Natomiast posadowienie systemu wyborczego na “geografii partyjno-politycznej” jest zagadnieniem zupełnie innym. Nie można się spodziewać, że owa “geografia partyjna” zaniknie, bo nie znikną w systemie demokratycznym partie polityczne ani ich decydujący udział w wystawianiu i lansowaniu kandydatów na posłów i senatorów. O ile jednak “regionalizm wyborczy” jest jedynie przeżytkiem, sprytnie manipulowanym (to  wykorzystywanym, to znów omijanym) przez partie polityczne, to z kolei upartyjnienie całego systemu ordynacji wyborczej (ba, nawet samego indywidualnego aktu wyborczego!) stało się niemal zarazą tego systemu, doprowadzając do tego, że o dostaniu się do Sejmu decydują nie tyle indywidualne umiejętności, wiedza i mądrość kandydata, ale jego “plecy” partyjne. Pod tym względem niewiele się zmieniło od czasów “komuny”. Jedyna istotna różnica polega tu na tym, że zamiast jednej “komuny” decydującej, jest takich “komun” zatrzęsienie, a wszystkie postępują pod tym względem w sposób zbliżony do siebie.

Przyłożenie tak wielkiej wagi na “pochodzenie polityczne” kandydata przy jednoczesnym pomijaniu tego, jakie umiejętności on (lub ona) sobą reprezentuje, jest niemal tym samym, co wybieranie go ze względu na jego “pochodzenie wyznaniowe”  – też przy niebaczeniu na wiedzę i umiejętności.
 
Poza tymi dwoma czynnikami mamy do czynienia z jeszcze jednym. Pragnąc stworzyć system wyborczy jak najbardziej odpowiadający potrzebom swoich krajów, politycy i prawnicy głowią się nad tym, czy lepszy jest system “proporcjonalny” czy “większościowy”. Pojawiła się, coraz popularniejsza, koncepcja “Jednomandatowych Okręgów Wyborczych” (JOW), która sama w sobie nie jest absolutnie niczym nowym, CBOS opublikował swego czasu już nawet wyniki ankiety temu poświęconej.  Nie umniejszając niczym znaczenia ani dyskusji na ten temat ani znaczenia samego problemu, warto jednak dodać, że żadne takie rozwiązanie – nawet jeśli samo w sobie stanowiłoby w polskich warunkach istotny krok naprzód – nie dotyka najważniejszej kwestii całej sprawy. Autorzy pomysłów mają sporo racji, wskazując na kwestie powszechności, równośc czy bezpośredniości  wyborów. Nie dotykają oni natomiast tego, co najważniejsze: przydatności kandydata do pracy nad stanowieniem prawa. Wierzymy, że im lepszy “rzemieślnik”, tym lepszy będzie jego “produkt”. Szarpanie się o nową ordynację wyborczą ma sens tylko wtedy, gdy zapewni ona dobór najlepszych posłów. Wszelkie inne kwestie nie rozwiążą tutaj absolutnie niczego. Pragnienie zmian jest samo w sobie reakcją na kiepskie rezultaty pracy parlamentu. Czemu zatem zastępować stare, nieefektywne rozwiązania nowymi, równie nieefektywnymi? Czy po to, aby po jakimś czasie zamieniać je znowu na inne… przynoszące tak samo mierny efekt?
 
Co zatem można zrobić, aby – nie rezygnując z demokratycznej zasady praw wyborczych – zreformować obecną ordynację tak, aby wybierać przede wszystkim fachowców do parlamentu, który niechby się już  wreszcie dzięki temu stał “kolegium ekspertów”, zamiast być jedynie coraz bardziej pożałowania godnym “jarmarkiem partyjnym”? 
 
Można zrobić jedno: przesunąć posadowienie systemu wyborów do Sejmu z regionalnego na ogólnokrajowy (przy pozostawieniu jednak mandatowości okręgów w wyborach do Senatu), a kryterium doboru parlamentarzystów z partyjnego na zawodowe.

Pozostaje tylko odpowiedzieć na pytanie “jak to zrobić?” I na to pytanie też mamy odpowiedź: 
 
poprzez zmianę wyboru posłów “w ciemno” do Sejmu na wybór ich bezpośrednio do danych komisji sejmowych oraz poprzez zmianę systemu wyborów do Senatu na zasadzie okręgów jednomandatowych.  

Przyjrzyjmy się najpierw zatem jak owa zasada zmieniłaby Sejm:

Aktualnie w sejmie istnieje 28 stałych komisji sejmowych. Z tej liczby 3 nie są komisjami bazowanymi na jakiejkolwiek konieczności profesjonalizmu. Są to komisja Regulaminowa i Spraw Poselskich, komisja Etyki Poselskiej oraz Łączności z Polakami za Granicą. Oznaczać to będzie, że – o ile w międzyczasie sejm nie dokona zmian w liczbie i charakterze komisji – wybieranoby posłów do 25 komisji sejmowych.
 
Obydwa  elementy nowego, zreformowanego systemu (czyli profesjonalizm i ogólnokrajowość) są  nieodłączne: nie można wprowadzać kryterium zawodowego przy jednoczesnym regionalizmie, bo byłoby to niepraktyczne. Gdyby bowiem zechcieć te dwie różne zasady ze sobą połączyć, to liczba kandydatów obsadzających wszystkie komisje sejmowe w każdym regionie byłaby zbyt wielka, by umożliwiała ona sprawny wybór. Postawienie zatem na kryterium zawodowe po prostu zmusza do skierowania się w stronę ogólnopolskiego wyboru, kosztem niepraktycznej i coraz bardziej manipulowanej zasady regionalnej, spoza której coraz jawniej wyziera interes partyjny. Wybór zatem jest tutaj następujący: albo dobór zawodowców w skali ogólnokrajowej, albo iluzja regionalizmu (który dla autonomii regionów i tak nic nie robi) i wszechobecny interes partyjny. Na obecnym etapie nie mamy najmniejszej wątpliwości co do tego, która z tych zasad powinna otrzymać pierwszeństwo.
 
A co daje nam taką niezachwianą pewność, że zreformowana ordynacja zaowocuje – by się “brzydko” wyrazić – lepszym “materiałem poselskim”? To, że wybór bezpośredni do komisji sejmowej zmusi kandydatów do przedstawienia swego własnego dorobku zawodowego jako jedynego argumentu na rzecz jego wyboru, w miejsce niekończących się filipik i partyjnej demagogii, która – w braku rzeczywistych argumentów – przynajmniej daje kandydatowi “ersatz” propagandowy, dzięki któremu ma on w ogóle coś do opowiadania podczas swoich spotkań wyborczych. Bez  tego ersatzu będzie musiał on po prostu mówić więcej o sobie i swoich osiągniąciach zawodowych, swoim doświadczeniu i dorobku, pamiętając, że jego bezpośredni oponenci staną wobec takiej samej konieczności i wobec tego również postawią na jedną kartę – kartę własnych zasług, bo innej karty mieć po prostu nie będą.  Będą oni nadal wystawiani w większości przez partie polityczne, ale “amunicja” stosowana przez nich w walce wyborczej zmieni się jakościowo na lepsze – zmuszając w końcu establishment polityczny do wystawiania kandydatów wartościowych pod względem zawodowym, a nie jedynie według partyjnych układów. Zlikwidowany zostanie równocześnie wynikający z regionalizacji wyborów element nierówności głosów wyborczych, gdyż oddane na kandydatów głosy liczone będą w skali ogólnokrajowej. Zasada doboru parlamentarzystów według ich umiejętności przyczyni się zatem do likwidacji praktyki istnienia “równych i równiejszych” ze względu na uzyskaną liczbę głosów. Obecny system pozwala jednak nie tylko na istnienie “równych” czy “równiejszych”. Wiemy, że mamy nawet “najrówniejszych”. Przypatrzmy się temu bliżej. Ustęp 1 artykułu 133 ordynacji wyborczej przewiduje:
 

“W podziale mandatów w okręgach wyborczych uwzględnia się wyłącznie okręgowe listy kandydatów na posłów tych komitetów wyborczych, których listy otrzymały co najmniej 5% ważnie oddanych głosów w skali kraju.” 

Nie byłoby w tym zapewne niczego dziwnego, ale już w ustępie 1 następnego artykułu, 134, tworzy się wyjątki od tej reguły:
 

“Komitety wyborcze utworzone przez wyborców zrzeszonych w zarejestrowanych organizacjach mniejszości narodowych mogą korzystać ze zwolnienia list tych komitetów z warunku, o którym mowa w art. 133 ust. 1, jeżeli złożą Państwowej Komisji Wyborczej oświadczenie w tej sprawie najpóźniej w 5 dniu przed dniem wyborów.”

Czyli na tych kandydatów w ogóle mało kto może głosować, a do parlamentu wejdą i tak… I wystarczy im do tego, że będą np. “dobrymi Niemcami” czy “dobrymi Białorusinami”.  W trosce o właściwy dobór parlamentarzystów, ta ostatnia zasada musi zostać natychmiast  unieważniona. I to nie dlatego, że chodzi o osoby innej narodowości niż polska. Lecz dlatego, że zasada ta przedkłada niepolskie pochodzenie narodowe kandydata ponad jego umiejętności – a co za tym idzie – ponad jego wartość jako konstruktywnego współtworzyciela praw w tym kraju. 
 
Przecież nie istnieje w ordynacji jakikolwiek artykuł czy ustęp mówiący o specjalnym uprzywilejowaniu np mniejszości religijnych, których reprezentanci mieliby gwarantowane mandaty nawet, jeśli ta mniejszość nie przekracza 5% populacji. Nikt nie próbuje nawet ustalać “proporcji”, według których przyznawanoby mandaty członkom Kościoła Ewangelicko – Augsburskiego czy Kościoła Ewangelicko – Reformowanego albo mniejszości islamskiej. Tak samo, jak nikt nie rezerwuje specjalnie mandatów dla Zydów (obojętnie już czy traktowanych pod względem religijnym czy rasowym). Ustalanie tego rodzaju zasad z pewnością przekroczyłoby wszelkie granice rozsądku. Dlaczego zatem utrzymywać je wobec mniejszości narodowych?
 
Nie mamy niczego przeciw temu, by również osoby o korzeniach innych niż polskie udzielały się w pracach polskiego sejmu i senatu. Niechaj jednak wchodzą tam jako dobrzy eksperci, a nie jako “dobrzy nie-Polacy”. Ta sprawa zresztą ma swój szerszy wydźwięk, jeśli chodzi o kwestie praw mniejszości w Polsce. Nie wątpimy, że w razie upowszechnienia niniejszego postulatu, pojawią się pod jego adresem głosy krytyczne, zarzucające mu “nacjonalizm”, “ksenofobię” czy wręcz “rasizm”. O tym, że zarzuty takie byłyby co najmniej niepoważne, można się łatwo przekonać, przyglądając się bliżej stanowi obecnemu. Bardzo często zdarza się, że gdy przedstawiciele mniejszości niemieckiej na Opolszczyźnie zgłaszają postulat ustawienia w ich miejscowościach tablic z dwujęzycznymi ich nazwami (polską i niemiecką), są oni atakowani publicznie, a na ich postulatach przysłowiowej “suchej nitki” nie pozostawiają właśnie ci, którzy co chwila podkreślają konieczność “walki z ksenofobią”… Innymi słowy: dawanie pierwszeństwa kandydatowi na posła, bo jest Niemcem, jest “dobre”, bo takie “tolerancyjne” i “nie-ksenofobiczne”, ale gdyby np. na tablicy z nazwą “Strzelce” pojawiła się obok również nazwa “Strehlitz”, to już tu się kończy upodobanie dla tolerancji, a ksenofobia przybiera wręcz na sile… O co zatem chodzi w naszym postulacie? O to, by pochodzenie etniczne kandydata nie miało znaczenia przy jego wyborze do parlamentu, a kryterium tego wyboru spoczywało wyłącznie na jego przydatności do pracy w tym organie ustawodawczym, obojętnie jakie będzie miał on rysy twarzy oraz oczy skośne w obojętnie którą stronę… oraz aby jednocześnie mniejszości miały możliwość korzystania, w miejscach swych skupisk, z własnego dorobku kulturowego, którego częścią jest między innymi nazewnictwo. Zależy nam bowiem zarówno na prawach mniejszości etnicznych jak i na tym, aby położyć kres gwarantowanemu obecnie ustawowo marnotrawstwu mandatów poselskich przyznawanych za pochodzenie zamiast za zasługi. 
 
Przyjrzyjmy się zatem jak, w skrócie, wyglądać miałyby poszczególne etapy walki o mandaty sejmowe. Nie wprowadzają one żadnej komplikacji w stosunku do systemu obecnego, natomiast dają szereg nowych i istotnych korzyści:

1. Wyłanianie kandydatów. Partie polityczne i inne organizacje czynią to, co zawsze, z tą wszakże różnicą, że zwracają większą niż dotychczas uwagę na osiągnięcia zawodowe kandydata, co stanowi już pierwszą bezpośrednią korzyść nowego systemu.

2. Rejestracja wyłonionych kandydatów. Według obecnie obowiązującej ordynacji, każdy kandydat ma prawo ubiegać się tylko o jeden mandat i tylko z jednego okręgu wyborczego. Nowy system dokłada jeszcze jeden warunek: tylko do jednej komisji sejmowej, co oznacza, że kandydat decyduje się ubiegać o mandat w tej komisji, do pracy w której uważa się za przygotowanego najlepiej. To już druga bezpośrednia korzyść płynąca z nowego systemu.

3. Kampania wyborcza. Kandydaci prowadzą kampanię mając na uwadze, że o ich wyborze decydować będzie w nieporównanie większym stopniu ich własny dorobek zawodowy niż dotychczas. Będą zmuszeni do koncentrowania się na nim właśnie, co stanowi trzeci już zysk nowego systemu. Spotęgowany będzie on dodatkowo faktem, że konkurentami jego będą nie tylko inni kandydaci z tego samego okręgu, ale także kandydaci startujący gdzie indziej w Polsce. Stąd wypływa kolejna korzyść: koncentracja na własnych osiągnięciach zmniejszy stopień stosowania “propagandy negatywnej” wobec konkurentów – będzie na to mniej czasu, tym bardziej, że wielu kontrkandydatów będzie mu nieznanych, w związku z czym nie może on ich nawet zbytnio atakować. Nie łudzimy się, by dało się negatywne elementy walki wyborczej całkowicie zlikwidować. Pozostaną one i będą niemniej zażarte, ale zmniejszy się ich ilość. Inne jeszcze korzyści – tym razem dla wyborców – będą te, że w ten sposób lepiej będą mogli poznać swoich kandydatów oraz stopniowo lepiej zaczną się także orientować w zadaniach parlamentu i problemach przezeń rozstrzyganych.

4. Wybory. Wyborcy będą głosować w swoich okręgach wyborczych. Procedura samego głosowania nie ulegnie zbyt wielkiej zmianie. Mając znaną sobie liczbę kandydatów, wyborcy głosować będą przyznając swoje preferencje. Najlepszym systemem byłaby zmodyfikowana i uproszczona wersja australijskiego “wyboru alternatywnego” (“alternative vote”). Zmianie ulegnie natomiast podliczanie oddanych głosów. Po uzyskaniu od okręgowych komisji wyborczych rezultatów głosowania w okręgach, Państwowa Komisja Wyborcza ustali ostateczne wyniki wyborów, zestawiając wyniki ogólnokrajowe dla każdej z komisji sejmowych z osobna.  Dokładnie jest ona omówiona w pytaniach i odpowiedziach dotyczących proponowanego systemu, konkretnie w punkcie 12. Wynikająca z tego ogólnopolskiego podliczania głosów dodatkowa korzyść polegać będzie na tym, że w odróżnieniu tak od  obowiązującej ordynacji jak i innych istniejących propozycji, w sposób nie podlegający żadnej możliwej wątpliwości zostanie zachowana- a właściwie dopiero tak naprawdę zostanie wprowadzona – zasada równości wszystkich oddanych głosów w skali całego kraju.   

Teraz kolej na wyjaśnienie zmian odnośnie Senatu:

Inaczej nieco wyglądałaby procedura wyborcza jeśli chodzi o tę izbę. Senat w większym stopniu pełni rolę “jurora” wobec proponowanych praw aniżeli ich “twórcy”. Oznacza to, że grono to jest w większym stopniu gronem polityków i arbitrów niż twórców prawa. O ile zamysłem jest uczynienie z Sejmu rodzaju “Kolegium Ekspertów”, to z kolei Senat byłby rodzajem “Rady Starszych”. Stąd też zasada reprezentacji regionalnej (w tym wypadku okręgów) jest bardziej uzasadniona niż w przypadku Sejmu pomyślanego jako “kolegium ekspertów”. Proponowany model ordynacji wyborczej do Senatu RP różniłby się zatem od modelu sejmowego. Przy czym, aby możliwe było wyselekcjonowanie kandydatów na zasadzie doboru indywidualnego, system ten byłby systemem funkcjonującym na zasadzie “okręgów jednomandatowych”, przy czym okręgi te byłyby tymi samymi okręgami wyborczymi, z których kandydują posłowie. Nie byłoby w związku z tym różnych okręgów dla sejmu i senatu. Sposób podliczania głosów uzyskanych przez poszczególnych kandydatów podany jest w odpowiedzi na pytanie 12 i odpowiadałby on systemowi jednomandatowemu do niższej izby parlamentu australijskiego. Zasadą przy tym byłoby, że każdy okręg wyborczy będzie mieć tę samą liczbę senatorów (a liczba ta zależałaby od liczby okręgów wyborczych, na jakie podzielony byłby kraj. Tak zatem jeśli liczba okręgów wynosiłaby np 99 lub 100, to wówczas liczba senatorów też wynosiłaby 99 lub 100, czyli po jednym senatorze z okręgu. Jeśli zachowana byłaby (co wątpliwe) dotychczasowa liczba 41 okręgów wyborczych, to wówczas byłoby po 2 senatorów na okręg (czyli 82 w sumie) lub co najwyżej 123 senatorów (po 3 na okręg).
 
Całkowicie zniesiona zostałaby istniejąca obecnie zasada jednoczesnego wyboru wszystkich  posłów i senatorów. To zdecydowanie najgorsza zasada, jaką można sobie wyobrazić. Zadaniem izby wyższej parlamentu jest opiniowanie i osądzanie projektów ustaw opracowanych przez Sejm. Senat ma zatem decydować o tym, które projekty zatwierdzić, które odrzucić, a które skierować z powrotem do Sejmu w celu wprowadzenia poprawek i uzupełnień.
 
Wiadomo przy tym, że wybory parlamentarne często przynoszą zwycięstwa partiom i koalicjom partyjnym będącym “na fali”, czyli cieszącym się w danym momencie największym poparciem. W takich przypadkach te partie lub koalicje “biorą” jednocześnie i Sejm i Senat, zdobywając w nich większość. Oznacza to w praktyce kompletne niemal zdeprecjonowanie wartości i roli Senatu, gdyż “opiniując” projekty ustaw, stanowi on zwykle rodzaj jedynie “gumowej pieczątki” zatwierdzającej to, co zwycięskie partie przegłosowały już w Sejmie. Taki Senat możnaby właściwie po prostu znieść, bo do niczego konkretnego się on w takiej sytuacji nie nadaje, stanowiąc jedynie niepotrzebny balast dla budżetu państwa.
 
Jeżeli Senat ma zatem we właściwy sposób pełnić swoją stabilizującą rolę, to musi on stanowić efekt bardziej wyważonego wyboru. A bardziej wyważony wybór jest wyborem stopniowym. Wybór stopniowy (lub etapowy) jest wyborem, w którym podczas każdych wyborów parlamentarnych, obok wyboru całego Sejmu, wybierana jest jedynie część Senatu. Przykładami służą m.in. Australia i USA. W Australii kadencja posła trwa 3 lata, senatora 6 lat. Wybory do parlamentu odbywają się co 3 lata i wtedy wybiera się (podczas jednych wyborów) połowę senatorów, a drugą połowę podczas wyborów następnych. W USA podczas każdorazowach wyborów wyłania się jedną trzecią senatorów, przy czym – ponieważ kadencja posła wynosi 4 lata, a senatora 6 lat – to co 2 lata odbywają się wybory pozostałej jednej trzeciej nowych senatorów. 
 
Dla Polski proponujemy tutaj uproszczoną kombinację tych dwóch systemów, która z jednej strony oznaczałaby wybór jednej trzeciej lub jednej drugiej senatorów podczas każdych wyborów parlamentarnych (zależnie od liczby okręgów wyborczych), a z drugiej uniknęłaby konieczności dodatkowych wyborów wyznaczanych pomiędzy kolejnymi wyborami do Sejmu. W zależności od przyjętego wariantu oznaczałoby to albo 9-letnią kadencję senatora wobec 3-letniej kadencji posła albo też 8-letnią kadencję senatora wobec 4-letniej kadencji posła. Więcej szczegółów w odpowiedzi na pytanie 12 i 13.

http://monio.info/2009/07/11/nowa-ordynacja-wyborcza-pytania-i-odpowiedzi/

 
Michał Monikowski
Perth, Australia

Przede wszystkim to nie będzie żaden problem. Przecież już obecnie o jedno miejsce w parlamencie walczy od kilku do kilkunastu osób (w wyborach z października 2007 o 560 miejsc – sejmowych i senackich – ubiegało się dokładnie 6580 kandydatów i kandydatek). I według wszelkiego możliwego prawdopodobieństwa większość z wybranych trafi w końcu do rozmaitych komisji parlamentarnych, z całą pewnością nie będą wszyscy należeć do jednej i tej samej. Zacznijmy od tego, że jeśli 15 kandydatów jest znanych ze swych zamiarów ubiegania się o mandaty w konkretnych komisjach sejmowych, to będzie to sytuacja o całe niebiosa lepsza od obecnej, gdyż obecnie nie wiadomo co i jak kandydaci zamierzają robić w sejmie. Obecnie jest tak, że wielu kandydatów ubiega się o ten sam mandat, a każdy ma inne kwalifikacje (o ile w ogóle jakiekolwiek posiada…). „Najlepsze” jest to, że często sami kandydaci nie wiedzą do jakiej komisji trafią, a niejednokrotnie nie fatygują się do żadnej. Tak więc samą znajomość zamiarów kandydatów w tym względzie i to od początku kampanii wyborczej traktować należy jako istotny krok naprzód. W miarę postępu kampanii wyborcy będą mogli zorientować się w tym, co konkretnego mają oni do zaproponowania oraz jakie posiadają kwalifikacje do pracy w sejmie. Będą mogli sobie zatem wyrobić na ich temat zdanie, w tym również zdanie na temat tego, czy np „Kowalski” będzie lepszy w komisji gospodarczej czy też może „Nowak” lepiej przysłuży się krajowi, pracując w komisji ochrony środowiska i zasobów leśnych. Nie zapominajmy też, że istotną pomocą służyć będą wyborcom… ich współwyborcy. Wśród wyborców nie brakuje bowiem również zawodowców i to z tych dziedzin, w których udzielać zamierzają się posłowie w sejmie. Będą oni w stanie dosłownie „odpytać” kandydatów z tych dziedzin i w ten sposób dopomóc w ich selekcji.

W zasadzie nowy podział nie byłby absolutną koniecznością. Ostatecznie bowiem nie jest to propozycja zawierająca jakiekolwiek „miejsca gwarantowane” z jakiegokolwiek okręgu. Jednak właściwym byłoby przeprowadzenie nowego podziału na okręgi o mniej więcej równej liczbie mieszkańców, co oczywiście oznaczałoby, że jedne z nich byłyby powierzchniowo niewielkie, inne byłyby rozległe, z uwagi na rozmaitą gęstość zaludnienia oraz nierównomierne rozmieszczenie ludności. Nie miałoby przy tym znaczenia, czy byłyby to okrągi małe lub większe, czy byłoby ich 80, 160 czy 460. Najpewniej decydującym czynnikiem byłby po prostu stopień łatwości (i trudności) podziału na okręgi mniejsze lub większe. Granice między okręgami przeprowadzonoby tak jak najłatwiej to uczynić.

Proszę zwrócić uwagę, że obecna sytuacja jest pod tym względem znacznie gorsza.  Ona jest regulowana inaczej ułożonymi zasadami ordynacji, ale generalnie rzecz biorąc efekt jest podobny (tylko właśnie gorszy), jeśli się temu dokładniej przyjrzeć. Według proponowanego systemu istotnie kandydat wybierany w jednym okręgu może przegrać wybory z kandydatem z innego okręgu, ale tylko i wyłącznie wtedy, gdy ten inny kandydat uzyska więcej głosów. Podczas, gdy obecnie przegrywa z kandydatami uzyskującymi mniej głosów. Wyobraźmy sobie sytuację następującą w dwóch różnych okręgach mających, powiedzmy (dla łatwego rachunku) po 500 tysięcy wyborców: startuje z nich po 10 kandydatów. Ale w jednym z nich dwóch kandydatów zdecydowanie przewodzi stawce, zbierając razem 80% głosów (jeden ma 42% i wygrywa, drugi 38% i przegrywa). Dodatkowo frekwencja sięga 90%. W drugim okręgu głosy rozkładają się dość równo. Wygrywa ktoś z 14% głosów. I on zostaje posłem Dodatkowo frekwencja wynosi 25%, czyli ten, który ma 38% (171 tysięcy głosów) przegrywa z kimś o poparciu 3krotnie mniejszym procentowo (a liczbowo prawie 10krotnym, bo ten “zwycięzca” ma 17 i pół tysiąca głosów). A czy nie wiemy, że do parlamentu – na skutek istnienia systemu proporcjonalnego – dostają się często kandydaci, na których mało kto głosuje? Jak można wierzyć, będąc wyborcą, że się własny głos w ogóle liczy? I też można zapytać: jaki jest w ogóle sens głosowania w takich warunkach? Można kogoś wybrać, a i tak ten ktoś nie przejdzie, bo ustąpi miejsca komuś o mniejszym poparciu – czy to z tego samego okręgu wyborczego, czy też z innego. Kandydat może wygrać wybory w swoim okręgu, ale jeśli nie będzie za nim stała partia uzyskująca w skali całego kraju co najmniej 5% głosów, to taki kandydat nie wejdzie do Sejmu. I nie ma możliwości uczynienia czegokolwiek, aby temu zapobiec. Jest tylko i wyłącznie kwestią naszego przyzwyczajenia, że obecną zasadę uważamy za demokratyczną, a proponowana tutaj wydaje się komuś „dziwna”. Jak bowiem widać przy bliższym przyjrzeniu się, proponowany system nie ma w sobie absolutnie niczego „dziwnego”. Jest on niemniej demokratyczny niż jakikolwiek inny, a za to dodatkowo sprawiedliwszy i gwarantujący lepszych deputowanych.

Proponowany system, obok wielu korzyści, oferuje przede wszystkim spełnienie dwóch kardynalnych filarów: głównego wymogu demokracji parlamentarnej oraz głównej potrzeby systemu władzy. A to poprzez łączenie zasady demokratycznego wyboru z regułą profesjonalnego doboru:

1. nie wejdzie do parlamentu nikt, kto nie posiada autentycznego i sporego poparcia wśród wyborców,
2. nie wejdzie do parlamentu nikt, kto nie jest fachowcem w dziedzinie, w której ma współstanowić prawa

Czy jest znany jakikolwiek inny system, któryby obie te rzeczy gwarantował naraz w takim stopniu?

Dzieje sią tak nawet nie jednym „cudem”, ale wręcz kilkoma. Najważniejszym jest „cud” historyczny. Jak już pokazano tu na przykładzie Polski, obecny system wywodzi się z systemu, który z demokracją nie miał absolutnie niczego wspólnego. Podobnie było w innych krajach, jak we Francji czy Anglii. „Parlement” był początkowo jedynie organem doradczym wobec monarchów, przy czym oczywiście jego członkowie wykorzystywali swoją pozycję dla wzmocnienia własnych interesów. Układ klasowy, który tworzył niegdyś „parlement”, już nie istnieje. Jedyną istotną różnicą jest to, że uprawnienia, które niegdyś posiadali nieliczni, zostały rozszerzone na wszystkich obywateli, bez względu na ich przydatność do pełnienia podobnych funkcji.

I to właśnie dlatego ten schemat historycznego tworzenia parlamentów demokratycznych stosowany jest w praktyce obecnie. Ma on zastosowanie również w tych krajach, które stosunkowo niedawno wkroczyły na drogę demokracji, a to dlatego, że kraje te albo wprost przejęły systemy polityczne od krajów o starszym parlamentaryzmie, albo tworzyły swe systemy na podstawie istniejących w tych innych krajach.

Z czasem wytworzyło się wrażenie (i to z kolei jest drugi powód, czyli kolejny z owych „cudów”, dla których nie stosuje się odmiennych systemów; powód, który możnaby nazwać „nastawieniem myślowym” ), że skoro tak wytworzyły się systemy demokratyczne, to znaczy, że mogą one istnieć tylko i wyłącznie w takiej, a nie innej, postaci.

Wrażenie to dodatkowo jest potęgowane faktem (i to jest jeszcze inny z owych „cudów”), że czołowe kraje demokracji są równocześnie największymi potęgami gospodarczymi – a co za tym idzie – krajami o najwyższych standardach życia. Tworzy to fałszywe wrażenie, że kraje te dlatego są tak dobrze prosperującymi, bo mają taki typ systemu demokratycznego. Zapomina się najczęściej, że te kraje stały się (za wyjątkiem USA) potęgami jeszcze zanim zaczęły mieć do czynienia z demokracją. Ta sytuacja sprawia, że owe kraje nie odczuwają tak naglącej potrzeby reformy swych systemów parlamentarnych.
Historia uczy, że reformy pojawiają się najczęściej tam, gdzie najbardziej odczuwana jest ich potrzeba. Oznacza to, że wzorzec udoskonalenia jakości parlamentu stworzyć musimy sobie sami, raczej nie zawita on do Polski z obecnych systemów USA, Francji czy Wielkiej Brytanii, choć niewątpliwie od tamtych krajów można się nauczyć wielu innych rzeczy.

Wyobraźmy sobie dwie grupy ludzi, każdą po 460 osób. Jedna z nich jest jednakże grupą fachowców z dziedzin stanowiących zainteresowanie parlamentu, a druga to typowa „zbieranina”, złożona z osób „na chybił-trafił”. Ta pierwsza grupa, pracująca w zespołach złożonych z fachowców, tworzy w określonym czasie zespół fachowo opracowanych propozycji praw. Mogą się wśród nich znaleźć propozycje nieudane, ale stanowić będą niewielki odsetek. Większość jednak to będą prawa logiczne, nienajgorzej, dobrze, a nawet bardzo dobrze opracowane. Z tej całej „puli” nowych propozycji praw część zostanie w głosowaniu odrzucona, ale część zostanie przyjęta.
Ta druga grupa, owa „zbieranina” też w tym samym czasie przygotuje pewną liczbę praw. Ale, z uwagi na niski stopień profesjonalizmu swoich członków, stworzy prawa mierne, na ogół poniżej przeciętności, rzadko tylko sięgające poziomem przeciętności, a już tylko wyjątkowo będące dobrymi. I z tej, nędznej, puli część również zostanie w głosowaniu odrzucona (chwała Bogu!), jednak część zostanie przyjęta i stanie się obowiązującym prawem w kraju… Więc jak: którą z tych dwóch „pul” wolelibyśmy mieć do dyspozycji we własnym kraju?

Jak najbardziej. I wygrana kandydata niezależnego nie byłaby hamowana jakimikolwiek ograniczeniami wynikającymi (jak to się dzieje obecnie) z „progu 5%” postawionego partiom politycznym jako warunku uzyskania miejsc w parlamencie. Istotą proponowanej ordynacji jest bowiem stworzenie warunków do wyboru możliwie jak najlepszych kandydatów, a nie faworyzowanie jakiejkolwiek partii politycznej.

Jeżeli obawiać się niebezpieczeństw ze strony tego organu władzy, to dlatego, że niejednokrotnie zdarza się, że jego posłowie zajmują się akurat nie tym, czym powinni. Ferują swoiste “wyroki” moralne wobec polityków i innych postaci publicznych zamiast pracować nad stworzeniem lepszych praw (a do tego jednak potrzeba fachowców, niebezpieczni są właśnie dyletanci!).
Możemy spierać się o szczegóły roli parlamentu oraz zakresu jego władzy. Jednak profesjonaliści będą w nim potrzebni bez względu na to, jaki ustrój polityczny będzie istniał w kraju. Każdy bowiem ustrój potrzebuje fachowców i żaden nie potrafi się bez nich obejść, jeśli ma funkcjonować jako tako prawidłowo. Nawet gdyby założyć, że parlament nie powinien posiadać ogromnej władzy, lecz być jedynie reprezentacją zapewniającą dodatkową ochronę jednostki, to i taką rolę lepiej spełnią fachowcy niż dyletanci. Osobiście nie spotkałem jeszcze ani jednego demokraty, nie-demokraty czy anty-demokraty, który twierdziłby, że organ ustawodawczy (obojętnie jak by się on nazywał i jak daleko sięgałyby jego kompetencje) nie powinien składać się z profesjonalistów, lecz że powinni zasiadać w nim dyletanci. Potrzeba reformy zmierzającej do zwiększenia profesjonalizmu deputowanych jest zatem koniecznością, a już zwłaszcza w warunkach prawnego i gospodarczego nieporządku oraz w przypadku posiadania przez parlament ogromnej władzy ustawodawczej.

Nie byłoby żadnych biur poselskich czy senatorskich. Zamiast nich istniałyby Biura Parlamentarne istniejące w każdym okręgu, bez względu na to, czy posiada on swoich posłów czy nie. Jaka jest różnica? Są zasadniczo dwie różnice: biuro poselskie to biuro konkretnego posła. Biuro parlamentarne to biuro parlamentu. Biur poselskich jest tyle ilu jest posłów, biur parlamentarnych byłoby co najmniej tyle ile jest okręgów. Posłów jest 460, okręgów yborczych jest 41. To oznaczałoby, że minimalna liczba biur parlamentarnych wynosiłaby 41. Jeżeli miałoby się jednak okazać, że ta liczba mogłaby być zbyt mała, to możnaby w niektórych większych okręgach stworzyć po 2, 3 lub nawet 4 takie biura. Wydaje się jednak, że liczba ta nie przekroczyłaby 100 lub najwyżej 150.

Jak zaznaczono powyżej, biuro poselskie jest biurem konkretnego posła w okręgu, z którego zostanie on wybrany. Biuro parlamentarne będzie biurem Sejmu i Senatu RP w danym okręgu, a nie jedynie buirem konkretnego posła. Różnica będzie widoczna już gołym okiem. W obecnej chwili działa 460 biur poselskich w całym kraju. Niejednokrotnie zmieniają one swoje adresy, co często po prostu utrudnia zlokalizowanie ich. Dodatkowo, gdy poseł kończy swą pracę w Sejmie, likwidowane jest jego biuro, a nowy poseł z reguły otwiera swoje własne gdzie indziej. Jeżeli – jak to wygląda obecnie – z jednego okręgu statystycznie jest ponad 10 posłów, to praktycznie nikt nie wie gdzie ich wszystkich szukać.

Dla kontrastu, biura parlamentarne jako większe i ulokowane na stałe w tych samych miejscach, będą łatwo widoczne i łatwo będzie się z nimi kontaktować, nawet jeśli akurat posłowie będą tam nieobecni. Stały personel (powtórzmy to jeszcze raz: stały, a nie dorywczy, na jedną kadencję lub wręcz tylko na pewien jej wycinek czasowy…) będzie dobrze zaznajomiony z procedurami parlamentarnymi oraz z zakresem spraw, w jakich posłowie mogą być pomocni w rozwiązywaniu zgłaszanych problemów. Generalnie większość spraw, z jakimi obywatele zgłaszają się do parlamentarzystów, nie podlega ich gestii. W szeregu pomniejszych spraw pomoc będzie mógł okazać sam personel biura parlamentarnego.

Za pośrednictwem takiego biura będzie można kontaktować się nie tylko z jednym posłem, ale z dowolnym posłem oraz w ogóle z Sejmem lub poszczególnymi jego komisjami oraz z Senatem. Posłowie i senatorowie wizytujący dany okręg, będą tam przyjmować interesantów, gdyż stworzone tam zostaną po temu odpowiednie warunki. Dodatkowa korzyść płynie z faktu komasacji siedzib poszczególnych posłów w jednym miejscu. Obecnie biura poselskie rozmieszczane są na chybił-trafił, nieraz w wyjątkowo nieodpowiednich i mało widocznych miejscach. Biura parlamentarne, służące parlamentowi jako całości oraz poszczególnym parlamentarzystom, byłyby lepiej ulokowane, większe i lepiej wyposażone. Dodatkowo wynajem większej powierzchni w jednym miejscu jest z reguły tańszy niż wynajem szeregu małych, nieatrakcyjnych powierzchni w rozmaitych miejscach.

Proponowany system generalnie jest typem ordynacji większościowej, jednak nie ma nic wspólnego ani z klasycznie pojmowaną zasadą większościową ani proporcjonalną. Typowy system większościowy lub proporcjonalny istnieje tam, gdzie gwarantowane są miejsca z okręgów wyborczych. Według tej klasycznej zasady większościowej kto wygrywa wybory w swoim okręgu, wchodzi do parlamentu. Według klasycznej zaś zasady proporcjonalnej – mandaty są rozdzielane (według przelicznika) pomiędzy partie, które uzyskały największe poparcie i to one decydują którzy z ich kandydatów wchodzą do parlamentu (sami wyborcy niewiele mają tu do powiedzenia…).
W proponowanym tu systemie nie ma takiego warunku, gdyż kandydat ubiega się nie o miejsce z okręgu, ale o miejsce w konkretnej komisji sejmowej, o dostaniu się do której decyduje porównanie wyniku danego kandydata z wynikami innych kandydatów (również z innych okręgów) starających o miejsca w tej samej komisji. Jak wyjaśniono już w punkcie 7, istotą proponowanego tu rozwiązania jest wybranie możliwie najlepszych kandydatów, a nie faworyzowanie jakiejkolwiek partii politycznej, w tym faworyzowanie jej czy to w sposób większościowy czy też w proporcjonalny.
Natomiast prawdą jest, że to rozwiązanie jest bliższe dotychczas rozumianemu systemowi większościowemu niż proporcjonalnemu. Istotą jego jest bowiem przesunięcie punktu ciężkości na umiejętności kandydata, a nie troska o zapewnienie proporcji partiom politycznym.
Celem bowiem jest tutaj jakość parlamentu, a nie odmalowywanie mozaiki politycznej. Jednak owa bliskość tradycyjnemu systemowi większościowemu nie oznacza istnienia cech uznawanych za wady takiego systemu.
Słabością dotychczasowych systemów wyborczych jest to, że ustanawiane są one z myślą o sposobie liczenia głosów i przydziale mandatów, a ściślej z wyobrażeniami co do tego, który sposób liczenia jest sprawiedliwszy, a nie z myślą o wyłonieniu najlepiej przygotowanych do pełnienia funkcji publicznych. Ogromną energię zużytkowano na tworzenie skomplikowanych nieraz metod obliczania głosów, by w końcu i tak skonkludować, że żaden nie jest w pełni zadowalający. Po co zatem marnować czas na wymyślanie rzeczy niezadowalających? Czy nie lepiej po prostu skupić się na jakości kandydatów zamiast na metodach liczenia? Jakie to nieraz są metody i ile już ich powstało, można wyczytać choćby tutaj http://homepages.nyu.edu/~mrg217/es_published.pdf
Pomysł proponowany powyżej nie wymaga geniuszu. W istocie jest on w tak oczywisty sposób prosty, że nie ma chyba człowieka na tej planecie, któryby nie potrafił nań wpaść. Jednak nie jest on proponowany, gdyż na ogół myśli się o wszystkim, tylko nie o próbie wpisania w ordynację reguły gwarantującej jakość wybieranych deputowanych. Próbowano niemal wszystkiego, łącznie z gwarantowaniem proporcji kobiet w parlamentach, czy to perswadując posłów-mężczyzn (lub nawet im nakazując), by zrzekali się swych miejsc na rzecz żeńskich kandydatek. Tak, nawet o tym w niektórych krajach już się myśli, czyli mówiąc wprost, bez owijania w bawełnę: pomyślano nawet o proporcjach reprezentowania płci w parlamencie. Ba, pomyślano nawet o rasach! Nie tak dawno temu w Wielkiej Brytanii, posłanka Partii Pracy, Hariett Harman, zaproponowała, by w ośmiu brytyjskich okręgach wyborczych na jakiś czas zabronić osobom rasy białej wysuwania własnych kandydatur w wyborach do parlamentu. Jedynie Afrykanom i Azjatom przysługiwałoby w tych okręgach takie prawo…
Tak, nawet o “kolorach” pomyślano… Tylko nie o tym, by wybierać najlepiej przygotowanych!

Tu udzielimy najdłuższej odpowiedzi w porównaniu do danych do tej pory. Proszę uzbroić się w cierpliwość, gdyż dokonamy tu porównania i objaśnienia znanych systemów obliczania głosów, by poprzez porównanie z nimi wytłumaczyć czym różnią się one od proponowanego tu, zupełnie nowego, pomysłu.

Systemy ordynacji dzielą się, z grubsza, na dwa: proporcjonalny oraz większościowy. Istnieją też systemy mieszane, zawierające elementy jednego i drugiego rodzaju. System większościowy to taki system, w którym wybory wygrywa kandydat legitymujący się nawiększą liczbą oddanych nań głosów.
System proporcjonalny natomiast to taki system, w którym głosy oddane już nie tyle na poszczególnych kandydatów lecz całe listy kandydatów danej partii sumowane są ze sobą i porównywane z sumą głosów oddanych na kandydatów partii konkurencyjnych. Za pomocą przeliczników opracowanych przez matematyków ustala się następnie proporcje, w jakich mandaty są rozdzielane poszczególnym partiom. Decyduje zatem nie tyle liczba głosów oddanych na kandydata, ile głosów oddanych na partię, którą on reprezentuje. Kandydat może uzyskać mandat parlamentarny jeśli otrzyma dużą liczbę głosów lub też jeśli reprezentowana przezeń partia desygnuje go do parlamentu po uzyskaniu mandatów. To partia decyduje, którzy spośród jej kandydatów otrzymają wywalczone w trakcie kampanii mandaty.

System proporcjonalny nie wchodzi w naszym wypadku w rachubę w ogóle, gdyż niemal całkowicie uniemożliwia ocenę poszczególnych kandydatów pod względem ich indywidualnej przydatności do pełnienia funkcji parlamentarnej, dlatego nim nie będziemy się tu prawie w ogóle zajmować. Natomiast system większościowy wymaga bliższego przedstawienia, jako że proponowana tu ordynacja ma wiele z nim wspólnego.
W systemie większościowym stosunkowo najlepsze jest rozwiązanie zwane jednomandatowymi okręgami wyborczymi, w którym istnieje większa szansa przyjrzenia się poszczególnym kandydatom niż ma to miejsce w jakimkolwiek systemie proporcjonalnym. System jednomandatowy zmusza partie polityczne do wystawiania jednego kandydata na okręg, w wyniku czego cała lista kandydatów szystkich partii jest niewielka. Umożliwia to wyborcom lepsze rozeznanie i bardziej świadomy wybór.

Wadą niektórych systemów większościowych jest zjawisko t.zw. „straconych głosów”, to jest głosów oddanych na kandydatów innych niż zwycięzca – a niejednokrotnie na innych kandydatów głosuje w sumie większość. Rezultatem jest często mniejsza frekwencja wyborcza w systemach większościowych niż w proporcjonalnych. Ze wszystkich systemów większościowych najwłaściwszym wydaje się system „alternatywnego wyboru” (alternative vote”), którego dobrym przykładem jest ordynacja wyborcza do niższej izby parlamentu („Izby Reprezentantów”) w Australii. System ten minimalizuje wspomniane zjawisko „głosów straconych”.

Przyjrzyjmy się zatem systemowi australijskiemu, jako że podobne rozwiązanie proponujemy również tutaj:

Karta wyborcza otrzymywana przez wyborcę australijskiego (kliknąć ilustrację) zawiera listę nazwisk wszystkich kandydatów ubiegających się o mandat do Izby Reprezentantów („House of Representatives”) będącej odpowiednikiem Sejmu, a obok nich widnieją „okienka”. Wyborca musi ponumerować wszystkie nazwiska kandydatów od „1” do ostatniego, np „10” (jedynka oznacza tego kandydata, którego wyborca życzy sobie widzieć w parlamencie najbardziej, dziesiątka tego, którego najbardziej sobie tam nie życzy). Wybory do Senatu odbywają się podobnie, tyle tylko, że dodatkowo u góry widnieją podobne „okienka” obok nazw partii politycznych. Wyborca postępuje podobnie, numerując kandydatów. Albo zamiast tego może postawić „1” w okienku z nazwą partii. Taki głos jest tak samo ważny. Owa jedynka oznacza, że wyborca głosuje na kolejność preferencji opracowaną przez wytypowaną przez siebie partię, która zawczasu już „ponumerowała” wszystkich kandydatów (swojemu przyznając „jedynkę” oczywiście…). Jest oczywiście jedna znacząca wizualna różnica między kartą wyborczą do Izby Reprezentantów a tą do Senatu: wybory do Senatu są wyborami z okręgów wielomandatowych (będących całymi stanami), dlatego też senacka karta wyborcza jest bardzo duża, mniej więcej 15 cm wysokości na około pół metra długości… Liczba kandydatów może być na niej znaczna, np w wyborach z 24 listopada 2007 zawierała ona – z samego tylko stanu Zachodnia Australia – nazwiska 54 kandydatów i kandydatek. Dla porównania zielona karta wyborów do Izby Reprezentantów (okręgi jednomandatowe), dla okręgu wyborczego Fremantle w Perth zawierała jedynie 8 (słownie: osiem) nazwisk osób kandydujących.

W jaki sposób wyłaniany jest zwycięzca? Obliczane są wszystkie „jedynki” („primary votes”) otrzymane przez poszczególnych kandydatów. Ten z nich, który otrzymał najmniejszą liczbę owych „primary votes” (nazwijmy go kandydatem „A”), odpada. Wówczas ze wszystkich głosów zawierających „primary vote” dla niego, oblicza się z kolei wszystkie „dwójki” („second preferences”) oddane na pozostałych kandydatów. Ponownie sumuje się uzyskane głosy i znowu któryś kandydat odpada (kandydat „B”). Powtarza się całą procedurę tak jak z głosami kandydata, który odpadł poprzednio. I teraz liczenie nieco się komplikuje:

Z puli głosów oddanych z jedynką na kandydata „B” pewna liczba zawiera „2” przyznaną kandydatowi „A”, który jest tym poprzednio wyeliminowanym. Te „dwójki” już nie są już przyznawane „A” właśnie dlatego, że już odpadł. Dlatego pod uwagę z tej liczby głosów zamiast „dwójek” bierze się „trójki” przyznane pozostałym kandydatom.

Teraz przypomnijmy sobie na moment „primary votes” oddane na kandydata „A”: „dwójki” tam przyznane były już liczone. Zatem teraz „trójki” są doliczane do głosów uzyskanych przez kandydatów pozostających – oczywiście za wyjątkiem „trójek” przyznanych kandydatowi „B” – zamiast których liczy się „czwórki”.

W praktyce – to jest, gdy fizycznie dokonuje się liczenia głosów – cała ta zasada nie jest wcale trudna. Ona jedynie w opisie wygląda na trudną. Tak czy owak w oczy rzuca się „schodkowość” takiego systemu podliczania głosów:
drugie preferencje przyznawane kandydatom mieszane są z trzecimi preferencjami przyznawanymi im przez innych wyborców oraz z czwartymi przyznanymi przez jeszcze innych wyborców itd. Stanowi to pewną komplikację, zwłaszcza, że preferencje wyższe (1,2,3…) stanowią swego rodzaju „głosy poparcia”, gdy w praktyce dalsze preferencje stają się już stopniowo coraz bardziej „głosami sprzeciwu” wobec kandydatów.

Tego rodzaju „schodkowego podliczania głosów” nie pojawia się w systemie głosowania proponowanym tutaj dla Sejmu (pojawi się ona natomiast w wyborach do Senatu, gdyż wybory te będą miały cechy wyborów z jednomandatowych okręgów wyborczych). Zamiast niego istnieć będzie metoda równoległych zestawień:

ponieważ ostateczne podliczanie oddanych głosów odbywać się będzie na szczeblu ogólnopolskim dla każdej komisji sejmowej z osobna, to o tym, który kandydat uplasuje się wśród członków parlamentu decydować będzie liczba oddanych nań głosów, w szczególności owych „primary votes”. Co oznacza, że dokonane zostanie zestawienie – w podobny sposób jak w Australii – owych „jedynek” uzyskanych przez poszczególnych kandydatów. Jeśli owo zestawienie nie przyniesie rozstrzygnięcia (czyli: jeśli będą kandydaci legitymujący się jednakową liczbą oddanych na nich głosów), to wówczas nastąpi podliczenie wszystkich „dwójek” uzyskanych przez nich w ich macierzystych okręgach wyborczych. Jeśli i to porównanie nie da ostatecznego rezultatu, to wówczas zestawi się uzyskane przez nich „trójki”. I tak dalej, aż do wyłonienia zwycięzców. Proszę zwrócić uwagę, że za każdym razem jest to zestawienie „jedynek” uzyskanych przez kandydata z „jedynkami” uzyskanymi przez innych kandydatów, „dwójek” zawsze tylko z „dwójkami” itd. Czyli, że za każdym razem zestawiane będą ze sobą jedynie preferencje tego samego rzędu.

Dla samego wyborcy oddającego swój głos w lokalu wyborczym owe różnice w sposobach liczenia głosów dla Sejmu i Senatu nie będą jednak stanowiły żadnego problemu, gdyż na obu kartkach wyborczych (które dobrze byłoby różnicować kolorystycznie) będzie on robił dokładnie to samo: numerował nazwiska kandydatów według swoich preferencji.

Zacznijmy od tego, że ustrój każdego państwa posiada instytucje wyłaniane w różny sposób w zależności od tego, który z tych sposobów jest najodpowiedniejszy dla każdej z tych instytucji. Senat nie jest twórcą praw. On jest jedynie ich jurorem oraz sędzią. W realnym sądzie członkowie trybunału nie muszą przecież reprezentować profesji wszystkich sądzonych przez siebie obywateli oraz spraw, prawda? Wystarczy, jeśli znają prawo swego kraju i potrafią według tego prawa zakwalifikować czyn oskarżonego oraz rodzaj sprawy. Prezydent państwa też nie musi posiadać ukończonych wszystkich fakultetów, jakie tylko istnieją na uczelniach w jego kraju i nie musi być ekspertem we wszystkich dziedzinach…

Istotnie, powyżej poświęcono bardzo dużo miejsca na wyeksponowanie cech nowego w naszym kraju systemu. Nie jest to bowiem system praktykowany ani znany, stąd też konieczność bardziej szczegółowego zaprezentowania go. Gdy mowa zatem o „przesunięciu posadowienie systemu z regionalnego na ogólnokrajowy, a kryterium doboru parlamentarzystów z partyjnego na zawodowe”, to nie oznacza to, że ignorujemy regionalizm i znaczenie partii politycznych. Oznacza to natomiast, że znajdujemy metodę na zapewnienie profesjonalizmu gremium, które tworzy prawo państwowe w rozmaitych dziedzinach życia i funkcjonowania kraju. Dlatego właśnie w Sejmie zmiany te muszą pójść najdalej. Co do Senatu, to wystarczy przejąć dobrze sprawdzone procedury z innych krajów, z pewną tylko ich modyfikacją wynikającą ze specyfiki struktury polskiej państwowości. Te konkretne cechy przejęte zostały z modeli krajów anglosaskich, gdyż one właśnie posiadają systemy izb wyższych oraz ich korelacji z izbami niższami stosunkowo najbardziej wyrafinowane i przemyślane.

Nie. Mandat przejdzie w takim wypadku automatycznie w ręce tego kandydata, który uplasował się w wyborach bezpośrednio za parlamentarzystą tracącym mandat.

_________________________________________________________________________________________

15. Po wszystkim, co tu zostało powiedziane o sposobie wyłaniania zwycięzców w wyborach, zwłaszcza w pierwszych pytaniach i odpowiedziach, pozostaje jednak wątpliwość, czy aby ten proponowany system jest w ogóle realistyczny? Przecież efektem wprowadzenia tego systemu mogłaby być niemal „rewolta” wyborców, gdy dowiedzą się, że nie ma gwarancji, że ich okręg będzie reprezentowany w Sejmie!
Tak, jest na to teoretyczna odpowiedź, według której ten system jest lepszy i dlaczego jest lepszy. Ale dlaczego wyborca ma być tym w ogóle przekonany? Przecież on chce, aby jego okręg miał posła!

Tak, obecnie może istotnie tak być, że wyborcy by „rewoltowali”. Proponowany system jest jednak systemem wybiegającym w przyszłość, a jego eksponowanie tutaj ma na celu skłonienie do dyskusji nad jego zaletami. Jeżeli nawet nie w chwili obecnej, to jednak w przyszłości (kto wie – może wcale niedalekiej?), jego zalety zostaną dostrzeżone. Ale do rzeczy:

Wyborca, oddając swój głos w wyborach parlamentarnych, na ogół chce znacznie więcej, aniżeli bycia reprezentowanym przez swojego kandydata. On chce także, aby ten wybrany parlament rzeczywiście był wybrany demokratycznie i aby do tego parlamentu wchodzili ci, którzy otrzymują autentyczne poparcie. On także chce, aby jego partia odniosła zwycięstwo. Pragnie, by to jego partia utworzyła rząd i wdrażała swój program. Chciałby on również, by w Sejmie pracowali wartościowi ludzie, fachowcy, a nie szajka dyletantów. Jak widać, pragnienia wyborcy są znacznie szersze, a i tak pewnie nie wszystkie tu wymieniliśmy.

Jednak bezpośredniej odpowiedzi na powyższe pytanie (oraz protest) udziela system Biur Parlamentarnych, o których była mowa wcześniej. Jak powiedzieliśmy wówczas, biuro parlamentarne byłoby na ogół JEDNO w każdym okręgu wyborczym (to byłoby rozwiązanie preferowane). Takie biuro stanowiłoby cały zespół ludzi, a nie jedynie poszczególnego posła. W dodatku, w odróżnieniu od posła, który może być wybrany z danego okręgu, ale może z niego nie pochodzić, zespół STAŁYCH pracowników Biura Parlamentarnego składałby się przecież niemal wyłącznie z osób z danego okręgu. Nakreślając zadania takiego Biura, stwierdziliśmy, że funkcjonować ono będzie bez względu na to, czy pracuje w Sejmie poseł z danego okręgu. Takie Biuro zatem samo w sobie JEST efektywnym reprezentantem wyborców okręgu i ono „uruchamia” procedury sejmowe poprzez poszczególne komisje sejmowe. Jeżeli do tego dodamy jeszcze, że zespoły ludzkie są na ogół lepiej zakorzenione w lokalnych wspólnotach i przy tym bardziej wszechstronne aniżeli jedna osoba (poseł), to przyjęte założenie Biur Parlamentarnych umożliwia lepsze zespolenie parlamentu z elektoratem w jeden system, w którym posłowie są jedynie tą grupą bezpośrednio tworzących prawa i głosujących nad ich przyjęciem – gdyż cały elektorat nie jest w stanie tego czynić. Zatem reprezentacja elektoratu w proponowanym systemie nie ogranicza się jedynie do posłów, lecz jest rozszerzona na całe zespoły ludzkie, wspomagające posłów i senatorów.

Jak więc widać, wspomniana tu gdzie indziej zasada, według której przyjęcie właściwego założenia na początku rozumowania sprawia, że założenie owo jest w stanie rozwiążywać również szereg innych problemów pojawiających się dalej na drodze tego rozumowania.

Michał Monikowski
Perth, Australia