May the 30th – the feast of Saint Joan of Arc!

With these words we began a few years ago, the article  “The Passion of Joan of Arc” . Now we are going to look at what happened after the execution, when Joan was gone. And this time the dates worthy of attention would be 4 and 20 May. Here we see a reconstruction of the face of Joan of Arc. Even this reconstruction was made ​​possible because of what happened after her death. We are going to get there step by step.

The name of Joan of Arc was already so well known both in France and beyond its borders, that there were often women who passed themselves off as her, like Jeanne de Sermaise who was probably from the village Sermaise, which is a village which Joan of Arc visited more than once during her life,  since some of her relatives lived there (for example the local priest, Messire Henri de Vouthon, was her maternal uncle). Jeanne de Sermaize appeared however quite late. It is known that in 1457 she spent three months imprisoned in Saumur for her fraud, but was pardoned through a special letter from Prince René d’Anjou . She was supposedly married to a certain Jean Douillet.

There were other such “Joans” and it is good to realize their existence before we come to the right double.

- “La Pucelle du Mans” , also known as “Jeanne de Férone” who had been convicted to  pillory for offending a cleric,

- “La Pucelle de La Rochelle” - from the years 1436 to 1439 came a letter, which reached the king of Castile and in which a “maiden of France” fighting in La Rochelle asks him to send military aid to Rochelle in a form of a fleet for the king of France in his struggle against the English. ”La Poncella de Francja” was indeed to succeed through that letter: the King of Spain, according to the chronicles, gave such assistance. That Maid is sometimes identified (perhaps wrongly) with the person we are going to look at today.

Claude

Chronicle of Orleans: the news of Joan having been found by her brothers (from the documentary "Wer war Johanna von Orleans?"

We mentioned her as “Madame des Armoises” at the end of the previous text. But then we  only devoted that little reference to her. Now we will look at closer at her.  She appeared in the vicinity of Metz on May 20, 1436  (1)
 , which is 5 years (less 10 days) after the death of Jeanne d’Arc. She was presenting herself both as Claude and Jeanne La Pucelle. She allegedly miraculously avoided death at the stake. She was recognized as Jeanne by many  inhabitants ofMetz. She was also identified as her by Joan’s two brothers, Jean and Pierre. We have already mentioned this before.  Nicole Louve, an aristocrat who, along with Jeanne, witnessed the coronation of Charles VII inReims (17 July 1429) also identified her. He had recognized her by her appearance, her wounds and by various peculiarities. He immediately gave her a  horse as a gift  and two other nobles to accompany her. Soon after, the two brothers visited  Orleans, the first town to have been liberated by Jeanne, bringing the news that she was found. The chronicle ofOrleans mentions that fact in its records for the year 1436.

Just one day after her visit to Metz, Claude was to go, along with the two brothers du Lys, to Vaucouleurs, and meet with Robert de Baudricourt, who remembered Jeanne from when she asked him for help and a recommendation when she was going to King Charles VII on her mission. It is surprising that in a similar way she met successively with various friends of Jeanne (not all, of course) and they identified her as La Pucelle whom they had known a few years earlier.  This does not mean that there was no one – even from the very beginning of her appearance – who considered her a fraud. For example, in the south of France, in Arles, there is preserved a notarial document indicating that a bet was made by two residents of the city: one claimed that that “La Pucelle de France” was the real Joan, the other did not believe in her authenticity.

Claude embarks on her journey

Then “Jeanne” spent 3 weeks in Marieulles with a noble family ofMetz. Then – as befitted the “Pucelle de France” – she went on a pilgrimage to the shrine of the “Black Madonna” in  Liesse. From there she went with the two brothers du Lys (the brothers of Joan of Arc) to Arlon, to the court of the Princess Elizabeth ofLuxembourg(1390-1451).  The Duchess Elisabeth von Görlitz, as she was alternatively known, had been since 1409 the wife of Prince Anton ofBurgundy, who fell in the Battle of Agincourt in 1415.

During her stay in Arlon, Claude found herself in the center of the dispute over the investiture of the bishopric of Trier. There were two candidates for the episcopate: the favourite of Rome, Raban von Helmstatt, and an excommunicated nobleman, Ulrich von Manderscheid. The Duchess of Luxembourg (née von Görlitz) and Ruprecht comte de Virnebourg (ie: “Graf von Württemberg”) supported Manderscheid. ”Comte de Virnebourg” (about whom  we read that he had actually fallen in love with “Joan”), put Claude in charge  of a mercenary military unit to be sent toCologne for the purpose of supporting Manderscheid.

From the Latin record in the chronicles of the city ofCologne, we know that she arrived there on August 2, 1436 as “puella de Francia” (“The Maid of France”) at the head of the military unit.

Johannes Nider, prior of the Dominican order  in Basel and an inquisitor specializing in issues of witchcraft and witches,  wrote, between the years 1435 – 1437 his famous and important work known as “Formicarius”  relating to the issues of religious discipline and witchcraft.  There we find some information on the stay of “Jeanne” in Cologne:

"Virgo iohana" (inthe "Formicarius"; image from "Wer war Johanna von Orleans"?)

“There  was a young woman, who from time to time took on  the behavior of a male, and who was running around armed and with wildly flowing clothes, as soldiers in the pay of a nobleman do. She also let herself be seen dancing  with men. And she used to drink and to carouse” (…).

There were two rivals who fought then, to the regret of the inhabitants, for the bishopric of Trier. The  young woman boasted that she could enthrone one of them, like The Maid Joanna did with Charles, the king of the Franks, whom she helped to grow stronger in his kingdom. What’s more, did she at the same time  not claim to have been that Joanna from that time, whom God allowed to rise again? “

But by chance the great inquisitor Heinrich Kalteisen  was then inCologne and he took an immediate interest in that mysterious woman. Especially since incredible stories started to be circulated about her:

“In the presence of the authorities she performed unusual things that were almost in the realm of magic. The Inquisitor has sent her a call together with a public demand to subject herself to a serious investigation.

They said that in the presence of all she tore a big cloth, which in the sight of all she restored to its original state. Then she grabbed a glass and threw her against the wall so that it crashed. But made ​​it back to an undamaged condition and did other useless things” (Johannes Nider, “Formicarius”)

The Inquisition did not catch this “Jeanne”. She managed to slip away on August 25 and return to Arlon, the seat of the Duchess of Luxembourg. However, she did not manage to avoid excommunication by the inquisitor Heinrich Kalteisen. There were three reasons for excommunication: witchcraft, wearing men’s clothes (sounds familiar, does it not? Of course, from the process of condemnation of Joan of Arc …) and support given to an excommunicated person as a candidate for bishop.

Marriage  

Robert des Armoises

Being in Arlon, “Jeanne” married, on November 6, 1436, a widowed aristocrat with two children, Robert des Armoises, reportedly her senior by 20 years. Robert was related, through his previous marriage, to the aforementioned friend of Jeanne, d’Arc, Robert de Baudricourt.  The wedding of “Jeanne” and Robert des Armoises took place at the castle in Arlon. Soon after, they both went to Marville, to finalize the sale of one of Robert’s estates. On that occasion a notarial document appeared (1437) on which, for the first time, both titles “Jehanne du Lys – La Pucelle de France” can be seen side by side.  “Jehanne du Lys” – it was, as we recall, the official title that the authentic Joan of Arc received in December 1429 from King Charles VII. Claude used both titles until the end. After her death in 1449 they were also placed on her epitaph.

Jehanne du Lys - La Pucelle de France (1437)

Then the couple des Armoises dwelt for a time in Metz in a house opposite the church of Saint-Sigolène, and later in the castle of Robert de Armoises in Jaulny.  From various places of her stay Claude wrote letters to  Orleans, Voucouleurs, reportedly even to King Charles VII personally. At the same time – according to a myth – she put up a fight against the British in the vicinity of La Rochelle, from the time that the above-mentioned correspondence with the king of Castile was supposed to have occured, as a certain chronicle has it (2)

How did Claude (and Jeanne) look?

Claude - Jehanne des Armoises

As already mentioned, Claude des Armoises married an aristocrat. You could say that, after all, she was lucky. And with her we are as well in a way.  Because nobles quite often had their pictures painted. It was no different in the case of Robert and Claude des Armoises. In 1871, the local mayor of Jaulny confessed that his great-grandfather covered, at the request of the then Lord des Armoises, portraits of Jeanne and her husband, Robert des Armoises, with plaster. These portraits were painted in the form of “medallions” with facial profiles dating from the fifteenth century. Here is the profile of the face of Claude (Jeanne). Of course, this portrait, depicting a woman in her middle ages, does not show us how Joan of Arc looked in her life but as she probably would look like had she lived to the age of around 40. In fact she lived only about 20 years.

The only image dating from the fifteenth century, and believed to be modeled on the face of Joan of Arc,  is the head of the statue of St. Maurice from the church of Orleans (now at the Musée historique et Archeologique). We presented this sculpture in the previous article. Now we show it from two other angles. We previously stated that Joan had brown eyes. Careful observation of the sculpture suggests a lighter color than brown. Also, the facial profile of Claude des Armoises, when enlarged and lightened, shows a blue eye. It was this sculpture and the profile of Jeanne des Armoises that served Prof. Dr. Ursula Wittwer-Backofen of the University of Freiburg to reconstruct the face of Joan of Arc. This reconstruction was carried out in 2007 at the Bundeskriminalamt  in Wiesbaden. The result is the face presented at the beginning of this text.  This reconstruction is shown in the documentary film “Jeanne d’Arc – Die Jungfrau von Orleans” . The sequence for the appearance of Jeanne begins at the10th minute, while the reconstruction is shown from 12.5 minutes.

The face sculpture of St. Maurice (supposedly: of Jeanne d’Arc) and the facial profile of Claude match each other by proportions. This is not the only trace of similarity between these two women. In fact, they had to be very similar. And  definitely not only in terms of appearance. Inanimate objects such as sculptures, paintings and jewelry can be similar to each other only in terms of their physical appearance.  With people it is different.  They can talk – and therefore have certain voice, they are able to move, so similarity will also include the way of moving, walking, gesturing, etc.  In order to confuse an outsider as to the identity of  two different people, their physical looks or voice may suffice.  But to fool those who know one of those two persons well or to make them seriously contemplate the use of a “usurper” for their own purposes, the usurper would have to match the intellectual and personality characteristics of the “original”.  Let us not forget that Claude was the only  usurper accepted by Joan’s old comrades of arms, nobles, aristocrats, and above all, the two brothers du Lys.  They could have had a very indecent motives. Historians generally believe this.  We do not believe, however, that the brothers du Lys would dare to play such a dangerous game, if Claude was less similar to Jeanne.  They would not have hurried straight to Orleans, to announce there that Joan lived (which is  recorded in the chronicle of Orleans).  Joan was very well known there. Claude arrived there three years later and, without any problem, had been accepted as Joan not only by the population, but also by the city authorities and by those whom Jeanne stayed with in May 1429.  Of all the famous usurpers it was only Claude who dared such a visit, which lasted a total of 2 weeks (and which was to take longer, but suddenly was interrupted).

Had she  ever been exposed?

Pierre Sala "Chronicle" (1516) with the story of Claude "exposed"

It is believed that the falsity of Claude as “Jeanne” is proved by the fact that as many as three times she had been exposed as a cheater: the first time in Orleans in 1439 and therefore she quickly ran away, for the second time in Paris, where she was interrogated and a third time by King Charles VII personally in 1440 or 1441. Some authors believe that the meeting of Claude and the King had already taken place in 1439.  While we do not undermine the argument that Joan and Claude were two different persons, we need to emphasize, for the sake of accuracy, that the thesis of triple exposure of Claude is simply completely false. If Claude was exposed by anyone at all, it was only by Charles VII. We know this from a document by few decades later, written in the year 1516 (3).  However, if this is true, the king acted inconsistently: there is no sign anywhere that he punished her for fraud and such an act could even end tragically for the deceiver indeed, the more so that Claude had been “at odds” with the Inquisition in Cologne since 1436…  Instead, she was free to return to the Jaulny castle where she lived and could continue to use titles that clung to Joan of Arc.  In Paris, the interrogation did not lead to any exposure and Claude was released. She had never admitted there that she was not Jeanne, and to the question of whether it was the Maid, she replied very cleverly (4).  The whole of her testimony there even strongly suggests that she definitely affirmed herself as Jeanne d’Arc.

In Orleans no-one even attempted to expose her, but instead they gave her a warm welcome, and a feast to celebrate her arrival was arranged,  3 years after the anniversary funeral service was discontinued, having been established in 1431. As if that was still not enough, on arrival at  Orleans, she was awarded (between July 18 and August 1 1439) quite a special gift of gold for her part in the struggle to break the English siege of the city, which lasted from 1428 till May 1429. We still do not know why in 1439 Claude unexpectedly cut short her stay in the city. This unexpected change of plans is a breeding ground for conclusions which do not find support from any shred of evidence in any source. These are such situations where it is reasonable to ask why the authors who believe that they know the truth would use unnecessary untruths to support this truth. In this way, they would just undermine it.

“The Second Face”, i.e. more similarities than differences               

Anyway, if one already criticizes Claude, why not those princes and counts, who even initiated an attempt to make an excommunicated man a bishop? Who has funded that chutzpah? It was not Claude, it was them.

Claude in some way had become a tool utilized by those aristocrats who had a lot, and wanted even more. Just as before, Jeanne became a victim. Except that, at least the counts and the princess took care of Claude by having arranged her marriage and ensured a future for her, even if she did not achieve much for them. On the other hand, Charles VII did not even lift his little finger for Joan in 1431 in order to save her, even though he owed her a lot, namely his crown…

When the question arises (based on her own testimony inParisin 1440) of Claude’s propensity to violence, let us keep in mind that Jeanne also did not lack this inclination. We do not have any proof (except the aforementioned evidence fromParis) that Claude was particularly violent.  Nothing really, for the whole 13 years from 1436 to 1449! And if Jeanne’s irritability is explained  passionately, by Allen Williamson – by the hardships and dangers of soldiering, and the inconvenience of wearing armor, why not extend this argument also to Claude, who in the end had been exposed to similar inconveniences and dangers?

One of the biographers of Joan of Arc, Edward Lucie-Smith, writes in the preface to his book:

“My Joan is perhaps less admirable than Joan is to be found in most of the contemporary literature. She is intensely arrogant, violent (but afraid of her own violence) and not always truthful. She is a prisoner of an obsession, or of a group of obsessions. At the same time she has moments, and more than moments, of ordinary human fear, self-doubt and depression. We may pity, admire and even love her. At the same time we may feel a sneaking sympathy for those – even those who were supposedly champions of the same cause, such as Regnault de Chartres, Archbishop of Rheims – who grew to detest her”. (“Joan of Arc”, Penguin Books, 2000, p. xiii).

We do not tend to sympathize with Jeanne’s enemies. But we are able to see a bit more in her “double” than just a usurper.

The castle of Jaulny

“Today it is clear that the execution, with which the English authorities had intended  to write finis to a troublesome career, was instead the true start of one of the most considerable legends in European history. Like most legends it appears in the variety of guises. The Joan of Voltaire, the Joan of Schiller, the Joan of Michelet, the Joan of Anatole France and the Joan of George Bernard Shaw are all different from one another. In modern historical literature she has been presented as everything from a  great Christian mystic and visionary to the leader of a secret and unorthodox religion. The notion that she escaped burning, persists; and some writers have been attracted by the idea that she was not a  mere peasant girl at all, but a royal bastard with Valois blood in her veins. Theories of this kind seem to me unprovable.” (E. Lucie-Smith, “Joan of Arc”, Penguin Books, 2000, page 3).

Indeed, the belief that Joan of Arc and Claude des Armoises (and even Jeanne de Sermaise) are all one and the same person, still persists here and there to this day, and namely almost continuously since the fifteenth century (5) .  A manuscript, once found in England, contains an information that “Finally, they burned her publicly, or another woman like her: concerning which many people were and still are of different opinions.”  The stories of other “Joans”, chiefly Claude, are a continuation of the same legend.  There are authors who have rejected, and still reject, the thesis of the death of Joan in 1431, because no record of her execution has been found in the chronicle of the town of Rouen. They seem to say: “Okay, she was sentenced to death, but where is the evidence that, indeed, it was her who was killed and not someone else?”

After having married Robert de Armoises Claude lived with him in his castle in Jaulny. Jaulny is not very far from Domremy, where Joan of Arc was born and raised. The proximity of this village did not seem to bother Claude in the slightest. This supports the version of her great similarity to Jeanne. After her own death, she was buried in the chapel in the nave of the church in Pulligny, which is also close to Domremy. For many years there was a plaque with the inscription that read as follows:

Stone frame of the removed epitaph of Claude

Here lies the honourable lady

Dame Jeanne du Lys, La Pucelle de France

Dame de Tichemont

Who was the wife of our Venerable Knight

and the Lord of this place

and who passed away on the 4 th day of May 1449

Her soul rests in God

          Amen (6)

Somehow that epitaph did not disturb the local population over the centuries. It was removed by order of the episcopate of France in 1909, i.e. 460 years after the death of Claude, in connection with the process of the beatification of Jeanne. (7)
The Dutch author Dick Berents in his article “The Resurrection of Joan of Arc” (in a collection of articles “Joan of Arc: Reality and Myth” ), compares Jeanne with Claude on the basis of a positive and negative stereotype, writing:

“She must have looked a bit like Joan: perhaps not enough to fool people, but enough to allow outsiders to believe that she could be the real Joan. The king did not trust his memory of her appearance. She must also have known something  of the real Joan, but she certainly did not understand her.

For she was not at all like the real Joan of Arc. She spoke in vague comparisons, the real Joan always spoke clearly and understandably. She was frivolous when it came to dancing, feasting and drinking, while the real Joan was not. She killed people, but the real Joan never killed a single person. She married and had children, while the real Joan had vowed chastity before God. Apparently she had trouble putting her heart into her new identity.” (pp. 93-94)

We believe that Berents’ first argument fails for the reasons mentioned before when touching the subject of the appearance of Jeanne and Claude. We agree with Berents that Jeanne and Claude were two different persons. However, the arguments that he used, are not evidence and are not even sufficiently justified to prove the fact. As for the second argument of “speaking in vague comparisons”, we actually have only one source, quoted here in footnote No. 1, where it is mentioned that she “spoke in parables” (it is unfortunate however that it does not give any specific examples of those “parables”). And Jeanne herself was not always saying everything directly, as is shown by some of her statements from her condemnation trial  - like when she told the judges about the “angel and crown” (quoted at length are those statements in the previous article.) As for the remaining points of frivolity, eating, drinking, killing and having children, let us get real:

Joan of Arc remained in the army only for one year. As for Claude, it looks like  - with some breaks – she spent at least several years in this way.  Even the best nature can deteriorate over time under such conditions. Especially if you think of some types Joan and Claude had to work with there. Let us mention just one such individual: Gilles de Rais.  He knew Joan of Arc from her campaigns of 1429  and 10 years later Claude served with him in the army in the rank of  Captain (if historians have rightly linked Claude des Armoises to this episode). He succeeded in reaching the rank of the Marshall of France and got rich in the Hundred Years War. He was an apt politician and soldier, but blinded by careerism and greed. His greed was so great that legends circulated that he engaged astrologers to produce gold…. He was also a sexual pervert, paedophile and murderer who allegedly boasted that in his life he killed 800 people. He ended up at the stake of the Inquisition in Nantes for heresy and murder in 1440.  Even if Saint Joan “learned”  to drink and dance in his “company”, no-one could say that she “learned” too much evil….    It is interesting to note that the “Formicarius” by Johannes Nider, quoted here before showing Claude in the bad light because of these dances and feasting, does not mention a word about any promiscuity of the woman or any other evil deeds, even a minor theft …

Speaking of killing people – this is another  of Berents’ objections to Claude. There is only one single testimony by Claude that she killed someone in combat, when she had to serve in the army of the Pope (it would have been in the years 1431 to 1433). Exactly: that she killed someone in combat, not that she was “killing people”. This is a bit different from being involved in murders. Had Jeanne killed anyone in her life? Generally there is a perception that she did not.     Or so she claimed, when she was being tried in Rouen, between February and May 1431. And so it was claimed more than 20 years later by witnesses in the rehabilitation trial. One does not have to be a  genius to guess that if someone is prosecuted and threatened with death, then there will be no inclination on his/her part to admit to killing people. And  a trial of rehabilitation of such a person on the other hand also does not serve to level any murder charge against such a person…    When Joan broke her famous “Sword of Saint Catherine”, she immediately received a new one. Weighing it in her hand, and having made ​​a few sweeps with her arm, she declared with satisfaction that “it is good for cuts and thrusts.”   It does not prove, of course, that she had killed anyone with any “cut and thrust,” but it also certainly does not mean that she would not be capable of this.   Just look at her very bellicose “Letter to the English” to find that out (8). And do not forget about one more thing: Jeanne had never had any military rank. Claude was reportedly a Captain … From her, combat was required, and from Jeanne it was not. This does not mean that Jeanne was only a “mascot” for the army, undoubtedly she had a talent for leadership and great power of persuasion (like Claude …).  Therefore, given the lack of requirement to take part in direct combat, it seems much more likely that Jeanne, rather than Claude, had lesser opportunity to have killed anyone. Personally, we believe that the boundary between the sacred and the profane is often thinner than it sometimes seems.

Well, and that Jeanne was not married and had no children? She began her campaign in 1429. She was born somewhere between 1407 and 1412 year, which would make her from 17 to 21 years old at that time.  If Claude was about her age, in the year 1436 – when she first appeared “on stage” – she would have been between 24 and 29 years old.  One can imagine that a person 17-21 years can easily imagine a life in virginity than a woman approaching the age of 30…   Not only that: if we already speak of virginity vows by Jeanne, it is worth remembering how she described it: to remain a virgin for as long as God will require it from her  (9)>. And who of us knows how long Joan believed that God required it?

In our opinion an entirely different “scenario” of the story of Jeanne and Claude is more credible: that both of them were very similar to each other, both in appearance and character; energetic, enterprising and intelligent far above average. And it is not anything unheard of, that people very similar to each other physically have a number of similar mental and psychical characteristics.  Therefore both Jeanne and Claude were like the two “halves” of one human nature, representing their different uses like the original and its imperfect reflection in the mirror, like the averse and reverse sides of a coin, like a work of art and its imitation. But the work of art and a copy look like twin sisters. One of these women had an ideal. However, the second one  did not. And this is the important difference between Jeanne and Claude: idealism.

Such an image of this story still shows which person is better and which is worse, but it also shows that there is no artificial, primitive, Old-Testament division between the “black” and “white” characters such as “Cain and Abel”. But  each of these women was able to reach out and get “to the other side” of the combined image. It also shows us Claude as a mother who raised children. Not such a “black” end to the life of the woman after all.  On her portrait at the Jaulny castle she looks pretty good  for a person who also went through severe trials in her life (she was also reportedly wounded in battle, like Jeanne…). Who knows if it was ultimately not those wounds that contributed to her relatively early death (if she died in 1449, she could have been between 37 and 42 years old if she was of the same age as Jeanne).

Idealism was then the quality which made for the main difference between the two women who otherwise were very similar. It was idealism of one of them that led to ​​her being  called a “saint” and “heroine” while the other one is referred to as an  ”adventuress”. The fact that both in their lifetime were considered by many to have been frauds and usurpers, is simply a matter of proven historical fact. Just as it is the fact that today, generally only one of them is so termed. Claude is therefore a “second face” of Jeanne, both in terms of physiognomy and personality.

The identity of Claude

The chapel in the church in Pulligny. There SHOULD be Claude's sarcophagus in the crypt under the floor

As for the passage quoted from the statement by Edward Lucie-Smith on unprovable  theses, let us add that at least there is the opportunity to verify whether the subjects of such theses are likely to have happened or not. Who Claude des Armoises was can be verified at any time. Her remains rest where she was buried more than 560 years ago – unless they were moved elsewhere (10).  They can be subjected to DNA testing – and an opportunity can be also taken to perform facial reconstruction based on her authentic skull – thus verifying the reconstruction shown here, which was recently done in Germany.   And in future – if Claude and Joan are really not one and the same person – Jeanne’s remains will be found as well. As to this we do not have the slightest doubt. It’s only a matter of time and improved techniques of criminological research.  And it would be possible to obtain DNA. Not so long ago it proved possible to reproduce the Neanderthal DNA. How much easier would it appear to extract DNA of a person living about 600 years ago? Here, a small digression: it is now relatively difficult to extract DNA of a burnt person given a large degradation of DNA.  However recently scientists measure their strength against this problem as well.

Various theories of the history of Joan of Arc have been circulating for over 600 years. And there has never been any “witch hunt” in search of a variety of “revisionists”, “deniers of execution” or various kinds of propagators of a “Rouen lie” (from “Rouen”, a place of execution).  

We also hope that a final and victorious end will be put to hunt for ‘witches’, or the other “deniers” and proponents of other so-called “lies”.

A Hypothesis (maybe crazy, but …)

If Claude wanted to pretend to be Joan of Arc, why then had she initially used her other name “Claude”?  Dick Berents, whom we have already quoted, claimed that ” Apparently she had trouble putting her heart into her new identity.” (“Joan of Arc: Reality and Myth”, p 93). Maybe so. Although we have just some doubt as to whether a person intentionally wanting to deceive anyone, would have committed such a folly. Could a person known to be able to speak “in parables”, that is an intelligent person, not be able to hide her previous publicly known name if she wanted to be known as someone else?   Not only that: if, according to Berents, Claude could not break away from her previous identity, then, the previous identity was composed not only of her first name, but also of her surname and place of origin (at least the region, if not the village or city). Why, then, did she “insist” only on her first name?

In this paper we often name her “Claude”. But in reality she seemed to have used it only at the beginning of the affair described here, in the year 1436.  Afterwards she used (as it is confirmed in documents from that era), the name “Jeanne”, including the title, “du Lys” and as “Pucelle de France” and, after her marriage, her new surname “des Armoises”. The aforementioned gift, which she received in gold inOrleansin 1439, was recorded as offered “To Jeanne des Armoises” (“A Jehanne des Armoises”). Her epitaph, also has no name “Claude”, which means that she did not use it.  Why then had that name been appearing at the beginning only to disappear later altogether?  Perhaps indeed, as Berents wants, because at the beginning Claude had problems with adopting a “new identity”, and then gradually it became easier for her to do so. Except that, unlike Berents, we believe that a different version of the “problem of adaptation” would be much more logical.

Berents’ thesis is only a presumption and a hypothesis. In our opinion, a not very logical one. We will consider yet another possibility, yes, perhaps also unlikely, but still possible and quite logical.

To begin with, we have no information about at least half (the first half) of Claude’s life. We do not know where she came from, whose child she was and which last name she bore before the year 1436.  We know that later she was giving herself out for Jeanne. We assume here also that she was not Jeanne. It seems to be sufficient to most authors to call her “a fraud”. Because she was a “usurper”, we assume. Not necessarily, however. She must have been a fraud in order to be a usurper. How can one be sure that it is just a scam?   It is the only assumption at this stage – maybe true, but still only an assumption – and a hypothesis, nothing more.

Fraud in this case would undoubtedly occur if the person fully consciously presented a false identity with the aim of misleading her environment. Well, is there at least a shred of evidence that Claude did so knowingly?

We are not trying to promote fiction or products of our imagination as an “established truth.” At most, we propose simply to look among a number of different possibilities but also at this one: she did so unwittingly. How could it have possibly happened?

If she was engaged in warfare, there is little doubt that she was exposed to the risk of injury and of a loss of consciousness. More than once people were losing memory, for a short or long time, as a result of head injuries.  This is especially common among veterans of wars. There are now entire websites devoted to such cases (not to mention the extensive literature), so one can check it out.  This memory loss may be part of or even a whole of the so-called PTSD (“post-traumatic stress disorder”), often caused by TBI (“traumatic brain injury”).  Nowadays such cases are mainly due to injuries resulting from explosions or shootings. In the fifteenth century however they were not less dangerous as a result of a direct clash in combat. Just a perusal of weaponry used at that time can convince one that the danger was very real.

Nowadays, TBI and PTSD are subject to endless research, injured soldiers undergo psychotherapy, lasting sometimes whole years, examinations, brain scans and other forms of treatment. Such possibilities, however, did not exist in the fifteenth century, which means that practically, if the symptoms did not subside automatically, convalescence (completely unaware of such conditions), could take a long time.

Having woken up and having gradually recovered from such an experience, Claude could have continued her engagement in war (for example in Rome, as she stated later in Paris), while not knowing completely who she was.  Maybe it was from that “post-traumatic” period in her life that her name “Claude” came, not connected, however, to any particular surname … Just: “Claude”…

In such case, it was enough that she arrived near Metzyears later, in that region of Lorrainein which Jeanne was born, and that  someone (it does not matter who!) “recognized” Jeanne in her.  Claude could therefore gradually come to believe that she indeed was Jeanne. This new identity would have been able to fill existing gaps in her memory and, in addition, that particular  identity was extremely attractive, meaning one could accept its genuineness extremely happily, as is measured by the fact that Claude was not the only usurper. And it would have been a particularly attractive identity to a person actively engaged in warfare.

Taking a new identity was a gradual process, hence the initial “split personality” as to the identity and to the use of two names together. The fact that they were used simultaneously disproves any possible dishonesty on Claude’s part. On the contrary, it proves that Claude was in this respect completely honest and did not try to hide anything.

In the “Chronicle of the Dean of St-Thibaut de Metz” we read that she “arrived” in the vicinity of Metz(where from?) on 20th May and that she was Jeanne and that she called herself “Claude” at the same time. The “Chronicle” does not tell us what happened before. It could have been that “transitional period” in which she could have adopted her new identity under the influence of other people, who were aroused by the fact of having found Jeanne. It said also (see footnote 1) that “on the same day her two brothers came to see her …”. What does it mean “on the same day they came”? How did they know so quickly? (there were no phones those days). Someone had to tell them before. Who? It is possible that the same people who had “found Jeanne,” and hastened to inform the two brothers du Lys…

The rest you have already read above …

Our attention was drawn to the fact of Claude’s insistence to cling to her identity as Jeanne du Lys, until her death, even after getting married and after the acquisition of an aristocratic name.  Certainly the goal here could not have been to acquire a title to nobility. She was already ennobled through the name “des Armoises”, therefore she would not need to call herself “du Lys” for the next 13 years.  And it aroused our wonder that she continued the acquired identity of the heroine even after having been reportedly – according to the chronicle by Pierre Sala – “exposed” by Charles VII and fell to her “knees” to confess “ the whole betrayal” to him. This in itself should have put a final end to all her claims to the personality, which was not hers. Even the attractiveness of the scheme could not have been tempting enough under such conditions, because it would be too dangerous. Nevertheless she clung to that identity as strongly as before and without having attracted any recorded penalty for the fraud … a fraud for which she could have paid dearly, especially since she had problems with the Inquisition inCologne.

We are not trying to diminish the importance of the chronicle  by Pierre Sala  nor his source of information in the person of Guillaume Gouffier, though Gouffier was born nearly half a century after the alleged meeting between Claude and the King, so by no means could he have been an eyewitness, and many an historian expressly states that Claude never met the King.   Anyway, Gouffier (and Sala after him) limited himself to the vague comment that Claude “confessed” but did not quote the exact words with which she was to do so.  It was enough after all that after having heard the King’s question about the “secret” she fell on her knees begging for forgiveness, because she did not remember any secret. And already this fact itself could have been mistaken for the admission of deceit and guilt, while there might have been no guilt at all…

Jeanne (Claude) in her helmet - reconstruction from Wiesbaden

Why could Claude, especially after her final “exposure” as a fraud, continue, and namely with impunity, her undue use of Jeanne’s titles in the region in which Jeanne was well known? (11)  Why, after her death, could her epitaph with those two titles hang in the church for centuries, as if “officially” confirming her false identity?

We are not committing dishonesty by proposing to consider this version of events, especially if at the same time we recognize that the version seems unlikely  - though still much more likely than the version according to which Claude would like to pass as someone else while dragging her previous name everywhere she went. We would commit dishonesty if we proclaimed our version as “an established truth” without warning anyone  that it is merely a hypothesis.

Useful links:

Joan of Arc: Reality and Myth (pdf)

The Sword of God: Jeanne D’Arc Or Joan of Arc (pdf)

Wer war Johanna von Orleans? (Video in 7 parts), 

Jeanne d’Arc – Die Jungfrau von Orleans (video in 3 parts)

Les Secrets de Jeanne (“revisionist” version of the story of Jeanne)

Joan of Arc Archive (“traditional” version of the story of Jeanne + archive)

Page of Sergey A. Gorbenko

Footnotes:

1.  From “Chronicles of the Dean of St. Thibaud de Metz “(” Chronique du Doyen de Saint-Thibaut deMetz “):

“… On the 20th day of May of the above-mentioned year came Jeanne, who was in France, to La Grange aux Ormes, near St.Prive and was taken there in order to confer with each of the Lords of Metz, and she called herself Claude. And on that day  her two brothers day came to see her, one of whom was a knight called Messire Pierre, and another, ‘petit Jehan’, was a squire. And they believed that she was burned, but as soon as they saw her, they recognized her and she them. And on Monday, the 21st day of that month, they took their sister with them to Boquelon, and Monsieur Nicole, who was a knight, gave her a powerful steed worth thirty francs, and two saddle pads.  Monsieur Aubert Boulle gave her a riding hood, Monsieur Nicole Grouget a sword, and the said maid neatly mounted her horse and said a few things to Monsieur Nicole, by which he understood very well that it was she who was in France, and she was recognized by multiple marks as a virgin Jeanne of France, who escorted King Charles to Reims, and a few declared that she was burned in Normandy. And she spoke mostly in parables. “

2.  “When the Virgin of France was in front of La Rochelle, an event of major importance took place. She wrote to the king of Castille and sent her messengers in addition to those sent to the king of France. She begged that he send her a pair of Armada ships, and His Majesty was obliged to do so in accordance with the alliance and brotherhood between His Majesty and the King of France. And they came to Valladolid, where the King stayed in the year, fourteen hundred and thirty-sixth (…) And when they came to the king with a letter from the Maid, The Great Constable showed the court the great signature, as if it was a very respectable relic. Because, as he himself was a very brave and courageous man, he loved those who were also like him and he had high esteem for the acts of the Maid (…) … and many asked  the king, that he decided to send a fleet to the Maid, because it may well help the King of France (… ). And  immediately The Great Constable sent orders to the sea coast in the province of Vizcaya, in Lepusca and other places, and sent twenty-five armed ships and fifteen caravels, the largest they could find, filled with weapons and the best people (…) With this assistance, the Maid  took the said city, and there were other battles and victories, when the fleet of Castille has gained great prestige … “.

(“Chronicle of the Great Constable Alvaro de Luna”)

This material, according to historians is largely fictitious, or even completely fictitious. Some even believe that this is simply a “copy” from another Spanish work of the time, “Corónica de la Poncella”. Both these works show, however, the popularity Joan of Arc enjoyed in Spain…

3.  “The lord told me that ten years later, a false Maid was ushered to the king, and some wanted to have their way, spreading rumors that the first Maid was resurrected. When the king heard this news, he ordered her to him and she appeared before him. He was amazed and could not say anything else than to greet her gently. And he said: ‘Welcome back, Maid, my dear friend, who in the name of God knows the secret between her and me.’

And in a surprising way this supposed Maid, after she heard these words, fell to her knees before the king and immediately confessed her whole betrayal. “  – the chronicler Pierre Sala in “Hardiesses rois et des grands empereurs” (“The boldness of the great kings and emperors”) , 1516.

The secret between the King and Joan is not known to this day. According to tradition, Joan of Arc during her first meeting with Charles VII was to tell him a secret. According to the text quoted above, Charles asked Claude about the content of that mystery, a mystery which Claude could not know.

To be more precise, “the lord” who was to tell this story, was Guillaume Gouffier who himself was born almost 50 years after the meeting of Charles with Claude.

4. “The armed men brought a woman who previously was very honorably received in Orleans. But when she was already close to Paris, the same mistake was made that she was believed to be The Maid. And for this reason the university and the parliament decided to bring her to Paris, either voluntarily or against her will. There, in the huge courtyard of the palace, she was shown to the people on the great marble pedestal. There they dealt with her ​​life and questioned her about it in every way. And she said that she was no longer a virgin and that she was married to a knight, with whom she had two sons. “

(“Journal d’un Bourgeois de Paris” or “Diary of a burgher ofParis”, written in the years 1405 to 1449)

5.  A manuscript found in England  (manuscript 11 542 in the British Museum) contains information that “Finally, they burned her publicly, or another woman like her: concerning which many people were and still are of different opinions.”

William Caxton in “The Chronicles of England,” claimed in 1480 that after the verdict Jeanne waited more than 9 months for her execution. In addition, other sources give the date of her death, not only as 30 May 1431, but also variously as 14 June 1431 and 6 July 1431.

“La Nef des dames vertueuses” (“Nave of virtuous women”), dated 1503, by Symphorien Champier reports that Jeanne “was captured through treachery and given to the English, who, in defiance of the French, burned her in Rouen, and still say, that the French deny it”
(“fut en trahison prise et baillée aux Anglais qui, en dépit des Français, la brûlèrent à Rouen, ce disent-ils néanmoins et que les Français nient“).

In 1570 Gabriel Naude wrote in „Livres de l’estat et succès des affaires de France”, that “The Maid was never burned in any way other than as an effigy” („Pucelle n’avait jamais été brûlée qu’en effigie”), 

Nicolas Lelong wrote in 1783 in his “Ecclesiastic History of the Diocese of Laon” („Histoire Ecclésiastique du Diocèse de Laon”):

“We still doubt whether the Maid of Lorraine, who was led to the stake with her face veiled, was really burnt”

8.  “+ Jesus Maria + 
King of England, and you, Duke of Bedford, who call yourself Regent of the kingdom of France; you William de la Pole, Count of Suffolk; John, Lord Talbot; and you Thomas, Lord Scales, who call yourselves lieutenants of the said Duke of Bedford, do justly by the King of Heaven; render to the Maid who is sent here of God, the King of Heaven, the keys of all the good cities that you have taken and violated in France. She has come here from God to restore the royal blood. She is all ready to make peace, if you will deal rightly by her, acknowledge the wrong done France, and pay for what you have taken. And all of you, archers, companions of war, nobles and others who are before you; and if this is not done, expect news of the Maid, who will go to see you shortly, to your very great damage. King of England, if you do not do this, I am Chef de Guerre, and in whatever place I shall find your people in France, I will make them go whether they will or not; and if they will not obey I will have them all killed. I am sent here by God, the King of Heaven, each and all, to put you out of all France. And if they will obey I will be merciful. And stand not by your opinion, for you will never hold the kingdom of France through God, King of Heaven, son of Saint Mary; it will be thus ruled by King Charles VII, true heritor; for God , the King of Heaven, wishes it, and this to him is revealed by the Maid, and he will enter Paris in good company. If you will not believe the news from God and the Maid, in whatever place we shall find you, we shall strike in your midst, and will make so great a hurrah [hahay] that for a thousand years there has not been one in France so great, if you do not deal justly. And you may well believe that the King of Heaven will send more strength to the Maid than you will be able to lead in all your assaults against her and her good soldiers. And when the blows fall we shall see who will have the better right from God of Heaven. You, Duke of Bedford, the Maid begs you and requires of you that you work not your own destruction. If you listen to her you will yet be able to come in her company to where the French will do the finest deed that ever was done for Christianity. And reply to this, if you wish to make peace at the city of Orleans; and if thus you do not do, you will shortly remember it to your great sorrow. Written this Tuesday, Holy Week.” [March 22, 1429.]

Of course this letter does not constitute proof that the English were being killed. It is known that many of them were taken prisoner, but prisoners were not killed. During the trial atRouen, except for the case of the Burgundian named Franquet d’Arras (who was an incredible rogue), one could not prove anything.

However, after reading this letter, I can not be entirely sure whether she would not be able to kill anyone…

9. More than that: during the process ofRouen asked Jeanne was asked (afternoon March 17, 1431):

- “Joan was it never revealed to you that if you lost your virginity, you would lose your happiness, and that your Voices would come to you no more?”

(J.d ‘A): “It has never been revealed to me”

- “And if you were married, do you think your Voices would come?”

(J.d ‘A): “I do not know, I wait on Our  Lord.”

10.  Serguei A. Gorbenko , a Ukrainian anthropologist and expert in facial reconstruction from skulls, was authorized in 2001 by the French government to test the burial crypt at the Basilica of St-André Cléry. Among the buried there is King Louis XI, son and successor of Charles VII, the same Charles who owed ​​his crown to Jeanne.  Gorbenko found the sarcophagi desecrated and bones of the dead mixed with other bones, which probably happened during the French Revolution.  Therefore he searched the adjacent crypt in which the remains of Count Jean de Dunois , comrade in arms of Joan of Arc, rest. There he discovered, to his surprise, yet another coffin in which there were bones of a woman who died at the age of over 40 years. The type of skeletal deformations convinced Gorbenko that the woman wore a suit of armor, and that she was riding a horse from an early age. She also had disproportionately large hands. Gorbenko even came to the conclusion that he found the skeleton of Joan of Arc. He is personally convinced that Joan and Claude are not only one and the same person, but that behind them there is still someone else, namely the Princess Marguerite de Valois.  About the execution of Joan in Rouen he  writes:  ”… instead of a princess they burned another girl, perhaps also named Jeanne, perhaps a peasant, perhaps even of Domremy.” (“…вместо принцессы сожгли другую девушку , возможно также по имени Жанна , возможно крестьянку и возможно из Домреми .’).

 ”In 2001, facing  a mess of bones in the crypt of the basilica of Notre Dame de Clery, I was forced to acquaint myself with them and the history of the burials in more detail, which showed me these amazing facts.”
(„В 2001 году, столкнувшись с путаницей в размещении костей в склепах базилики Нотр-Дам де Клери, я был вынужден изучать их и историю погребений более тщательно, что открыло мне эти удивительные обстоятельства”).

Either way, the history of the phenomenon known as “Joan of Arc” is indeed a fascinating one and perhaps we shall return to it.

11. In 1476 in a court case concerning the  Vouthon family of Sermaize, especially  the  brother of the mother of Joan of Arc, Isabel Romeé, several witnesses testified  that “Jeanne” was regularly seen in Sermaise  in the 1440′s and 1450′s,  when she was visiting the Vouthons with her brother (or ”brother”), Jean (this was the ”petit Jehan,” mentioned here at the beginning), to feast with them. (In the 1450’s this must have been the other impostor, “Jeanne de Sermaise”).  She was  known there  as “Jehanne  La Pucelle.”  One of those witnesses, 70-year-old Jehan la Montigueue, testified that in 1449 (it had to be before May 1449, we presume) “Jehanne,” arrived there again. She was dressed in male attire. After the meal, the family played tennis. (Tennis had been known in France since the twelfth century. At that time racquets were not used in the game,  and the ball was struck with the palm of the hand. Racquets appeared only in the sixteenth century). One of the local clergyman joined in the game. Afterwards “Jeanne” (ie our “Claude”) told the cleric that now he could  say that he had played with the “Pucelle de France”. The news gave the Reverend  great joy …

She had  audacity and a sense of humor, one has to admit, a bit like her predecessor, the real Jeanne, who – as mentioned in the first article – once assured the famous monk, Brother Richard, that she was not a witch: “Approach boldly. I will not fly away “…

30 maja – świętej Joanny d’Arc! Tego dnia (…), między godziną 10 a 11 przed południem odczytano jej ostateczny wyrok…

Tymi słowami rozpoczęliśmy kilka lat temu artykuł  “Pasja Joanny d’Arc”. Obecnie natomiast zajmiemy się tym, co rozegrało się po wykonaniu tamtego wyroku, gdy Joanny już nie było. I tym razem datami godnymi zwrócenia uwagi byłyby 4 i 20 maja. Obok widzimy rekonstrukcję twarzy Joanny d’Arc. Również i ta rekonstrukcja stała się możliwa dzięki temu, co zdarzyło się po jej śmierci. Dojdziemy do tego po kolei.

Imię Joanny d’Arc było już tak znane, zarówno we Francji jak i poza jej granicami, że pojawiały się nieraz kobiety, które się za nią podawały, jak pewna Jeanne de Sermaise zapewne pochodząca ze wsi Sermaise, którą to wieś Joanna d’Arc niejednokrotnie odwiedzała za życia, gdyż tam mieszkali niektórzy jej krewni (np miejscowy ksiądz, Messire Henri de Vouthon, był jej wujem ze strony matki). Jeanne de Sermaize pojawiła się zresztą dość późno. Wiadomo, że w roku 1457 spędziła 3 miesiące uwięziona w Saumur za swe oszustwo, została jednak ułaskawiona specjalnym listem księcia René d’Anjou . Miała być żoną pewnego Jeana Douillet.

Były jeszcze inne takie „Joanny” i dobrze zdać sobie sprawę z ich istnienia, zanim dojdziemy do tej właściwej sobowtórki.

- „La Pucelle du Mans”, znana także jako „Jeanne de Férone”, która została skazana na przykucie do pręgierza za obrazę duchownego,

- „La Pucelle de La Rochelle” – z lat 1436-39 pochodzi list, który dotarł do króla Kastylii i w którym pewna „dziewica z Francji” walcząca w La Rochelle prosi go o wysłanie pomocy wojskowej do Rochelle w postaci floty dla króla Francji w jego walce z Anglikami. „La Poncella de Francja” miała uzyskać dzięki temu listowi zamierzony skutek: król hiszpański, według kroniki, istotnie takiej pomocy miał udzielić. Ta ostatnia dziewica jest czasami utożsamiana (być może niesłusznie) z osobą, której przyjrzymy się obecnie.

Claude

Wieść w kronice Orleanu o odnalezieniu Joanny przez brata (kadr z filmu "Wer war Johanna von Orleans?")

W poprzednim tekście, na samym końcu, wspomnieliśmy ją, „Madame des Armoises”. Wtedy poświęciliśmy jej jedynie wzmiankę. Teraz przyjrzymy się jej bliżej. Pojawiła się w okolicach Metz 20 maja 1436 roku (1), czyli 5 lat (bez 10 dni) po śmierci Joanny d’Arc. Przedstawiała się zarówno jako Claude jak i Jeanne La Pucelle. Miała rzekomo uniknąć niemal cudem śmierci na stosie. Została rozpoznana jako Joanna przez wielu mieszkańców Metz. Zidentyfikowali ją w ten sposób również obaj bracia Joanny, Jean i Pierre. Wspomnieliśmy już o tym poprzednio. Arystokrata Nicole Louve, który wraz z Joanną był świadkiem koronacji Karola VII w Reims (17 lipca 1429) również ją zidentyfikował. Miał rozpoznać ją po wyglądzie, po odniesionych ranach oraz po znakach szczególnych. Dał jej też zaraz konia w prezencie oraz dwóch innych arystokratów jako ochronę.  Wkrótce potem obaj bracia Joanny odwiedzili Orlean, pierwsze miasto wyzwolone niegdyś przez Joannę, zanosząc tam wieść o tym, że się odnalazła. Wspomina o tym istniejąca jeszcze kronika Orleanu w swych zapisach za rok 1436.

Zaledwie jeden dzień po wizycie w Metz, Claude miała udać się, wraz z obu braćmi du Lys, do Vaucouleurs i spotkać się tam z Robertem de Baudricourt, który pamiętał Joannę, gdy zwróciła się doń o pomoc i rekomendację, gdy wybierała się do Karola VII ze swą misją. Zaskakujące jest, że w ten sposób spotykała się kolejno z rozmaitymi znajomymi Joanny (nie ze wszystkimi oczywiście) i identyfikowali ją oni jako ową La Pucelle, którą pamiętali sprzed kilku lat. Co nie znaczy, że nie było ludzi – i to od samego początku pojawienia się jej – którzy uważali ją za oszustkę. Na przykład na południu Francji, w Arles, zachował się dokument notarialny informujący o pewnym zakładzie uczynionym przez dwóch mieszkańców tego miasta: jeden twierdził, że owa „La Pucelle de France” jest prawdziwą Joanną, drugi natomiast nie wierzył w jej autentyczność.

W drogę

Potem „Joanna” spędziła 3 tygodnie w Marieulles u pewnej rodziny szlacheckiej z Metz. Następnie – jak na „Pucelle de France” przystało – udała się na pielgrzymkę do sanktuarium „Czarnej Madonny” w Liesse. Stamtąd udała się w towarzystwie obu braci du Lys (czyli braci Joanny d’Arc) do Arlon, na dwór księżnej Elżbiety Luksemburskiej (1390 – 1451). Księżna ta, Elisabeth von Görlitz, była od 1409 roku żoną księcia Antoniego Burgundzkiego, który w 1415 roku poległ w bitwie pod Agincourt.

Podczas swego pobytu w Arlon, Claude znalazła się w samym centrum sporu o inwestyturę biskupstwa w Trewirze (Trier). Było dwóch kandydatów do biskupstwa: popierany przez Rzym Raban von Helmstatt oraz ekskomunikowany arystokrata Ulrich von Manderscheid. Księżna Luksemburga (z domu von Görlitz) oraz Ruprecht comte de Virnebourg (czyli: „Graf von Württemberg”) popierali Manderscheima. „Comte de Virnebourg” (o którym czytamy, że miał się on wręcz zakochać w „Joannie”) postawił Claude na czele najemnego odziału wojskowego, który wybrał się w tym celu do Kolonii.

Z łacińskiego zapisu kroniki miasta Kolonii wiemy, że pojawiła się w mieście 2 sierpnia 1436 jako „puella de Francia” („dziewica z Francji”) na czele oddziału wojska.

Johannes Nider, przeor dominikanów w Bazylei i inkwizytor specjalizujący się w kwestii czarów i czarownic, spisał był pomiędzy latami 1435 – 1437 swe znane i ważne dzieło znane jako “Formicarius”, a dotyczące dyscypliny religijnej i czarów. Tam odnajdujemy garść informacji o pobycie „Joanny” w Köln:

"virgo iohana" (w "Formicarius", kadr z "Wer war Johanna von Orleans?")

„Była pewna młoda niewiasta, która od czasu do czasu przejmowała zachowanie właściwe mężczyznom, która biegała wkoło uzbrojona z dziko rozwianą odzieżą, jak to czynią żołnierze na żołdzie szlachcica. Dawała się również zauważać w tańcu z mężczyznami. I zwykła pić i hulać (…).

Dwóch kandydatów walczyło wówczas, ku ubolewaniu mieszkańców, o biskupstwo Trewiru. Ta młoda niewiasta przechwalała się, że może jednego z nich intronizować, jak dziewica Joanna uczyniła to z Karolem, królem Franków, któremu pomogła umocnić się w jego królestwie. Co więcej: czyż ona sama przy tym nie twierdziła, że jest ową Joanną z tamtego czasu, której Bóg pozwolił zmartwychwstać?”

Jednak przypadkowo przebywał wówczas w Kolonii wielki inkwizytor Heinrich Kalteisen, który ową tajemniczą niewiastą natychmiast się zainteresował. Zwłaszcza, że opowiadano o niej niestworzone rzeczy:

„W obecności władz czyniła rzeczy niezwykłe, które należały niemal do sfery magii. Inkwizytor przesłał jej wezwanie połączone z publicznym żądaniem, by poddała się poważnemu dochodzeniu.

Powiadali, że w obecności wszystkich rozerwała duży obrus, który na oczach wszystkich przywróciła do stanu pierwotnego. Następnie chwyciła szklankę i cisnąła nią o ścianę tak, że się rozbiła. Jednak złożyła ją z powrotem do nieuszkodzonego stanu i  czyniła inne jeszcze nieużyteczne rzeczy.” (Johannes Nider, “Formicarius” )

Inkwizycja jednak nie schwytała tej „Joanny”. Zdołała się ona wymknąć 25 sierpnia i powrócić do Arlon, siedziby księżnej Luksemburga. Nie uniknęła jednak ekskomuniki, którą obłożył ją inkwizytor Heinrich Kalteisen. Powody ekskomuniki były trzy: czary, noszenie męskiej odzieży (skąd my to znamy? Oczywiście z procesu skazującego Joannę d’Arc…) oraz wspieranie osoby ekskomunikowanej jako kandydata na biskupa.

Małżeństwo                                                                                                             

Robert des Armoises

Będąc w Arlon, „Joanna” poślubiła, 6 listopada 1436 roku, starszego od niej ponoć o 20 lat owdowiałego arystokratę z dwojgiem dzieci, Roberta des Armoises. Robert był spowinowacony, poprzez swoje poprzednie małżeństwo, ze wspomnianym już znajomym Joanny, d’Arc, Robertem de Baudricourt. Wesele „Joanny” i Roberta des Armoises odbyło się na zamku w Arlon. Zaraz potem oboje udali się do Marville, by sfinalizować sprzedaż części posiadłości Roberta. Przy tej okazji pojawił się dokument notarialny (1437), w którym po raz pierwszy widnieją obok siebie oba tytuły naraz „Jehanne du Lys – La Pucelle de France”. Jehanne du Lys – to był, jak pamiętamy, oficjalny tytuł, który autentyczna Joanna d’Arc otrzymała w grudniu 1429 roku od króla Karola VII. Tymi dwoma tytułami Claude posługiwała się aż do końca. Zostały one także umieszczone na jej płycie grobowej.

Jehanne du Lys - La Pucelle de France (1437)

Następnie małżeństwo des Armoises zamieszkało na pewien czas w Metz, w domu naprzeciwko kościoła Saint-Sigolène, a następnie w zamku Roberta des Armoises w Jaulny.

Z rozmaitych miejsc swego pobytu Claude pisała listy do Orleanu, Voucouleurs, nawet podobno do króla Karola VII osobiście. Jednocześnie miała – jak głosi pewien mit – udzielać się w walce z Anglikami w okolicach La Rochelle, z tamtego czasu pochodzić miała ta wspomniana wyżej korespondencja z królem Kastylii, o której mówi pewna kronika (2) .

Jak wyglądała Claude i… Joanna?

Claude - Jehanne des Armoises

Jak już wspomnieliśmy, Claude des Armoises wyszła za mąż za arystokratę. Można zatem powiedzieć, że mimo wszystko miała jednak szczęście. A wraz z nią my też je w jakimś sensie mamy. Bowiem arystokraci dawali niejednokrotnie sprawiać sobie swoje podobizny. Nie inaczej stało się i z Robertem oraz Klaudią des Armoises. W roku 1871 lokalny wójt z Jaulny wyznał, że jego pradziad przykrył warstwą tynku, na prośbę ówczesnego pana des Armoises, znajdujące się w zamku portrety Joanny oraz jej męża, Roberta des Armoises. Owe portrety to rodzaj malowanych „medalionów” z profilami twarzy, datowane na XV wiek. Oto profil twarzy Claude (Jeanne).

Oczywiście portret ten, przedstawiający kobietę w średnim wieku, nie pokazuje nam tego jak wyglądała Joanna d’Arc za życia, lecz jak prawdopodobnie wyglądałaby ona, gdyby dożyła wieku około 40 lat. W istocie żyła tylko około 20 lat.

Jedynym wizerunkiem pochodzącym z XV wieku, a uważanym za modelowany na twarzy Joanny d’Arc, jest ta oto głowa posągu św. Maurycego z kościoła w Orleanie (obecnie w miejscowym Musée historique et archeologique ). Prezentowaliśmy tę rzeźbę w poprzednim artykule. Teraz pokazujemy ją w dwóch innych ujęciach. Poprzednio napisaliśmy, że Joanna miała piwne oczy. Uważna obserwacja rzeźby sugeruje jednak kolor jaśniejszy od piwnego. Również profil twarzy Klaudii des Armoises, po powiększeniu i rozjaśnieniu, ukazuje niebieskie oko.

Właśnie ta rzeźba oraz profil Jeanne des Armoises posłużyły prof dr Ursuli Wittwer-Backofen z uniwersytetu we Freiburgu do rekonstrukcji twarzy Joanny d’Arc. Rekonstrukcja ta przeprowadzona została w 2007 roku w Bundeskriminalamt  w Wiesbaden. Rezultatem jest twarz zaprezentowana na początku tego tekstu. Fragment filmu pokazujący ową rekonstrukcję znajduje się w filmie dokumentalnym “Jeanne d’Arc – die Jungfrau von Orleans” . Sekwencja dotycząca wyglądu Joanny rozpoczyna się od 10 minuty, rekonstrukcja natomiast pokazana jest od 12.5 minuty.

Rzeźba twarzy św. Maurycego ( w domyśle: Joanny d’Arc) oraz profil twarzy Claude pasują do siebie proporcjami. Nie jedyny to ślad wskazujący na podobieństwo obu tych kobiet. W istocie musiały być bardzo do siebie podobne. I to zdecydowanie nie tylko pod względem wyglądu zewnętrznego. Przedmioty nieożywione, jak rzeźby, obrazy i biżuteria mogą być do siebie podobne tylko pod względem fizycznym. Z ludźmi jest inaczej. Potrafią mówić – a zatem mają określony głos, potrafią się poruszać, a zatem chodzi także o sposób poruszania się, gestykulacji itd. Aby pomylić dwie osoby, postronnemu może wystarczyć tylko wygląd lub barwa głosu. Ale aby dali się „nabrać” ludzie znający tę osobę lub aby zechcieli oni poważnie kontemplować posłużenie się „uzurpatorką” dla własnych celów, to uzurpatorka musiałaby odpowiadać także cechom intelektualnym i osobowościowym „oryginału”. Nie zapominajmy, że Claude to jedyna z uzurpatorek, którą zaakceptowali niektórzy z dawnych towarzyszy broni Joanny, możni arystokraci, a przede wszystkim obaj rodzeni bracia Joanny. Mogli to uczynić z pobudek bardzo nieczystych i takie też panuje na ogół obecnie przekonanie. Nie sądzimy jednak, że ośmieliliby się natychmiast grać niebezpieczną w końcu grę, gdyby Claude była mniej podobna do Joanny. Nie spieszyliby od razu do Orleanu, by obwieścić tam, że Joanna żyje (jest zapis tego faktu w kronice Orleanu). Tam bowiem Joanna była bardzo dobrze znana. Claude przybyła tam 3 lata później i bez jakichkolwiek problemów została zaaprobowana nie tylko przez ludność, ale i przez władze miasta oraz przez tych, u których Joanna zatrzymała się na noclegi w maju 1429 roku. Spośród wszystkich znanych uzurpatorek tylko Claude odważyła się na tę wizytę, która trwała w sumie 2 tygodnie (i miała trwać dłużej, ale nagle została przerwana).

Czy została kiedykolwiek zdemaskowana?

Pierre Salla, kronika (1516) z historią "demaskacji" Claude

Panuje pogląd, że o fałszywości Claude jako „Joanny” świadczy to, że aż trzykrotnie została zdemaskowana jako oszustka: pierwszy raz w Orleanie w 1439 roku i dlatego stamtąd szybko uciekła, drugi raz w Paryżu, gdzie ją przesłuchiwano oraz trzeci raz przez Karola VII osobiście w 1440 lub 1441 roku (niektórzy autorzy uważają, że spotkanie Claude z królem miało już miejsce w 1439 roku). Otóż nie podważając tezy o tym, że Joanna i Claude to dwie różne osoby, trzeba gwoli ścisłości podkreślić, że teza o trzykrotnej demaskacji jest niemal całkowicie lub wprost całkowicie fałszywa. Jeżeli Claude w ogóle została zdemaskowana przez kogokolwiek, to tylko przez Karola VII. My jednak wiemy o tym z dokumentu o kilkadziesiąt lat późniejszego, z roku 1516 (3). Jednak jeżeli to prawda, to król zachował się niekonsekwentnie: nie ma śladu nigdzie, że ją za oszustwo ukarał, a oszustwo wobec króla mogło skończyć się dla oszustki wręcz tragicznie, tym bardziej, że Claude już od 1436 roku miała przecież „na pieńku” z inkwizycją w Kolonii… Zamiast tego mogła swobodnie wrócić do zamku Jaulny, gdzie mieszkała i mogła dalej używać tytułów, które przylgnęły do Joanny d’Arc.  W Paryżu przesłuchanie nie doprowadziło do demaskacji i Claude została zwolniona. Nigdy nie przyznała tam, że nie jest Joanną, a na pytanie o to, czy jest tą Dziewicą, odpowiedziała bardzo sprytnie (4). Całość jej zeznań tam sugeruje wręcz, że zdecydowanie afirmowała ona swą wersję o tym, że jest Joanną d’Arc.

W Orleanie natomiast nawet nie próbowano jej demaskować, zamiast tego zgotowano jej gorące przyjęcie, urządzono tam istne święto z okazji jej przybycia, a już 3 lata wcześniej przerwano obchodzone co roku od 1431 uroczystości żałobne. Jakby tego nie było dość, w chwili przybycia Claude do Orleanu, uhonorowano ją (pomiędzy 18 lipca a 1 sierpnia 1439) specjalnym sporym datkiem w złocie za zasługi w walce o przerwanie angielskiego oblężenia z lat 1428-1429. Do dziś nie wiadomo dlaczego w 1439 roku Claude nieoczekiwanie skróciła swój pobyt w mieście. Ta nieoczekiwana zmiana jej planów staje się pożywką dla tez nie znajdujących bodaj okruchu potwierdzenia w jakimkolwiek źródle. To są takie sytuacje, kiedy uzasadnione jest pytanie dlaczego autorzy sądzący, że znają prawdę, posługują się niepotrzebnie nieprawdami, by tę prawdę wesprzeć. W ten sposób jedynie ją podważają.

„Drugie oblicze”, czyli więcej podobieństw niż różnic               

Zresztą, jeżeli już krytykować Claude, to czemu nie owych książąt i hrabiów, co to nawet i ekskomunikowanego chcieli zrobić biskupem? Kto fundował tę hecę? Przecież nie Claude, lecz oni.

Claude w jakiejś mierze stała się narzędziem wykorzystanym przez tych arystokratów, co mieli dużo, a chcieli jeszcze więcej. Tak jak wcześniej stała się taką ofiarą i Joanna. Tyle, że przynajmniej o Claude jednak ci grafowie i ta księżna zadbali, wydając ją dobrze za mąż i zapewniając jej przyszłość, choć nic dla nich wielkiego nie wskórała. Gdy znowu Karol VII nie kiwnął dla Joanny w 1431 roku nawet palcem, by ją ratować, choć zawdzięczał jej nie byle co, bo koronę…

Gdy mowa (na podstawie jej własnego zeznania z Paryża w 1440 roku) o skłonności Claude do gwałtowności, to nie zapominajmy, że i Joannie tej skłonności nie brakło. My nie mamy jakichkolwiek potwierdzeń (poza zeznaniem w Paryżu), że Claude była szczególnie gwałtowna. I nic więcej, przez całe 13 lat od 1436 do 1449 roku! A jeżeli drażliwość Joanny tłumaczyć – tak jak czyni to jej pasjonat, Allen Williamson – trudami i niebezpieczeństwami wojaczki oraz niewygodami noszenia zbroi, to czemu nie rozciągnąć tego argumentu również na Claude, która w końcu narażona była na podobne niewygody i niebezpieczeństwa?

Jeden z biografów Joanny d’Arc, Edward Lucie-Smith, tak pisze we wstępie do swej książki:

„Moja Joanna jest zapewne mniej godna podziwu niż Joanna, którą można znaleźć w większości współczesnej literatury. Jest ona szalenie arogancka, gwałtowna (choć wystraszona własną gwałtownością) i nie zawsze prawdomówna. Jest ona niewolnicą obsesji lub całej grupy obsesji. Jednocześnie posiada ona chwile, a nawet więcej niż tylko chwile, zwakłego ludzkiego strachu, zwątpienia i depresji. Możemy żałować, podziwiać, a nawek kochać ją. Równocześnie jednak możemy odczuwać zakradającą się sympatię dla tych – nawet tych, którzy byli rzekomo championami tej samej sprawy, jak Regnault de Chartres, Arcybiskup Rheims – którzy ją znienawidzili”. („Joan of Arc”, Penguin Books, 2000; str. xiii).

Nam nie przyświecają skłonności do sympatyzowania z wrogami Joanny. Ale jesteśmy w stanie dostrzec w jej sobowtórze nieco więcej niż jedynie uzurpatorkę.

zamek w Jaulny

„Dziś jest jasne, że egzekucja, przy pomocy której władze angielskie zamierzały napisać finis do kłopotliwej kariery, stała się zamiast tego prawdziwym początkiem jednej z najpoważniejszych legend w europejskiej historii. Jak większość legend, pojawia się ona w różnorodności form. Joanna Voltaire’a, Joanna Schillera, Joanna Micheleta, Joanna Anatola France i Joanna George Bernarda Shaw różnią się między sobą. We współczesnej literaturze historycznej była prezentowana jako ktoś od wielkiego mistyka chrześcijańskiego aż po lidera sekretnej i nieortodoksyjnej religii. Wiara w to, że uniknęła  spalenia, utrzymuje się nadal, a niektórzy autorzy dali się porwać idei, że wcale nie była jedynie dziewczyną wieśniaczą, lecz że pochodziła z rodu królewskiego, z nieprawego łoża, z krwią Walezjuszy w żyłach. Teorie tego typu wydają mi się nie do udowodnienia.” (E. Lucie-Smith „Joan of Arc”, Penguin Books, 2000; str. 3).

Istotnie, wiara w to, że Joanna d’Arc i Claude des Armoises (a nawet i Jeanne de Sermaise) to jedna i ta sama osoba, utrzymuje się jeszcze tu i ówdzie po dziś dzień i to praktycznie nieprzerwanie od XV wieku (5). Odnaleziony swego czasu w Anglii manuskrypt zawiera informację, że „Ostatecznie spalili ją publicznie, lub inną kobietę taką jak ona; w odniesieniu do czego ludzie mieli i wciąż mają odmienne opinie”. Historia innych „Joann”, w tym głównie Claude, jest dalszym ciągiem tej samej legendy. Są autorzy, którzy i dziś jeszcze odrzucają tezę o śmierci Joanny w 1431 roku, gdyż nie znaleziono w kronice miasta Rouen adnotacji o takowej egzekucji. Zdają się oni mówić: „Zgoda, skazano ją na śmierć, ale gdzie dowód, że istotnie zabitą ją, a nie kogoś innego?”

Po poślubieniu Roberta des Armoises Claude żyła z nim w jego zamku w Jaulny. Jaulny leży niedaleko Domremy, gdzie urodziła się i wychowała Joanna d’Arc. Bliskość tej wsi nie zdawała się Claude przeszkadzać w najmniejszym stopniu. Wspiera to wersję o ogromnym jej podobieństwie do Joanny. Po swej własnej śmierci pochowana została w kaplicy w nawie kościoła w Pulligny, czyli również blisko Domremy. Przez wiele lat była tam wmurowana tablica z inskrypcją o następującej treści:

kamienne obramowanie niegdysiejszego epitafium Claude

Tu spoczywa Czcigodna Pani

Dame Jeanne du Lys, La Pucelle de France

Dame de Tichemont

Która była małżonką naszego Czcigodnego Rycerza

i Pana tego miejsca

która odeszła w 4-tym dniu miesiąca maja 1449 roku

Jej dusza w Bogu spoczywa

Amen (6)

Jakoś okolicznej ludności ta tablica nie przeszkadzała przez całe stulecia. Została ona usunięta na polecenie episkopatu Francji dopiero w roku 1909, czyli 460 lat po śmierci Claude, w związku z procesem beatyfikacyjnym Joanny. (7)

Holenderski autor Dick Berents w swym artykule „The resurrection of Joan of Arc” (w zbiorze artykułów “Joan of Arc: Reality and Myth” ) zestawia Joannę z Claude na zasadzie stereotypu negatywnego z pozytywnym, pisząc:

„Musiała wyglądać trochę jak Joanna: zapewne niewystarczająco, by oszukać ludzi, jednak dostatecznie, by outsiderzy uwierzyli, że mogła być prawdziwą Joanną. Król nie polegał na swej pamięci co do jej wyglądu. Musiała wiedzieć coś o Joannie, choć z całą pewnością jej nie rozumiała.

Gdyż wcale nie była taka, jak prawdziwa Joanna d’Arc. Mówiła mglistymi porównaniami; rzeczywista Joanna zawsze mówiła jasno i zrozumiale. Była frywolna, gdy szło o tańce, ucztowanie i picie, gdy realna Joanna taka nie była. Zabijała ludzi, gdy Joanna nigdy nie zabiła nikogo. Wyszła za mąż i miała dzieci, gdy zaś Joanna przysięgała czystość przed Bogiem.” (str. 93-94)

Sądzimy, że pierwszy z argumentów Berentsa upada właściwie sam ze względów wspomnianych nieco wyżej, gdy omawaliśmy wygląd Joanny i Claude. Zgadzamy się z Berentsem, że Joanna i Claude to dwie różne osoby. Jednak argumenty, których on użył, nie są dowodami i nie są nawet wystarczająco uzasadnione, by wykazać ten fakt. Co do drugiego argumentu o „mówieniu mglistymi porównaniami”, to właściwie mamy jedno tylko źródło, cytowane tu w przypisie Nr 1, gdzie mowa jest o tym, że mówiła „przypowieściami” (szkoda co prawda, że nie podaje jednak żadnych konkretnych przykładów owych „przypowieści”). Sama zaś Joanna też nie zawsze mówiła wszystko wprost, jak o tym świadczą niektóre jej wypowiedzi z procesu skazującego – choćby wtedy, gdy opowiadała sędziom o „aniele i koronie” (cytowaliśmy obszernie te wypowiedzi w artykule poprzednim). Gdy chodzi o pozostałe punkty dotyczące frywolności, jedzenia, picia, zabijania i rodzenia dzieci, to spójrzmy realnie:

Joanna d’Arc pozostawała z armią jedynie przez jeden rok. Co do Claude, to wygląda na to, że – z przerwami – spędziła w ten sposób co najmniej kilka lat. Nawet najlepszy charakter może z czasem ulec zepsuciu w takich warunkach. Zwłaszcza, jeśli pomyśleć z jakimi nieraz typami przychodziło tam Joannie i Claude współpracować. Wspomnijmy tu choćby jednego takiego osobnika: Gilles de Rais. Z Joanną d’Arc łączyły go kampanie 1429 roku, a Claude 10 lat później służyła u niego w wojsku w randze kapitana (jeżeli historycy słusznie łączą Claude des Armoises z tym epizodem). Dochrapał się on był tytułu marszałka Francji i wzbogacił się na Wojnie Stuletniej. Był to zdolny polityk i żołnierz, ale zaślepiony karierowiczostwem i chciwością. Jego chciwość była tak wielka, że krążyły legendy o tym, że angażował astrologów, by przy ich pomocy produkować złoto…. Był także zboczeńcem seksualnym, pedofilem i mordercą, który miał się rzekomo przechwalać, że w swoim życiu zabił 800 ludzi. Skończył na stosie inkwizycji w Nantes za herezję i morderstwo w roku 1440. Gdyby nawet święta Joanna „nauczyła” się w jego „kompanii” pić i tańczyć, to chyba nie dałoby się powiedzieć, że się „nauczyła” zbyt wiele złego….Ciekawe, że cytowany tutaj wcześniej „Formicarius” Johannesa Nidera, przedstawiający Claude w złym świetle z powodu owych tańców i ucztowania, nie wspomina ani słowem np o jakiejkolwiek rozwiązłości tej kobiety lub jakichkolwiek złych uczynkach, bodaj małej kradzieży…

A propos zabijania ludzi – to kolejny zarzut Berentsa wobec Claude. Istnieje tylko jedno jedyne zeznanie Claude o tym, że kogoś zabiła w walce, gdy miała służyć w armii papieskiej (musiałoby to być w latach 1431-33). Właśnie: że zabiła kogoś w walce, a nie że „zabijała ludzi”. To jednak trochę co innego niż trudnić się morderstwami. Czy Joanna kogoś w życiu zabiła? Ogólnie panuje przekonanie, że nie. Tak przynajmniej twierdziła ona sama, gdy ją sądzono w Rouen między lutym a majem 1431. Tak też twierdzili ponad 20 lat później świadkowie w jej procesie rehabilitacyjnym. Nie trzeba chyba aż geniuszu, by odgadnąć, że jeśli ktoś jest sądzony i grozi mu śmierć, to nie będzie on raczej skłonny do przyznawania się do zabijania ludzi. A proces rehabilitacyjny takiego kogoś z drugiej strony też nie służy temu, by go jakimkolwiek zabójstwem obciążać… Gdy Joannie złamał się był jej słynny „miecz św. Katarzyny”, dostała od razu nowy. Wyważyła go w dłoni, wykonała parę zamachów nim, oświadczając z zadowoleniem, że „jest dobry do cięć i pchnięć”. Nie dowodzi to, rzecz jasna, że kogoś zabiła jakimkolwiek „cięciem i pchnięciem”, ale z całą pewnością też nie oznacza, że nie byłaby do tego zdolna. Wystarczy przeczytać jej wyjątkowo wojowniczy „List do Anglików”, by się o tym przekonać (8). I nie zapominajmy o jeszcze jednym: Joanna nigdy nie miała żadnej rangi wojskowej. Claude natomiast miała być kapitanem…  Od niej walki wymagano, a od Joanny nie. Nie znaczy to, że Joanna była jedynie „maskotką” dla armii, niewątpliwie miała talent przywódczy i dużą siłę przekonywania (tak jak Claude…). Biorąc zatem pod uwagę brak wobec niej bezpośredniego wymogu walki, wydaje się o wiele bardziej prawdopodobne, że miała większą niż Claude szansę, by nikogo nie zabić. Osobiście przekonani jesteśmy, że granica między świętością a powszedniością jest niejednokrotnie cieńsza niż się to nieraz wydaje.

No, a to, że Joanna nie wyszła za mąż i nie miała dzieci? Rozpoczęła swą kampanię  w roku 1429. Urodziła się gdzieś pomiędzy 1407 a 1412 rokiem, czyli miałaby od 17 do 21 lat.  Jeżeli Claude była około jej wieku, to w roku 1436 – gdy pojawiła się „na scenie” – miałaby od 24 do 29 lat. Można sobie wyobrazić, że osoba 17-21 letnia łatwiej wyobraża sobie życie w dziewictwie aniżeli taka, co wiekiem dobiega 30-tki… Mało tego: jeżeli już mówić o przysięgach dziewictwa ze strony Joanny, to warto pamiętać to, jak ona sama to określiła: że pozostanie dziewicą tak długo, jak długo Bóg będzie tego od niej wymagał (9). A kto z nas wie, jak długo Joanna sądziła, że Bóg tego od niej wymaga?

Naszym zdaniem bardziej zatem jest prawdopodobny inny „scenariusz” historii Joanny i Claude, obu właśnie bardzo do siebie podobnych kobiet, tak z wyglądu jak i z charakteru, energicznych, przedsiębiorczych i inteligentnych ponad wszelką możliwą przeciętność. Nie jest przy tym wcale rzeczą nieznaną, że osoby wyjątkowo podobne do siebie wyglądem posiadają szereg podobnych cech psychicznych. Obie zatem niczym dwie „połówki” ludzkiego charakteru reprezentują odmienne jego użycie. Niczym oryginał i jego niedoskonałe odbicie w zwierciadle; niczym awers i rewers tej samej monety; niczym dzieło sztuki i jego kopia. Ale dzieło i jego kopia są do siebie bliźniaczo podobne. Jedna z tych kobiet jednak miała jakiś ideał, druga go nie miała. I to jest tą istotną różnicą pomiędzy Joanną i Claude: idealizm.

Taki wizerunek w dalszym ciągu pokazuje która jego część jest lepsza, a która gorsza, ale pokazuje on też, że nie jest to sztuczny, prymitywny, starotestamentowy podział między „białym” a „czarnym” niczym jakiś „Kain i Abel” w wizji stronniczego „Jahwego”, lecz że każda z tych kobiet była w stanie niejako „przejść na drugą stronę” owego połączonego wizerunku. Pokazuje nam też i Claude, która została matką i wychowywała dzieci. Nie taki znowu „czarny” koniec życia tej kobiety. Na portrecie z Jaulny wygląda całkiem dobrze jak na osobę, która w końcu też wiele w życiu przeszła (podobno też odnosiła rany w wojnach, jak Joanna…). Kto wie, czy to w ostateczności nie owe rany przyczyniły się do jej stosunkowo wczesnego zgonu (jeśli zmarła w 1449 roku, to mogła mieć od 37 do 42 lat zaledwie, jeżeli była rówieśniczką Joanny).

Idealizm jest tą jakością, która stanowi o głównej różnicy między tym dwiema kobietami tak poza tym do siebie podobnymi. To idealizm posiadany przez jedną z nich sprawił, że jest ona teraz nazywana „świętą” i „bohaterką”, gdy ta druga obdarzana jest określeniem „awanturnica”. To, że obie w swoim czasie były uważane przez wielu za oszustki i uzurpatorki, jest wręcz kwestią udowodnionej prawdy historycznej. Tak samo, jak jest nią także fakt, że dziś na ogół tylko jedną z nich się tak określa. Claude jest zatem „drugim obliczem” Joanny, tak w kwestii fizjonomii jak i osobowości.

Tożsamość Claude

Kaplica w kościele w Pulligny. Pod posadzką w krypcie POWINIEN być sarkofag

Co do cytowanego tu stwierdzenia Edwarda Lucie-Smith o nieudowadnialności pewnych tez, dodajmy od siebie, że przynajmniej istnieje sprawdzalność ich prawdopodobieństwa. To, kim była Claude des Armoises, można sprawdzić w każdej chwili. Jej szczątki dalej przecież powinny być tam, gdzie pochowano je ponad 560 lat temu – chyba, że dokądś je przeniesiono (10).  Można poddać je badaniom DNA – a przy okazji także wykonać model twarzy na podstawie autentycznej czaszki – w ten sposób weryfikując pokazaną tutaj rekonstrukcję sporządzoną niedawno w Niemczech. W przyszłości zaś – jeśli Claude i Joanna to istotnie nie jedna i ta sama osoba – znalezione zostaną również szczątki Joanny. Co do tego osobiście nie mamy nawet cienia wątpliwości. To jedynie kwestia czasu oraz udoskonalenia techniki poszukiwań i badań kryminologicznych. I też dałoby się uzyskać DNA. Nie tak dawno udało się odtworzyć DNA Neandertalczyka. O ileż łatwiejsze wydawałaby się ekstrakcja DNA osoby żyjącej około 600 lat temu? Tu mała dygresja: jest obecnie rzeczą stosunkowo trudną ekstrakcja DNA osoby spalonej, w związku z dużą degradacją DNA. Jednak ostatnio i z tym problemem próbują się już mierzyć naukowcy .

Rozmaite teorie historii Joanny d’Arc krążą od ponad 600 lat. I nie było żadnego „polowania na czarownice” w odniesieniu do rozmaitych „rewizjonistów”, „negacjonistów egzekucji” czy wszelkiej maści propagatorów jakiegokolwiek „kłamstwa roueńskiego” (od „Rouen”, miejsca tej egzekucji).

Mamy też nadzieję, że polowaniom na „czarownice”, czyli na innych „negacjonistów” i propagatorów innych jeszcze „kłamstw” również położony zostanie wreszcie ostateczny i zwycięski kres.

Hipoteza (może szalona, ale…)

Jeżeli Claude pragnęła podawać się za Joannę d’Arc, to dlaczego w ogóle początkowo używała wobec siebie imienia „Claude”? Cytowany już przez nas Dick Berents twierdził także, że „Widocznie nie potrafiła wystarczająco zdystansować się od swej poprzedniej tożsamości” (“Joan of Arc: Reality and Myth”, s. 93). Może i tak. Choć mamy akurat pewne wątpliwości co do tego, czy osoba świadomie chcąca kogokolwiek wprowadzać w błąd, popełniłaby takie głupstwo. Czy osoba, która miała umieć często mówić „przypowieściami”, czyli inteligentna, nie potrafiłaby publicznie ukryć swego poprzedniego imienia, gdyby chciała podać się za kogoś innego? Mało tego: jeżeli, jak twierdzi Berents, Claude nie potrafiła oderwać się od poprzedniej tożsamości, to przecież ta poprzednia tożsamość składała się nie tylko z imienia, ale także z nazwiska, miejsca pochodzenia (przynajmniej regionu, jeśli już nie wsi czy miasta). Czemu zatem „uparła się” tylko przy imieniu?

W tym tekście nazywamy ją, używając często imienia „Claude”. Ale w rzeczywistości ona sama zdawała się go używać jedynie na początku opisywanej tu afery, czyli w roku 1436. Potem już używała (jak to potwierdzone jest w dokumentach z tamtej epoki) imienia „Joanna”, łącznie z tytułem „du Lys” oraz jako „Pucelle de France” lub, po zamążpójściu, także nazwiskiem „des Armoises”. Ten wspomniany podarunek, jaki otrzymała w złocie w Orleanie w 1439 roku, został odnotowany jako ofiarowany „Joannie des Armoises” („A Jehanne des Armoises”). Na jej epitafium również nie ma imienia „Claude”, co oznacza, że go nie używała. Skąd zatem na początku pojawiało się to imię, a potem jego użycie zanikło? Być może istotnie dlatego, że na początku Claude miała problemy z zaadoptowaniem „nowej tożsamości”, a później stopniowo przychodziło jej to już łatwiej. Tyle, że w odróżnieniu od Berentsa uważamy, że inna wersja tego „problemu z adaptacją” byłaby o wiele logiczniejsza.

Teza Berentsa jest tylko i wyłącznie założeniem i hipotezą. Naszym zdaniem mało logiczną. Weźmiemy pod uwagę inną jeszcze możliwość, tak, być może mało prawdopodobną, ale jednak możliwość i to całkiem logiczną.

Zacznijmy od tego, że nie mamy żadnych informacji o przynajmniej połowie (tej pierwszej połowie) życia Claude. Nie wiemy skąd pochodziła, czyim była dzieckiem i jakie nosiła nazwisko przed 1436 rokiem. Wiemy, że podawała się później za Joannę. Zakładamy przy tym również, że tą Joanną nie była. To zdaje się wystarczać większości autorów, by ją nazwać „oszustką”. Bo to, że była „uzurpatorką”, to akurat zakładamy. Niekoniecznie jednak będąc uzurpatorką musiała być oszustką. Skąd ta pewność, że chodzi akurat o oszustwo? Jest to jedynie założenie na tym etapie, może i słuszne, ale jednak tylko założenie i hipoteza, nic więcej.

Oszustwo w takim wypadku miałoby niewątpliwie miejsce, gdyby dana osoba w pełni świadomie podawała swoją nieprawdziwą tożsamość mając za cel wprowadzenie otoczenia w błąd. No dobrze, a czy istnieje bodaj strzępek ewidencji, że Claude czyniła tak świadomie?

Nie pragniemy tutaj fikcji ani nawet wytworów własnej wyobraźni reklamować jako „udowodnionej prawdy”. Co najwyżej proponujemy po prostu przyjrzenie się, pośród szeregu rozmaitych możliwości, także i tej jednej: że czyniła tak nieświadomie. W jaki sposób mogło się tak stać?

Jeśli trudniła się wojaczką, a to raczej nie ulega wątpliwości, to narażona była na ryzyko odniesienia ran i utraty przytomności. Niejedna osoba w wyniku urazów głowy utraciła pamięć, na krótki lub długi czas. Szczególnie częste jest to właśnie wśród weteranów wojen. Są obecnie całe strony internetowe poświęcone takim przypadkom (nie mówiąc już o bogatej literaturze fachowej), można więc to sprawdzić. Taka utrata pamięci może stanowić część lub nawet całość tak zwanego PTSD („post-traumatic stress disorder”), niejednokrotnie spowodowanego przez TBI („traumatic brain injury”). Obecnie owe przypadki są głównie wynikiem urazów wynikłych z eksplozji lub postrzałów z broni palnej. W XV stuleciu stanowiły one jednak niemniejsze niebezpieczeństwo jako wynik bezpośredniego starcia w walce. Wystarczy rzucić okiem na rodzaj stosowanej wówczas broni, by się przekonać, że niebezpieczeństwo było nadzwyczaj realne.

Obecnie TBI i PTSD są przedmiotem niekończących się badań, poszkodowani żołnierze przechodzą, nieraz trwające latami, psychoterapie, badania, skanowanie mózgu i inne formy leczenia. Takich możliwości jednak w XV wieku nie było, co oznacza, że

praktycznie, o ile symptomy nie ustąpiły samoczynnie, rekonwalescencja (zupełnie w takich warunkach nieświadoma), trwać mogła długo.

Obudziwszy się i doszedłszy stopniowo do siebie po takim doświadczeniu, Claude mogła dalej kontynuować swoją „przygodę” wojenną (np właśnie w Rzymie, jak twierdziła potem w Paryżu), nie wiedząc jednak tak do końca kim jest. Może to właśnie z tego „post-traumatycznego” okresu w jej życiu pochodziło to jej imię „Claude”, nieużywane jednak z żadnym konkretnym nazwiskiem… Po prostu: „Claude”…

W takim wypadku wystarczyło, że pojawiła się po latach w okolicach Metz, czyli w tym regionie Lotaryngii, z którego pochodziła Joanna i że wobec tego ktoś (naprawdę obojętnie już kto!) „rozpoznał” w tej „sobowtórce” Joannę. Claude mogła zatem po jakimś czasie uwierzyć, że tą Joanną istotnie jest. Taka nowa tożsamość z pewnością była w stanie wypełnić istniejące luki w pamięci, a na dodatek ta akurat tożsamość była przecież niezwykle atrakcyjna, czyli taka, w której prawdziwość uwierzyłoby się przecież nadzwyczaj chętnie, jeśli mierzyć to faktem, że Claude nie była jedyną uzurpatorką. A już szczególnie atrakcyjna musiała się taka tożsamość wydawać osobie trudniącej się walką zbrojną.

Przejmowanie nowej tożsamości trwało stopniowo, stąd to początkowe „rozdwojenie jaźni” co do tożsamości i używanie dwóch imion jednocześnie. Fakt używania ich równocześnie jest dla nas absolutnym zaprzeczeniem nieuczciwości Claude.   Wręcz przeciwnie: stanowi potwierdzenie, że Claude była pod tym względem jak najbardziej uczciwa i że niczego nie próbowała ukrywać.

W „Kronice Dziekana St-Thibaut de Metz” czytamy już o tym, że „przybyła” (skąd?) 20 maja do okolic Metz i że była ona tą Joanną i równocześnie zwała siebie „Claude”. „Kronika” nie podaje natomiast co działo się przedtem. To mógłby być właśnie ów „przejściowy okres” przyjmowania nowej tożsamości pod wpływem informacji uzyskiwanych od innych osób, podnieconych nagłym „odnalezieniem” Joanny. Napisano tam również (p. przypis 1), że „tego samego dnia przybyli, by się z nią widzieć, jej dwaj bracia…”. Co to znaczy „tego samego dnia przybyli”? Skąd się tak szybko dowiedzieli? (telefonów przecież nie było). Ktoś musiał ich zatem wcześniej powiadomić. Kto? Niewykluczone, że ci sami ludzie, którzy wcześniej „odnaleźli Joannę” i pospieszyli poinformować o tym obu braci du Lys…

O reszcie już czytaliśmy wyżej…

Naszą uwagę przykuł fakt jak długo i z jaką wytrwałością Claude trzymała się aż do śmierci, nawet już po wyjściu za mąż i nabyciu arystokratycznego nazwiska, swojej tożsamości jako Joanna du Lys. Z całą pewnością nie chodziło tu o „nabycie” w ten sposób tytułu szlacheckiego. Miała tytuł szlachecki z nazwiskiem „des Armoises”, nie potrzebowałaby zatem tytułować się jeszcze „du Lys” przez następnych 13 lat. A już nasze zdumienie wzbudził fakt, że kontynuowała tę nabytą tożsamość bohaterki nawet po tym, gdy – według zapisu w kronice Pierre Sali – miała zostać na dworze Karola VII „zdemaskowana” i „na kolanach” wyznać przed nim „całą zdradę”. To samo w sobie powinno było położyć ostateczny kres wszelkim jej publicznym pretensjom do osobowości, której nie stanowiła. Nawet sama atrakcyjność podawania się za Joannę już nie mogłaby w takich warunkach istnieć, bo byłoby to zbyt niebezpieczne. Tymczasem trzymała się tej tożsamości jak dawniej i to bez żadnej widocznej i odnotowanej gdziekolwiek kary za podobne przewinienie… Przewinienie, za które mogła drogo zapłacić, zwłaszcza, że miała już od 1436 roku „na pieńku” z inkwizycją w Kolonii.

Nie staramy się tu na siłę pomniejszać znaczenia kroniki Pierre Sali ani jego źródła informacji w osobie Guillaume Gouffiera, choć Gouffier urodził się był niemal pół wieku po rzekomym spotkaniu Claude z królem, więc świadkiem naocznym żadną miarą być nie mógł, a niejeden historyk wprost stwierdza, że takiego spotkania Claude nie odbyła. Tak czy inaczej, Gouffier (a za nim Sala) ograniczają się jedynie do ogólnikowego komentarza, że Claude „wyznała”, ale nie cytują słów, przy pomocy których miała to uczynić. Wystarczyło przecież, że po usłyszeniu pytania króla o ową „tajemnicę” padła na kolana błagając go o wybaczenie, bo żadnej tajemnicy nie pamięta. I już ten fakt sam w sobie mógł zostać odczytany przez obecnych za przyznanie się do fałszu i winy, gdy tymczasem o żadnej winie mogło nawet nie być mowy…

Jeanne (Claude) w hełmie. Rekonstrukcja z Wiesbaden

Dlaczego Claude mogła – i to właśnie po owej „demaskacji” – dalej bezkarnie używać nienależnych jej tytułów i to w regionie, w którym jej autentyczny „pierwowzór” był dobrze znany? (11) Dlaczego po jej śmierci przez całe wieki mogła wisieć jej płyta (epitafium) z tymi dwoma tytułami niejako „oficjalnie” uznająca jej fałszywą tożsamość?

Nie popełniamy nieuczciwości proponując wzięcie pod uwagę powyższej wersji wydarzeń, zwłaszcza jeśli jednocześnie uznajemy, że jest to wersja mało prawdopodobna – choć i tak o wiele prawdopodobniejsza niż wersja, według której Claude pragnęłaby uchodzić za kogoś innego, jednocześnie obnosząc się ze swoim poprzednim imieniem. Popełnilibyśmy nieuczciwość, gdybyśmy proklamowali naszą wersję jako „wykazaną prawdę”, nie ostrzegając nikogo, że chodzi li tylko o hipotezę.

Użyteczne linki:

Joan of Arc: Reality and Myth (pdf)

The Sword of God: Jeanne D’Arc Or Joan of Arc (pdf)

Wer war Johanna von Orleans? (video w 7 częściach)

Jeanne d’Arc – Die Jungfrau von Orleans (video w 3 częściach)

Les secrets de Jeanne (“rewizjonistyczna” wersja historii Joanny)

Joan of Arc Archive („tradycyjna“ wersja historii Joanny + archiwum)

Strona Sergieja A. Gorbenki

Przypisy:

1.. Z „Kroniki Dziekana św. Thibaud de Metz” („Chronique du Doyen de Saint–Thibaut de Metz”):

„…20-tego dnia maja wyżej wspomnianego roku przybyła Jeanne, która była we Francji, do La Grange Aux Ormes, niedaleko St. Prive i została tam zabrana, by móc konferować z każdym spośród panów z Metz i zwała siebie Claude. I tego samego dnia przybyli, by się z nią widzieć, jej dwaj bracia, z których jeden był rycerzem zwanym Messire Pierre, a drugi ‘petit Jehan’ był obywatelem ziemskim. I sądzili oni, że została spalona, lecz gdy tylko ją ujrzeli, rozpoznali ją, a ona ich. A w poniedziałek, 21-go dnia owego miesiąca, zabrali swą siostrę ze sobą do Boquelon, a sieur Nicole, bądący rycerzem, dał jej mocnego rumaka wartości trzydziestu franków i dwa czapraki. Sieur Aubert Boulle dał jej kaptur jeździecki, sieur Nicole Grouget miecz, a wspomniana panna zgrabnie dosiadła owego konia i rzekła parę rzeczy do sieur Nicole, przez które zrozumiał on dobrze, że to ona była we Francji, i została rozpoznana dzięki wielu znakom jako dziewica Jeanne z Francji, która eskortowała króla Karola do Reims, a paru deklarowało, że została spalona w Normandii. I mówiła ona głównie przypowieściami.”

2.. “Gdy Dziewica z Francji była przed La Rochelle, miał miejsce fakt o doniosłym znaczeniu. Napisała do króla Kastylii i wysłała swych posłańców poza tymi, których wysłała do króla Francji. Błagała, by posłał on mu parę okrętów Armady, i Jego Wysokość był zobowiązany tak uczynić zgodnie z sojuszem i braterstwem między Jego Wysokością a Królem Francji. I przybyli do Valladolid, gdzie król przebywał w roku tzm, tysiąc czterysta trzydziestym i szóstym (…)  I gdy przybyli do króla z listem od Dziewicy, Wielki Konetabl pokazywał na dworze wielki podpis, jak gdyby była to wielce szacowna relikwia. Gdyż jako że sam był bardzo dzielny i odważny, miłował tych, którzy również tacy byli i wielkim poważaniem darzył czyny Dziewicy(…) … i wielu upominało się u króla, by zdecydował posłać flotę do Dziewicy, bo może to dobrze pomóc Królowi Francji (…).I zaraz Wielki Konetabl wysłał rozkazy do wybrzeża morskiego w prowincji Vizcaya, w Lepusca i innych miejscach, i wystawił dwadzieścia pięć uzbrojonych statków i piętnaście karawel, największe jakie mogli znaleźć, wypełnione bronią oraz najlepszych ludzi (…) Z tą pomocą, Dziewica wzięła wspomniane miasto, a były tam i inne bitwy i zwycięstwa, kiedy flota Kastylii zyskała w tym kraju wielki prestiż…”.

(„Kronika Konetabla Alvaro de Luna”)

Ten materiał, zdaniem historyków jest w dużej mierze fikcyjny lub nawet całkowicie fikcyjny. Niektórzy wręcz uważają, że ten jego wyjątek jest niemal „odpisany” z innego dzieła hiszpańskiego tamtego czasu, „Crónica de la Poncella”. Obydwa te dzieła dowodzą jednak przy okazji popularności, jaką cieszyła się w Hiszpanii Joanna d’Arc…

3.. „Ów pan poinformował mnie , że dziesięć lat później fałszywa Dziewica przyprowadzona została do króla i niektórzy chcieli uzyskać posłuch, rozpowszechniając pogłoski, że ta pierwsza zmartwychwstała. Gdy król wieść ową usłyszał, rozkazał ją do siebie sprowadzić i pojawiła się ona przed nim. Był zdumiony i nie potrafił niczego innego powiedzieć, jak ją zaraz łagodnie pozdrowić. I rzekł: ‘Dziewico, przyjaciółko moja, ponownie mile widziana, która w Imię Boga zna tajemnicę między nią a mną’.

I w zadziwiający sposób owa rzekoma Dziewica po tym, jak te słowa usłyszała, padła na kolana przed królem i niezwłocznie całą zdradę swą wyznała.” – kronikarz Pierre Sala w „Hardiesses des grands rois et empereurs” („Śmiałość wielkich królów i cesarzy”), rok 1516.

Owa tajemnica między królem a Joanną nie jest znana do dziś. Według tradycji, Joanna d’Arc podczas pierwszego spotkania z Karolem VII miała wyznać mu pewną tajemnicę dotyczącą jego osoby. Według cytowanego powyżej tekstu, Karol pytał Claude o treść owej tajemnicy, której to tajemnicy Claude znać nie mogła.

Dla uściślenia informacji: „ów pan”, który miał opowiedzieć tę historię, to Guillaume Gouffier , który sam urodził się prawie 50 lat po owym spotkaniu Karola z Claude.

4.. „Zbrojni przyprowadzili pewną kobietę, która wcześniej wielce honorowo przyjęta była w Orleanie. Jednak gdy była już blisko Paryża, doszło do tej samej pomyłki, by wierzyć, że ona jest Dziewicą. I właśnie z tego powodu zdecydował się tak uniwersytet jak i parlament, by ją sprowadzić do Paryża dobrowolnie lub wbrew jej woli. Tam, na wielkim dziedzińcu pałacu została ona pokazana ludowi na wielkim podeście marmurowym. Tam zajęto się jej życiem i ją o nie na wszelki sposób wypytywano. I powiedziała ona, że już nie jest Dziewicą i że jest zamężna z pewnym rycerzem, z którym ma dwóch synów”.

(„Journal d’un Bourgeois de Paris” czyli „Dziennik mieszczanina Paryża”, spisany w latach 1405-1449)

5.. Odnaleziony swego czasu w Anglii manuskrypt (manuskrypt 11542 w British Museum) zawiera informację, że „Ostatecznie spalili ją publicznie, lub inną kobietę taką jak ona; w odniesieniu do czego ludzie mieli i wciąż mają odmienne opinie”.

William Caxton w „The Chronicles of England” twierdził w 1480 roku, że Joanna po wyroku czekała jeszcze 9 miesięcy na swą egzekucję. Poza tym inne źródła podają datę jej śmierci, obok 30 maja 1431, także jako 14 czerwca 1431 i 6 lipca 1431.

„La Nef des dames vertueuses” („Nawa pań cnotliwych”), datowana na 1503 rok, autorstwa Symphoriena Champiera podaje, że Joanna „została schwytana poprzez zdradę i oddana Anglikom, którzy, wbrew Francuzom, spalili ją w Rouen, i wciąż mówią, że Francuzi temu przeczą” (“fut en trahison prise et baillée aux Anglais qui, en dépit des Français, la brûlèrent à Rouen, ce disent-ils néanmoins et que les Français nient”).

W 1570 roku Gabriel Naudé napisał w „Livres de l’estat et succès des affaires de France”, że „Dziewica nigdy nie została spalona inaczej niż jako kukła” („Pucelle n’avait jamais été brûlée qu’en effigie”), czyli, że Anglicy spalili jedynie kukłę Joanny, a nie ją samą…

Nicolas Lelong napisał w 1783 roku w swej „Historii eklezjalnej diecezji Laon” („Histoire Ecclésiastique du Diocèse de Laon”):

„Wciąż wątpimy czy Dziewica z Lotaryngii, którą z zasłoniętą twarzą zaprowadzono na stos, została istotnie spalona”

6..                                                                            Ci gît haulte et Honorée Dame

Jehanne du Lis la Pucelle de France

Dame de Tichémont

qui fut fème du Noble Home messire Robert des Armoises, Chevalier, Seigneur du dit lieu

Laquelle Trépassa an l’an Mil CCCC XXXX et VIIII le 4 jour de May

Dieu ait son âme

Amen”

7.. Jako daty usunięcia tablicy pojawiają się nieraz i inne lata: 1890, 1900 i 1920.

8..  „Królu Anglii, zdaj Królowi Niebios sprawę ze swej królewskiej krwi. Oddaj Dziewicy klucze do wszystkich miast, które przechwyciłeś. Jest ona posłaną przez Boga, by odzyskać królewską krew i jest w pełni gotowa uczynić pokój, jeśli udzielisz jej satysfakcji; czyli musisz uczynić sprawiedliwość i spłacić wszystko, co zabrałeś.

Królu Anglii, jeśli tych rzeczy nie uczynisz, jestem wodzem armii; i gdziekolwiek znajdę twych mężów we Francji, przepędzę ich z kraju czy tego chcą czy nie; a jeśli nie usłuchają, Dziewica sprawi, że zostaną wszyscy zabici.

Przychodzi ona posłana przez Króla Niebios, by was wszystkich usunąć z Francji, i Dziewica przyrzeka i potwierdza wam, że jeśli nie opuścicie Francji, wtedy ona i wojsko jej wzniosą taki okrzyk, jaki nie był we Francji słyszany od tysiąca lat.

I wierzcie, że Król Niebios dał jej taką moc, że nie zdołacie szkody jej uczynić ani jej dzielnej armii. Do was, łucznicy, szlachetne kompanie pod bronią i do wszystkich ludzi przed Orleanem, mówię w imię Boże, idźcie do domu do swojego kraju; jeśli tego nie uczynicie, strzeżcie się Dziewicy i strat, które poniesiecie.

Nie usiłujcie to pozostać, gdyż praw żadnych od Boga nie macie we Francji ani od Syna Dziewicy Maryi. To Karol jest prawowitym władcą, któremu Bóg dał Francję I który wkrótce wkroczy do Paryża z orszakiem wielkim. Jeśli wiary nie dajecie wieściom pisanym od Boga i Dziewicy, tedy w jakim tylko miejscu was znajdziemy, będziemy widzieć wkrótce kto ma większe prawo, Bóg czy wy.

Williamie de la Pole, hrabio Suffolk, panie John Talbot i Tomaszu, Lordzie Scales, porucznicy Księcia Bedforda, który zwie siebie regentem króla Francji dla Króla Anglii, odpowiedzcie, jeśli chcecie pokój uczynić nad miastem Orleanem! Jeśli tego nie zrobicie, zawsze wspominać będziecie straty wam zadane.

Książę Bedford, który zwiesz siebie regentem Francji dla Króla Anglii, Dziewica prosi cię, byś jej nie zmuszał do zniszczenia ciebie. Jeśli nie udzielisz jej satysfakcji, wtedy ona i Francuzi dokonają największego Wyczynu kiedykolwiek dokonanego w imię Chrześcijaństwa.

dano we wtorek Wielkiego Tygodnia” (22 marca 1429)

Oczywiście, że ten list nie stanowi dowodu, że zabijano Anglików. Wiadomo, że wzięto ich wielu do niewoli, ale jeńców nie zabijano. Podczas procesu w Rouen, poza przykładem Burgundczyka nazwiskiem Franquet d’Arras (który był nieprzeciętną szują), nie potrafiono jej niczego takiego wykazać.

Tym niemniej po przeczytaniu tego listu nie jestem w stanie być całkowicie pewien, czy istotnie nie potrafiłaby nikogo zabić…

9.. Mało tego: podczas procesu w Rouen Joannę zapytano (po południu 17 marca 1431):

- “Joanno, czy nie zostało ci objawione, że jeśli utraciłabyś dziewictwo, twoja fortuna by cię opuściła, a twoje głosy porzuciły?”

(J.d’A): „Nie zostało mi to objawione”

- „Czy gdybyś była zamężna, to sądzisz, że twe Głosy by do ciebie przybyły?”

(J.d’A): „Nie wiem i zdaję się na Boga”.

10.. Serguei A. Gorbenko, ukraiński antropolog i specjalista z zakresu rekonstrukcji twarzy na podstawie czaszek, został w 2001 roku upoważniony przez rząd francuski do przebadania krypt grobowych w bazylice Cléry St-André. Tam pochowany jest m.in. król Louis XI, syn i następca Karola VII, tego samego Karola, który zawdzięczał koronę Joannie. Gorbenko stwierdził, że sarkofagi uległy desakracji i kości zmarłych wymieszane zostały z innymi kośćmi, co najprawdopodobniej stało się podczas Rewolucji Francuskiej. Dlatego też przeszukał sąsiednią kryptę, w której spoczywa hrabia Jean de Dunois, towarzysz broni Joanny d’Arc. Tam znalazł, ku swemu zaskoczeniu, osobną jeszcze  trumnę z kośćmi kobiety, która zmarła w wieku ponad 40 lat. Rodzaj deformacji szkieletu przekonał Gorbenkę, że kobieta ta nosiła zbroję oraz że od wczesnego wieku jeździła konno. Posiadała także dłonie nieproporcjonalnie duże. Gorbenko doszedł wręcz do wniosku, że odnalazł szkielet Joanny d’Arc. Jest on osobiście przekonany jest, że Joanna i Claude to nie tylko jedna i ta sama osoba, ale że za nimi kryje się jeszcze kto inny, mianowicie księżniczka Marguerite de Valois. O egzekucji Joanny w Rouen pisze m.in:  „…zamiast księżniczki spalili inną dziewczynę, może też zwaną Joanna, wieśniaczkę, być może nawet z Domremy”.(„… вместо принцессы сожгли другую девушку, возможно также по имени Жанна, возможно крестьянку и возможно из Домреми.”).

 „W 2001 roku, wobec bałaganu rozmieszczenia kości w kryptach bazyliki Notre Dame de Clery, byłem zmuszony do bardziej szczegółowego zapoznania się z nimi i z historią pochówków, co ujawniło mi te zadziwiające fakty”.

(„В 2001 году, столкнувшись с путаницей в размещении костей в склепах базилики Нотр-Дам де Клери, я был вынужден изучать их и историю погребений более тщательно, что открыло мне эти удивительные обстоятельства”).

Tak czy owak historia fenomenu znanego jako „Joanna d’Arc” jest istotnie fascynująca i być może jeszcze do niej wrócimy.

11. W 1476 roku w pewnej sprawie sądowej dotyczącej rodziny Vouthon z Sermaize, a konkretnie brata matki Joanny d’Arc, Isabeli Romeé, kilku świadków zeznało, że widywali w Sermaise niejednokrotnie „Joannę” w latach 1440-tych i 1450-tych, gdy odwiedzała Vouthonów wraz ze swym bratem (lub „bratem”) Jeanem (to ten „petit Jehan” wspomniany tu na początku), by wspólnie z nimi ucztować. Była tam ona znana właśnie jako „Jehanne La Pucelle”. Jeden z owych świadków, 70-letni Jehan la Montigueue, zeznał wówczas, że w roku 1449 (musiało to być przed majem 1449, jak sądzimy) „Jehanne” przybyła tam znowu. Ubrana była w męski strój. Po posiłku grano w tenisa (tenis był znany we Francji od XII wieku. Nie stosowano wówczas rakiet do gry, lecz odbijano piłkę dłonią. Rakiety pojawiły się dopiero od XVI wieku). Do gry przyłączył się jeden z lokalnych duchownych. Po skończonej grze „Jeanne” (czyli nasza „Claude”) zwróciła się do owego duchownego, mówiąc, że teraz może on już mówić, że zagrał z „Pucelle de France”. Wieść ta miała wielebnego wielce uradować…

Miała śmiałość i poczucie humoru. Nieco jak jej poprzedniczka, Jeanne, która – jak wspomnieliśmy w pierwszym artykule – zapewniła niegdyś słynnego zakonnika, Brata Ryszarda, że nie jest czarownicą: „Podejdź śmiało. Nie odfrunę”…

The biggest mistake in choosing the books of the Bible was of course the inclusion - and namely in a wholesale manner – of the so-called “Old Testament”.

We’re talking here about an historic error. It’s an error that could have  been recognized at the time of commitment. Some did.  Perhaps a decision was taken in good faith, without having any idea what negative effects it would bring.

Of course, I agree also that the wholesale take up of the “Old Testament” by the church had its positive side too. There is never a case that something does not bring positive outcomes. One of the positives (in my opinion, by far the greatest one) is that by the massive printing of the Bible together with the ”Old Testament” the content of the latter has become better known, and, thus, more obvious for many. Because otherwise it would have to this day remained a mystery like the contents of the Talmud. And even so many Christians today have a poor idea of what is actually the content that the church incorporated into the Bible. Too poor an idea, one might say.

What raises our biggest concerns in the heritage of the ”Old Testament” is, of course, a range of moral content completely incompatible with Christianity. We pointed to this already in the “Dialogue between a Marcionite and a Judaizer”. However, the error of incorporation of the ”OT” lies also in a number of other factors that we will point out here.

“Testament” of historical untruths

Now, as a result of large-scale archaeological work in Israel launched in the 1960s, and as a result of intensive research work on texts  of the “Old Testament”, scientists have concluded that the books, supposedly written by hand of Moses, had no chance of having been written by him. According to popular rumours, Moses had to live and work around the fourteenth century BC. However, according to a fairly unanimous opinion of scientists, including  those in Israel, the writings of the ”OT” began to appear no earlier than between 10th and 8th centuries BC. According to the myth of the “Old Testament” the Hebrews had run away in great numbers from Egypt to Canaan to conquer it. Whole “OT” books are devoted to those purported ”events”. Meanwhile, at a time when the “exodus” was to have taken place, Canaan was just part of the Egyptian empire and the Egyptians had their garrisons located there, the camps of which were later found by archaeologists. Thus, those Hebrews would have been running (as Prof. Shlomo Sand put it) ”from Egypt to Egypt.” This would make no sense whatsoever.  A colorful story  about the sea, which opened up to allow the Jews to pass, and then closed to drown  the pursuing Egyptians, thus giving the Jews security, is just hopelessly ridiculous. Even if Jews somehow managed to get rid of the pursuing Egyptian army, they would immediately come face to face with another army, marching straight toward them from the other side - from the  Egyptian garrisons in the north east. It would take another “miracle”  of a further super-natural intervention by Yahweh.  If the story had at least some ”grain of truth” in it, undoubtedly the Jewish authors of the “OT” would have told us another “wonderful story” (1). But there is no such other story …  Also, the description of the conquest of the ”promised land” in this case would have to look very different. We understand therefore, that in this case it becomes fairly insignificant that there is no mention of the mass exodus in the ancient Egyptian sources.  Why mention something that never happened? Even the first mention of ”Israel” comes from the Egyptian Merneptah stele and we do not know as a matter of fact who it refers to or even how to properly read the hieroglyphs of the name.

non-existent walls, non-existent "trumpets"

There were also no “trumpets of Jericho”. Jericho was once a settlement, which in the days when the Hebrews got there (according to the ”OT”), did not have any walls at all.

The ”Old Testament” also cannot be relied upon when it comes to numbers. According to the “OT” Moses had to lead a large number of people out of Egypt, including 600 000 soldiers. Together with their families, they would have to have constituted a cavalcade about 3 million people-strong, highly unlikely for any Egyptian chronicle not to have recorded such a huge loss.

With numbers, moreover, there has always been a problem, not just at the time of writing the Bible, but also later, such as when it came to the Jewish uprising and deportations of Jews from Palestine by the Romans, and the number of people who were killed during the conflict (2). There was also no mass genocide of Canaanites, so proudly and vividly described in the Bible. Which means that the Hebrews were in fact better people than the boastful authors of the Old Testament books tried to convince us. A lot of the existing modern aversion to the Jews stems from the boastful descriptions of genocides which lack any historical truth and which the Christian church so uncritically accepted and now seeks to defend and justify with a completely helpless ”theology” … And if so many of the “OT” facts turn out to be simply untrue, the more so many of the ”historic” characters listed in the ”OT” who cannot be traced at all.

Archaeology, which initially gave Israelis so much hope  to prove their “biblical” story true and to strengthen their “legitimate claim” to Palestine,  brought them, instead, a series of disappointments. It even came to this in the end that one began to doubt the historical existence of King David. Only the accidental discovery of the Tel Dan stele in 1993 confirmed, at least indirectly (depending on how ancient consonants are read) that someone such as this could  indeed exist. However, the kingdom of the “house of David” was certainly very small and insignificant.

Tribal and national mythologies have very similar scenarios. This applies both to ancient mythologies as well as to those of the nineteenth century. It’s just that the latter have been helped by a more systematic historiography and archeology. Ancient Jews knew neither archeology nor historiography.  They did not even have such historiography as the Romans. Written in the first millennium BC Jewish books are characterized by typical ignorance of what had happened several centuries before - that’s why they are so full of errors,  which simply confirms that in absolutely no way could they have been written  at the time of the mythical Moses. Precisely as nineteenth-century almost mythological endeavours attempted to reconstruct the ancient history of European nations, so the ancient Jewish narratives attempted to fill the gap of the lack of concrete knowledge of the past centuries with tribal and religious mythology.

And that kind of “history” the Christian church borrowed in a wholesale manner as “truth” and taught according to it…

For most of the time of their existence the Jews were not consistent in their choice of language. They used Hebrew. But at one time the Aramaic language  was more prevalent among them, albeit originally it was not their language but the language of the Arameans. The Arameans began to settle en masse in Upper Mesopotamia, hence the Assyrian and Babylonian empires (actually Neo-Assyrian and Neo-Babylonian) used the language as one of their state languages. ​And since the powers were multi-ethnic, over time different variations of the Aramaic language developed, including the Judeo-Aramaic variation using Hebrew script. Later Aramaic began to be gradually supplanted among the Jews by the Greek language  especially since the fourth century BC, that is, since the time of incorporation of those areas into the empire of Alexander the Great.

Alongside linguistic differences, cultural and religious differences were developing. The traditional image of an historical “Jew” as Judaist-Orthodox, as so eagerly presented to us by both the ”Old Testament” and contemporary Israeli propaganda to or by our own biblical apologists, is largely a work of fiction and a “trick and photomontage.”

There are even  such shameless misstatements and misrepresentations, like the one, according to which in the year 164 BCE the Jews rose up and liberated themselves from the Greek (Seleucid) bondage, restoring the templeof Jerusalem to Judaism, when in fact they remained, even after the uprising, under the rule of the Seleucids. To commemorate that victory and a “miraculous” duration of the light of menorah candles, a festival called “Hanukkah” (also spelled as “Chanukka”) was introduced.

Let us be frank: it is simply a common mythology, easy to expose, as the course of that conflict is known to us today. In order not to get too much into details here ( see the footnote for further details) (3), we will limit ourselves to the fact that that conflict began among the Jews themselves, who were culturally and religiously diverse.

For example, it is known that the Hellenized Jews built a “gymnasion”  in Jerusalem, where they cultivated Greek sorts of sports, and even they took part in the All-Greek Olympic Games. The conflict was triggered not so much by religious issues but simply by trivial matters of ”mammon” and power.

It is probably only for the sake of explaining the Hanukkah beautifully and its so-called ”miracle”, that a make-up version of the whole Maccabean affair is presented in churches and synagogues as a story of  ”good Jews” and “bad Greeks.”

This conflict dragged on for a long time and originated among the Jews themselves: between Judaist Jews and Hellenistic Jews. Even in the bosom of Judaism itself, and already in ancient times, there were huge differences. Judaists fromBabylon were different from those ofAlexandria, and not only in linguistic terms. There was no shortage in the end of Jewish Hellenists and  polytheists, even in Jerusalem during the Hellenistic period,. But all these people were Jews, and were considered to be Jews. It was not so therefore, that only Judaism was able to sustain the Jewish consciousness as a community. At most, it could be said that Judaism has played  a role in Jewish history  similar to that which Catholicism has played among the Poles.

Crowning of only one of many ancestors

The great misconception is the thesis of the Judaic origins of the Christian religion. It is a misconception, and not a complete untruth. In fact, the sources of the Christian religion were manifold. Even Judaism itself is a conglomeration of beliefs born long before Judaism (Egyptianism, Zoroastrianism, etc.). But Christianity also benefited directly from other sources of inspiration. We have pointed to it already in other texts (see http://www.monio.info/religia/ ). We have pointed also, at yet another occasion, to a possible evolution of Christ himself toward greater universalism. While in the New Testament there are many references to the ”OT” (but not exceedingly many, as we stated in “Marcionite’s  Dialogue”), it is a simple result of the fact that it was mainly Jewish writers who wrote the New Testament. But we know of other ancient works about Christos, which often do not make any reference at all to the “OT” (such as the “Gospel of Thomas,” which could also at least partly have arisen already in the first century AD).
We pointed out on yet another occasion, that very soon the number of non-Jewish Christians reached a multiple of the number of Jewish Christians, which irrefutably suggests that Christos was more easily  accepted among the so-called “Pagans” than among Jews.

There is practically no essential element of Christianity which had not already earlier appeared in other religions, including the so-called “pagan” religions. This is true about Christos himself as well as, for example, about  Mary, his mother.

Pharaoh Akhenaten

In addition, there is not even a shadow of proof that Judaism was the first monotheistic religion, even though such a myth is often still maintained. Dating the beginnings of Judaism by historians and archaeologists puts Judaism least four centuries (and up to 6 centuries) behind the period in the history of Egypt, known from concrete evidence, not only from legends, namely the reign of Pharaoh Akhenaten (Akhenaten, Echnaton, Khuenaten, Ikhnaton) that is, Amenhotep IV (reigned from about 1353-1351 BC, d. ca 1336-1334 BC).
There were also Jewish religious associations with the Persian religion. Even the Hebrew word “dat”, which means “religion” comes from the Persian language.

If this was not yet enough, most ordinary fiction is the opinion  that the belief in one God (monotheism) is historically the most favorable factor for universalism. This view is often assumed, but historically  the most universalistic religions  were the polytheistic religions. The Greek principle of the “agnosthos theos” (“unknown God”), to whom they were able to devote a separate temple, was also one more piece of evidence of ancient religious tolerance, contrasting the wild excesses of the “holy” inquisition or it’s predecessor, the Jewish “Sanhedrin” based on the  ”Old Testament”.

But if Christianity on one hand partly owes its existence among others to Judaism, then, on the other hand, Judaism owes much more to Christianity, though it is older.

This is because the Christian church took up the bulk of the book of Judaism, which Christianity has nothing to do with. When you look at the history of the  dissemination of the so-called “Old Testament” throughout virtually all continents of the world, it is striking that the main author of this propaganda was just the Christian church, and  to an extent  to which Judaists themselves could dream at best.
This fact contrasts with the degree of knowledge of the Talmud, which was written starting from the second century AD and which is, after all, several times larger than the entire Bible. The Church has never advocated the Talmud, and even has an unequivocally hostile attitude towards it - and that is from where the difference in the level of knowledge between both these sets of books comes. Israel Shahak even thought that ordinary Jews really know less about Judaism than non-Jews …
The influence of Christianity on Judaism was manifold. For example, relatively few people know that Judaism is pro-monogamy (and against polygamy) because of the influence of Christianity, since before it was as pro-polygamy as Islam. And it was only in the last millennium that Judaism became monogamous. In the eleventh century Rabbi Judah Ben Gershom banned polygamy among Eastern European Jews (Ashkenazim). In Spain polygamy existed even among Judaists at least until the fourteenth century, then only very rarely. Polygamy remained longer  among Judaists under Islamic rule, which is undoubtedly  connected to the  prevalence of polygamy among Muslims.

In the service of ”the chosen people ’…

We know also that if there is a trend within Christianity to critically evaluate many aspects of the past (the pogroms against the Jews, and especially of the “heretics”, recognition of slavery, etc), on the Jewish side such criticism is much  rarer, though we are pleased to acknowledge it has been there, especially during the past few decades.

In the past there were many different tribal religions, according to which the tribe was believed to have been “selected” by a deity or an entire pantheon of deities. All those religions disappeared completely in the course of history, with the sole exception of Judaism.

One can probably debate endlessly to what degree the reckless acquisition of the books of the “Old Testament” by the church contributed to the strengthening of the Jewish belief in their so-called “chosenness” by God. However most certainly it contributed to the increase of prestige of these books in Europe, including by upholding their prestige among Jews. Judaists could disagree  with the Christian interpretation of these books, but the mere fact that a competitive  great religion recognized them, must have bolstered their belief in their divine inspiration. The Church, for its part, believed that the Jews lost their ”chosenness” when they did not accept the Christos as their “Messiah”, but to the Jews what could have been much more important might have been that the unfriendly church recognized their primary “chosenness” as an undisputable matter.

Even later, when in the nineteenth century Jewish nationalism was formed, the recognition of the “OT” by Christians was helpful to the development of that nationalism. This is also emphasized by Prof. Shlomo Sand in his book “The Invention of the Jewish People”:

“Mostly products of rabbinical schools, educated Jews, who were feeling the effects of the secular age and whose metaphysical faith was beginning to show a few cracks, longed for another source to reinforce their uncertain, crumbling identity. The religion of history struck them as an appropriate substitute for religious faith, but for those who, sensibly, could not embrace the national mythologies arising before their eyes – mythologies unfortunately bound up with a pagan or Christian past – the only option was to invent and adhere to a parallel national mythology. This was assisted by the fact that the literary source for this mythology, namely the Old Testament, remained an object of adoration even for confirmed haters of contemporary Jews. And since their putative ancient kingdom in its own homeland presented the strongest evidence that Jews were a people or a nation – not merely a religious community that lived in the shadow of other, hegemonic religions – the awkward crawl toward the Book of Books turned into a determined march in the imagining of a Jewish people.” („The Invention of the Jewish People”, London 2010, p. 75)

...for the sake of the Bible and Israel..

Thus, if today it happens that we are frustrated by rampant vagaries of Jewish  sense of “specialty” or Judaistic and Zionist arrogance, it is good to remember that this is not just the result of intra-Jewish Talmudism “stewing” within ”its own juice” , but rather the result of a combined  ideological “cooking”, where this annoying ”dish” was first “cooked” by the authors of the “OT ” and then incessantly “warmed up” again and again by the theology of Catholicism, Orthodoxy and Evangelicanism. Today, this “dish” is often additionally spiced with a large dose of purely political “seasoning”, where - again, to sustain the myth of the Old Testament - the “exploits” of the Israeli soldateska against Arabs are supported, while more and more evidently the local Middle Eastern Christian communities are gradually being written off. Often an indiscriminate anti-Arab and anti-Islamic campaign is being shamelessly conducted in churches, as long as it is for the sake of the Bible and Israel. It happened to this author on numerous occasions that he heard in his conversations with Evangelical Christians these rants (taking a form of mental aberration) by an excited ”faithful” who explicitly expressed their hope that soon there may finally be an earthquake inspired by God, that would at last smash the mosque built on the foundation of the ancient temple in Jerusalem… This is yet another grim legacy of the reckless incorporation of the ”OT” by the archaic church of the first centuries of our era.

It is true that the Jews often happened to fall victims to persecution. However, the general attitude towards them by the church was characterized -in the words of Israel Shahak – by “tolerance with limited privileges.” Indeed, because they were not treated in a manner as deadly as the Christian “heretics”  such “heretics” as the Paulicians, Bogomils, Cathars and Lollards were almost completely ”wiped out” from the earth. Compared to them, the Jews who were in Europe were almost like in a “paradise on earth” – otherwise, after all this, they would not persist is staying there but would rather leave Europe, the further away the better.

Even the Lutherans themselves would have been undoubtedly finished off were it not for the fact that their doctrine has spread extremely quickly. And very quickly they also found the support of many nobles. Luther, himself,  survived thanks to the prince who kept him in his own castle…

The Jews often became - in a positive sense for themselves -  subject to disputes between Christians of different denominations (4).

Jews were already accustomed to Christians’ admiration for the ”Old Testament”  to such an extent that when in later times  the first works gradually appeared which questioned the historicity of events described in its books, an immediate accusation of anti-Jewishness was the response from the Jewish side. (5)

And when the archaeological work carried out in our time, especially after the 1967 war, their published results were carefully selected so that they confirmed the narrative of the “Old Testament.” As Shlomo Sand writes, “Generally speaking, the last word ” was that of the written text, because it was the point of departure and the raison d’être in every excavation. Needless to say, the long “non –Jewish” periods in the history of “Canaan”, “Judea” and “Palestine” hardly interested the archeologists”. This method was obviously politically motivated, as it had to confirm Israel’s right to the possessed (read: stolen) land.

A desperate attempt to save the myth

But it must be objectively noted that this method of archeology’s not quite fair use for political purposes was not originally initiated by the Jewish Zionists but by Christian scholars who, already in the late nineteenth century, used it also to support the “Old Testament”. Their motivation was less of a political sort, but rather religious, because they believed that in this way they would support  the New Testament as well. This was of course unnecessary because the New Testament does not contain the history of ancient Israel but, instead, writings on Christ, on the Apostles, on the first Christian communities, as well as the mythologized and metaphorical description of the “Apocalypse”. The so-called ”Old Testament”, if it is quoted there, is not mentioned by way of the description of the “Exodus” and “the conquest of Canaan,” and it generally does not refer  to matters that may be verified by archeology. In other words, Christian books do not need any support from the “Old Testament”, and even less is there need for any support for the “Old Testament” from a ”doctored” archeology. However, just as centuries before the Christian church decided to take over the Jewish books of the Bible, so also in modern times Christian explorers of the ”Holy Land” decided to serve the ”Old Testament” at all costs in the naive hope that this would also serve Christianity.
As Shlomo Sand put it: „from the start, their religious motivation made local archeology an adjunct to Bible research”.  In other words – to say it directly - archeology was conducted not so much to find the truth but rather in order to support the Bible at any price, as it’s historical value had been put in question since the Enlightenment.

We can imagine a counterattack against our argument (not new, after all) which exposes the negligible historical value of the “OT” narrative: that the value of the Scripture lies not in the accuracy of all the facts, because the Bible is  above all The Word which mainly conveys ”The Truths of Faith”. So it is not important that all tiny historical details are correct. Yes, we accept this principle. And, as a matter of fact, we accepted it in our teenage years. However, the “Old Testament” contains far too many untruths for any religious system to survive for long – and specifically those untruths which one would otherwise expect to carry these “Truths of Faith”. So, in other words, such a system of beliefs won’t last long. It was no different with the erstwhile Greek mythology. It existed for thousands of years and generated great works of literature, but when one finally began to explore the discrepancy between it and the truth verifiable, it lost its power of religious influence.

The one aspect  giving the “Old Testament” the power of influence is Jewish Ethnicism which, since the nineteenth century, draws inspiration from  the Old Testament that is less religious and more nationalistic. That inspiration ultimately determined the choice of Palestine by the (largely atheist) Zionists as the place for the new Jewish state, in spite of any common sense. Even if it’s  true that the Jewish Zionists themselves have made this choice and established their  state there through terror and ethnic cleansing which still continue today, then it is also true, as we mentioned earlier, that their own “infatuation” with the “OT”-narrative was largely rooted in the extensive publicity given to that set of books by the Christian Church over the centuries.

This resembles the analogy told by Gilad Atzmon in his book, “The  Wandering Who?”  (p. 136):

“Supposedly secular, cosmopolitan Jews often retort, when asked what it is that makes them Jewish, that “Hitler made me a Jew”. Though “cosmopolitans” tend to dismiss other people’s national inclinations, Jewish cosmopolitans, for some reason, insist on maintaining their own right to “self-determination”. It is not really they themselves who stand at the core of this unique demand for national orientation, but the Devil, the master-monster anti-Semite, Adolf Hitler. Apparently, cosmopolitan Jews can celebrate their nationalist entitlement as long as Hitler is there to be blamed. Hitler won, then, after all”.

Being in conflict with the Jews, the Christian church was also winning for a long time - so long as it could turn the “OT”-narrative to its advantage. But the more this narrative is inaccurate and the more it contains simple untruth and falsehood, the more the “Old Testament” becomes a liability. It may however still serve Jewish nationalism for some time because no matter how much truth it contains, and how many lies it holds, it is and remains an inalienable part of Jewish national literature. For Christians it is not. To us its value is merely of a religious nature.

Not so long ago,  statistics of participation in the U.S.A. in rites within synagogues, claimed that nearly 50% of Jews visiting synagogues on a regular basis do not even believe in God… When asked why they keep coming, respondents stated  that it is so “Jewish”, that thanks to their attendance at the synagogue they feel stronger and more integrated… Needless to say that it would be difficult to gather in the church at least half of such a so-steadily-decreasing number of the faithful, if they were to come for the ”Old Testament”… And especially if they were the so-called ”Christian  atheists”. If the Christian church is going to cling to the “Old Testament” like to ”Mum’s skirt,” it will be difficult to say, like Gilad Atzmon, that “the church, then, won after all”…

In the long run, the “Old Testament” is becoming an increasingly obvious burden for the Christian church and the day will come when the books go back, once and for all, to their rightful owners. Christos as an outstanding religious figure does not need any “justification” by the “Old Testament”. Just as the Buddha did not need ”support” by the Vedas. Baha’u'llah could have come from Islam, but he did not need the Quran to justify his raison d’etre. “Ill-gotten gains seldom prosper”.  Especially if the “ill-gotten” suggest another kind of  a “messiah” than the post facto mythology, which tries to “push” the concrete person of Christos into an unnecessary historical fiction and the pride of “chosenness” of any tribe…

Footnotes

1.

Trzęsacz - on the turn of the 19th and 20th cent. the church was still inact

Well then – someone may ask – what to do with the records in the form of chariot wheels, and human bones, found on the bed of the Red Sea? Is it not ”forensic evidence” of the truth of the Bible?

Well, if there are some wheels and bones on the seabed, it can ”only” mean that the tale of the sinking of Pharaoh’s army must be true? Because, of course, there has never been any other army or any other chariots? It was an area where many wars occurred and many times armies traveled across the trail, losing - or just giving up - tons of equipment. Many people died or were killed. They moved along the seabed after the water receded… Not to mention what a sea can do to a shoreline within three thousand years. If anyone has doubts as to what it can do,  let him look at photographs of the last remnant of a wall of the church in  Trzęsacz  (German name: Horst-Seebad) on the Baltic Sea.

And let him remember the fact that nearly 1,000 years ago, this church – which nobody in the meantime moved, but only reconstructed - was at a distance of 1.5 kilometers to 2 kilometers from the shore! If in less than 1,000 years the coastline could change so dramatically, then the faithful OT-man can answer for himself what the sea can do in 3000 years…

2. „Like all ancient historians, Josephus tended to exaggerate his numbers. Today most scholars believe that virtually all demographic figures from antiquity are overstated, and that a good many have numerological significance. Josephus does state that a large number of pilgrims had gathered in Jerusalem before the uprising, but the assumption that more than a million people were killed there is not credible. The population of the city of Rome at the height of the empire in the second century CE might have approached the size of a medium modern conurbation, but there was no such metropolis in the little kingdom of Judea. A cautious estimate suggests that Jerusalem at that time could have had a population of sixty thousand to seventy thousand inhabitants.” (S. Sand, “The Invention…”, p. 131)

3.  And it was like this: the Jewish high priest Onias III from an exclusive line of priests, the Levites, was removed from his post after his own brother Jason (Greek name, but a Jewish Levite …) bribed the Seleucid king, Antiochus IV Epiphanes, to appoint him, Jason, the high priest. But another Jew, apparently from the line of Benjamin (according to the Second Book of the Maccabees, though Josephus  believed that he was also a Levite, brother of Onias)  named Menelaus  (again, a Greek name, but a Jew …) went to Antiochus Epiphanes and “trumped” Jason’s bribe with his own. So he was finally the high priest. But as he did not have that much money to pay Epiphanes, he organized - through his brother Lysimachus (another Greek name, but another Jew …)the theft of a number of valuable items from the Jerusalem temple. The theft sparked riots in the city, as a result of which Lysimachus was murdered. Meanwhile, Menelaus also ordered the murder of the former priest, Oniasa III.  Why? Because Onias was the one who publicly accused Menelaus of the theft of temple treasures.  Menelaus was afraid that Onias may denounce him to Epiphanes.To have his mouth shut in advance, Menelaus ordered the murder of Onias.

At that point, Antiochus Epiphanes finally reacted and ordered the arrest of Menelaus. But the moment of Epiphanes’ clarity of mind was extremely short and lasted only to the next bribe from Menelaus, who consequently regained his freedom. However, Menelaus failed to regain the high priest’s function, because he was driven out militarily by followers of the ousted priest Jason.

With one of its provinces in revolt and in internal conflict, Epiphanes sent  troops  to Jerusalem - and only from that moment was there a serious intervention by the Greeks in the  intrigues and schemes of Jewish affairs… Because up to that point  the only “act” on Epiphanes’ part was taking bribes from the successive contenders of the position of the high priest in Jerusalem …

Following the rebellion  Epiphanes, having previously shown very little interest in the Jewish religious schemes, changed his policy, introducing (after bringing order in Jerusalem) the prohibition of a number of practices of Orthodox Judaism, including blood sacrifices and circumcision (the latter under the penalty of death). A statue of Zeus was brought into the temple in Jerusalem and radical Jewish Hellenists were supported.

This in turn led to another rebellion, this time not only directed against the Jewish Hellenists and the polytheists, but also against the Seleucid monarchy. It was that  rebellion which, in a “flowery” and embellished style, the Hanukkah legend describes… This legend is further embellished by the legend of the “Hanukkah miracle” although neither the two books of the Maccabees (I and II), nor Josephus mention anything about any “miracle”, but only about igniting lamps and about the “festival of lights”. The claimed “miracle” was that the lamps burned for 8 days with olive oil that would normally suffice for 1 day.
The ”miracle” is mentioned only in the later texts of the Talmud. Anyway, let’s see - now apart from whether we believe in miracles or not, was there any premise for it to occur at all? There was supposed to be too little oil for burning lamps for 8 days. Let us think for a moment.

There was time to take the statue of Zeus out of the temple. There was time to take the “pagan” altar from there. There was enough time to bring back the Jewish altar. There was time to remodel the interior of the temple literally to the previous state. Only there was no time to bring the oil there … Was there no oil in the whole of Jerusalem? Are we supposed to assume that for three years that have elapsed since December 25, 165 BC (when the ”heathens” officially launched - including lights - a new festival of Zeus in the temple) up to 25 December 162 BC (i.e. the first festival of Hanukkah) all the oil inJerusalem had been used? Had the retreating Greeks and Jewish polytheists during the Maccabean rebellion deliberately made ​​sure that all the remaining oil was taken from the city, as if it was the most important thing they could possibly care about? And did they on that occasion strip all the olive groves of olives in all Judea? It seems rather doubtful…

4. Here’s an example: in the early eighteenth century, a book with an incredibly  long title,  “History of the Jewish religion, from the time of Jesus Christ to the present; A Supplement and Continuation of the history ofJosephus”

(„Histoire de la religion des juifs, depuis Jesus-Christ jusqu’á present: Pour servir de supplément et de continuation á l’ histoire de Joséphe”, Den Haag, 1706-7) was published by Jacques Basnage, a Huguenot who settled in Rotterdam..

Basnage used this work to attack the Catholic Church. According to him, the Jews were the chosen victims of the corrupt Papacy and only Protestant reform  could  lead them to salvation - read: to conversion to Christianity.
Of course, the attack proved to be ineffective to the extent that it was not  a corruption of Rome that was the reason for the reluctance of Jews to be converted (there were particularly corrupt rabbis as well…), but the doctrinal questions, unnecessarily reinforced by the acceptance of Jewish writings of the church and their alleged ”choseness”.  Hence, proselytizing Protestants scored as much of a “success” as Catholics…

5. An example of this is provided by a furious attack by Heinrich Graetz, author of the first systematic history of Jews in modern times. He directed his attack against Julius  Wellhausen (“Prolegomena to the history ofIsrael”, 1882)  and Ernest Renan  (“History of the People of Israel”, 1887-1893). Graetz even complained that only a Jewish author is able to appreciate the unique importance of Jewish history.

Największym błędem w doborze ksiąg biblijnych było oczywiście dokooptowanie – i to hurtem – całego tak zwanego „Starego Testamentu”.

Mówimy tu o historycznym błędzie. To taki błąd, który mógł już zostać jako taki rozpoznany w chwili jego popełniania (i przez niektórych został), ale niekoniecznie musiał – czyli podejmowano decyzję pewnie i w dobrej wierze, nie mając jeszcze pojęcia jakie negatywne skutki ze sobą przyniesie.

Oczywiście, zgadzam się też, że przejęcie hurtem „Starego Testamentu” przez kościół miało również swoje pozytywne strony. Nie ma nigdy przypadku, by coś nie przyniosło także pozytywów. Jednym z tych pozytywów (moim zdaniem zdecydowanie największym pozytywem) jest to, że dzięki masowemu drukowi Biblii wraz ze „Starym Testamentem” treści  tego ostatniego stały się lepiej znane, a przez to i bardziej oczywiste dla wielu. Inaczej bowiem byłyby one po dziś dzień taką tajemnicą jak treści Talmudu. A i tak wielu chrześcijan nawet obecnie ma słabe pojęcie o tym, jakie to właściwie treści kościół dokooptował do ich Biblii. Zbyt słabe pojęcie, chciałoby się rzec.

To, co budzi nasze największe zastrzeżenia w dziedzictwie „Starego Testamentu”, to oczywiście szereg treści moralnych, zupełnie nie do pogodzenia z chrześcijaństwem. Wskazaliśmy na to już w “Dialogu między Marcjonitą a Judaizerem” . Jednak błąd inkorporacji „ST” kryje się także w szeregu innych czynników, na które tutaj pozwolimy sobie wskazać.

„Testament” nieprawd  historycznych

Obecnie, w wyniku zakrojonych na szeroką skalę prac archeologicznych na terenie Izraela, a rozpoczętych w latach 1960-tych, a także w wyniku intensywnej pracy badawczej nad tekstami „Starego Testamentu”, udało się naukowcom skonkludować, że księgi, rzekomo spisane ręką Mojżesza, nawet nie miały szans zostana przezeń napisanymi. Według popularnej famy, Mojżesz miał żyć i działać około XIV wieku p.n.e. Jednakże, według dość zgodnej opinii naukowców, w tym izraelskich, pisma „ST” zaczęły powstawać nie wcześniej aniżeli pomiędzy X a VIII wiekiem p.n.e. Według mitu „starotestamentowego” Hebrajczycy mieli uciec w ogromnej liczbie z Egiptu do Kanaanu, by go podbić. Całe księgi „ST” poświęcone są tym tak zwanym „wydarzeniom”. Tymczasem w okresie, gdy ten „eksodus” miał mieć miejsce, Kanaan był akurat częścią państwa egipskiego i Egipcjanie mieli tam rozlokowane swoje garnizony wojskowe, obozy których zostały odnalezione przez archeologów.  Zatem owi Hebrajczycy uciekaliby (jak to ujął prof. Shlomo Sand) „z Egiptu do Egiptu”. Nie miałoby to żadnego sensu.  A barwna bajka o morzu, co otworzyło się, by przepuścić Żydów, a następnie zamknęło, by potopić ścigających ich Egipcjan i dać Żydom bezpieczeństwo, jest po prostu beznadziejnie śmieszna. Nawet gdyby udało się jakoś Żydom pozbyć egipskiej armii pościgowej, to natychmiast stanęliby twarzą w twarz z drugą taką armią, idącą wprost na nich z drugiej strony – z owych egipskich garnizonów na północnym wschodzie. Byłby potrzebny kolejny „cud” w postaci kolejnej super-naturalnej interwencji Jahwego. Gdyby cała ta historia miała w sobie bodaj „ziarnko prawdy”, bez wątpienia żydowscy autorzy „ST” opowiedzieliby nam kolejną „cudowną historię”. (1)

 Ale takiej historii w „ST” nie ma… Również cały opis podboju „ziemi obiecanej” musiałby w takim wypadku wyglądać zupełnie inaczej.
Rozumiemy, że wobec tego na plan drugi schodzi nawet fakt, że owego masowego eksodusu nie wzmiankuje się w starożytnych źródłach egipskich. Po co wspominać coś, co się nie zdarzyło? Nawet pierwsza wzmianka o „Izraelu” pochodzi z egipskiej steli Merneptah i nie wiadomo na dobrą sprawę kogo oznacza ani nawet jak właściwie hieroglify tej nazwy odczytywać.

nieistniejące mury, nieistniejące "trąby"...

Nie było też żadnych „trąb jerychońskich”. Jerycho było kiedyś osadą, która na dodatek w czasach, gdy przybyć tam mieli (według „ST”) Hebrajczycy, nie posiadała w ogóle żadnych murów obronnych.

Na „Starym Testamencie” nie można także polegać, gdy idzie o podawane liczby. Według „ST” Mojżesz miał wyprowadzić z Egiptu ogromną liczbę ludzi, w tym 600 000 żołnierzy. Wraz z rodzinami musieliby oni tworzyć ok. 3 miliony ludzi. Zupełnie nieprawdopodobne, by żadna kronika egipska nie odnotowała tak ogromnego ubytku.
Z liczbami zresztą był stale problem, nie tylko w czasach pisania Biblii, ale później również, co dotyczy m.in. liczb podawanych  odnośnie powstania żydowskiego i rzekomego „całościowego” wysiedlania Żydów z Palestyny przez Rzymian oraz liczb osób zabitych podczas tego konfliktu (2). Nie było też żadnego masowego genocydu Kanaanejczyków, tak barwnie i dumnie opisanego w Biblii. Co oznacza, że owi Hebrajczycy byli w gruncie rzeczy lepszymi ludźmi, niż nam to próbowali wmówić chełpliwi autorzy ksiąg starotestamentowych. Sporo z istniejącej współcześnie niechęci do Żydów wspiera się właśnie m.in. na tych pozbawionych prawdy historycznej chełpliwych opisach genocydów, które kościół chrześcijański tak bezkrytycznie zaakceptował i których usiłuje on teraz bronić i uzasadniać je zupełnie nieporadną nieraz „teologią”… A o ile tak wiele spośród faktów „ST” okazuje się najzwyklejszą w świecie nieprawdą, to większości postaci „historycznych” wymienionych w tymże „ST” tym bardziej nie jesteśmy w stanie się doszukać.

Archeologia, która dawała z początku tyle nadziei Izraelczykom na potwierdzenie ich „biblijnej” historii i na wzmocnienie ich „uzasadnionych pretensji” do posiadania Palestyny, przyniosła im cały szereg rozczarowań. Doszło nawet i do tego w końcu, że zaczęto powątpiewać w historyczne istnienie króla Dawida. Dopiero odnalezienie, dzięki przypadkowi, steli w Tel Dan  w roku 1993 potwierdziło, przynajmniej pośrednio (zależnie od tego, jak czytać antyczne spółgłoski), że ktoś taki w ogóle mógł istnieć. Jednak królestwo owego „domu Dawida” było z pewnością bardzo małe i mało znaczące.

Mitologie plemienne i narodowe mają w gruncie rzeczy bardzo podobny scenariusz. Dotyczy to zarówno tych antycznych mitologii, jak i tych XIX-wiecznych. Tyle, że te drugie wspomożone zostały już bardziej systematyczną historiografią oraz archeologią. Żydzi antyczni nie znali ani archeologii ani takiej usystematyzowanej historiografii. Nie mieli oni nawet takiej historiografii jak Rzymianie. Pisane w I  tysiącleciu p.n.e. księgi żydowskie cechuje charakterystyczna dla nich nieznajomość tego, co działo się szereg wieków wcześniej – właśnie dlatego są one tak pełne błędów, co potwierdza jedynie, że absolutnie żadną miarą nie mogły być pisane od czasów mitycznego Mojżesza. Dokładnie tak, jak XIX-wieczne próby niemalże mitologicznej rekonstrukcji pradawnej historii narodów europejskich, tak i starożytna narracja żydowska usiłowała zapełnić lukę braku konkretnej wiedzy o minionych wiekach przy pomocy mitologii plemienno-religijnej.
I taką to „historię” kościół chrześcijański hurtowo zapożyczył jako „prawdę” i według niej nauczał…

Nawet pod względem językowym owi starożytni Żydzi przez większość czasu swej egzystencji nie byli jednolici. Posługiwali się hebrajskim, ale w pewnym okresie bardziej był pośród nich rozpowszechniony język aramejski, który nie był początkowo ich językiem, lecz Aramejczyków. Aramejczycy zaczęli się osiedlać masowo w Górnej Mezopotamii, stąd też imperia asyryjskie i babilońskie (a właściwie neo-asyryjskie i neo-babilońskie) używały go jako jednego ze swych języków państwowych. Ponieważ zaś mocarstwa te były wielo-etniczne, toteż z czasem wykształciły się rozmaite odmiany aramejskiego, w tym też i żydowsko-aramejski, stosujący hebrajskie pismo. W okresie późniejszym aramejski zaczął być wśród Żydów stopniowo wypierany przez grecki, zwłaszcza od IV wieku p.n.e., czyli od czasu włączenia tamtych obszarów do imperium Aleksandra Wielkiego.

W ślad za tym szły także różnice kulturowe i religijne. Tradycyjny wizerunek historycznego „Żyda” jako judaisty-ortodoksa, tak chętnie prezentowany zarówno przez „Stary Testament”, współczesną nam propagandę izraelską czy przez naszych własnych apologetów biblijnych, jest w dużej mierze fikcją oraz „picem i fotomontażem”. Dochodzi nawet do tak ogromnych i pozbawionych żenady zafałszowań i przeinaczeń, jak to, według którego w roku 164 p.ne. Żydzi wywołali powstanie i wyzwolili się z niewoli greckiej (seleucydzkiej), przywracając świątynię jerozolimską judaizmowi, gdy w rzeczywistości dalej, nawet po powstaniu, podlegali oni Seleucydom. Na pamiątkę tego zwycięstwa i „cudownego” trwania zapalonych świec menory obchodzone jest święto zwane „Hanukkah” (pisane również jako „Chanuka”).

Powiedzmy to sobie otwarcie: jest to najzwyklejsza w świecie mitologia, tym bardziej łatwa do obnażenia, że znane są nam przecież dzisiaj koleje owego konfliktu. Aby nie wdawać się zbytnio w szczegóły tutaj (pozostawiając szczegóły w przypisie) (3), poprzestaniemy na tym, że konflikt ten rozpoczął się wśród samych Żydów, którzy byli zróżnicowani kulturowo i religijnie. Na przykład wiadomo, że hellenistyczni Żydzi zbudowali w Jerozolimie gymnazjon, na którym uprawiali zawody sportowe greckiego sortu, a nawet brali oni udział w ogólnogreckich zawodach olimpijskich.
Konflikt wywołany został zaś nie tyle przez kwestie religijne, ile po prostu przez jakże trywialne sprawy związane z „mamoną” oraz władzą.

Jedynie chyba dla pięknego uzasadnienia Hanukki i jej tak zwanego „cudu”, prezentuje się w synagogach i kościołach uszminkowaną wersję całej afery Machabeuszów i to uszminkowaną według typowo „czarno-białych” schematów: „dobrzy Żydzi” i „parszywi Grecy”.

Konflikt ten był znacznie dłuższy i narodził się on pierwotnie pośród samych Żydów: tych judaistycznych z jednej strony i zhellenizownach z drugiej.  Nawet w łonie samego judaizmu istniały i to już w starożytności, ogromne różnice. Judaiści z Babilonu byli inni niż ci z Aleksandrii i to nie tylko pod językowym względem. Nie brakowało w końcu, także i w samej Jerozolimie w czasach helleńskich, żydowskich hellenistów i politeistów. Ale wszyscy ci ludzie byli Żydami i za takowych siebie uważali. Nie było zatem tak, że tylko i wyłącznie judaizm był w stanie podtrzymywać żydowską świadomość jako wspólnoty. Co najwyżej da się powiedzieć, że ten judaizm odegrał w historii Żydów rolę zbliżoną do tej, jaką wśród Polaków odegrał katolicyzm.

Ukoronowanie tylko jednego z wielu przodków

Wielkim nieporozumieniem jest teza o judaistycznym pochodzeniu religii chrześcijańskiej. Jest nieporozumieniem, a nie kompletną nieprawdą. W rzeczywistości bowiem źródła religii chrześcijańskiej były wielorakie. Nawet i sam judaizm jest konglomeratem wierzeń zrodzonych na długo przed samym judaizmem (egipcjanizm, zoroastrianizm itd), ale chrześcijaństwo korzystało także bezpośrednio z innych źródeł inspiracji. Wskazaliśmy już na to w innych tekstach http://www.monio.info/religia/ . Wskazaliśmy także, przy innej jeszcze okazji, na możliwy fakt ewolucji samego Christosa w kierunku większego uniwersalizmu. O ile w Nowym Testamencie znajduje się sporo odniesień do „ST” (choć bez przesady, jak na to wskazaliśmyw „Dialogu Marcjonity”), to jest to prostym wynikiem faktu, że to głównie żydowscy autorzy pisali Nowy Testament. Znane nam jednak inne starożytne dzieła na temat Christosa (jak „Ewangelia Tomasza”, która mogła również zaistnieć, w swej części przynajmniej, już w I stuleciu n.e.) często nie czynią w ogóle żadnych odniesień do „ST”. Wskazaliśmy, przy innej jeszcze okazji, że bardzo szybko liczba chrześcijan nieżydowskich wielokrotnie przekroczyła liczbę chrześcijan żydowskich, co nieodparcie sugeruje, że Christos był łatwiej akceptowalny wśród tak zwanych „pogan” niż wśród Żydów.
Praktycznie nie ma w chrześcijaństwie żadnego zasadniczego elementu, któryby się gdzieś już wcześniej nie pojawił w innych religiach, w tym w tak zwanych „pogańskich”. Odnosi się to i do samego Christosa, jak i np do Marii, jego matki.

Faraon Akhenaten

Na dodatek nie ma nawet cienia dowodu na to, że judaizm był pierwszą religią monoteistyczną , chociaż taki właśnie mit jest nieraz w dalszym ciągu utrzymywany. Datowanie początków judaizmu przez historyków i archeologów stawia judaizm o co najmniej 4 wieki (aż do 6 wieków) za okresem egipskim, znanym z konkretnych dowodów, a nie jedynie z legend: chodzi o lata panowania faraona Akhenatena (Akhenaten, Echnaton, Khuenaten, Ikhnaton) czyli Amenhotepa IV (panował od ok. 1353-51 p.n.e.; zm. ok 1336 – 34 p.n.e.). Istniały też związki religii żydowskiej z religią perską. Nawet hebrajskie słowo „dat” oznaczające religię pochodzi z języka perskiego.

Gdyby tego nie było jeszcze dość, najzwyklejszą fikcją jest rozpowszechiona tu i ówdzie opinia, że wiara w jednego Boga (monoteizm) jest czynnikiem historycznie najbardziej sprzyjającym uniwersalizmowi. Obecnie tak się często uważa, ale właśnie historycznie najbardziej uniwersalistyczne były pod tym względem religie politeistyczne. Znana Grekom zasada „agnosthos theos” („nieznany Bóg”), dla którego potrafili oni przeznaczyć osobną świątynię, była również antycznym dowodem większej tolerancji religijnej, aniżeli bazowane na „Starym Testamencie” dzikie wybryki „świętej” inwizycji lub poprzedzającego ją żydowskiego „sanhedrynu”.

Tak czy inaczej, o ile chrześcijaństwo niewątpliwie zawdzięcza częściowo swoje istnienie między innymi  judaizmowi, to o tyle znacznie więcej judaizm zawdzięcza chrześcijaństwu, choć jest odeń starszy.

Stało się tak dlatego, że kościół chrześcijański hurtowo przejął od judaizmu księgi, które z chrześcijaństwem nie mają nic wspólnego. Gdy spojrzeć na historię rozpropagowania tak zwanego „Starego Testamentu” na wszytkich praktycznie kontynentach świata, to rzuca się w oczy, że głównym autorem tej propagandy był właśnie kościół chrześcijański i to w stopniu, o którym sam judaizm mógłby co najwyżej zamarzyć. Stopień ten kontrastuje bowiem ze stopniem znajomości pisanego już od II wieku n.e. Talmudu, który jest w końcu kilkakrotnie obszerniejszy niż cała Biblia. Kościół nigdy nie propagował Talmudu, a nawet zajmował wobec niego jednoznacznie wrogie stanowisko – i to stąd bierze się ta różnica w rozpropagowaniu i stopniu znajomości obu tych zbiorów ksiąg. Israel Shahak uważał nawet, że przeciętni Żydzi tak naprawdę mniej jeszcze wiedzą o judaizmie niż nie-Żydzi…
Wpływ chrześcijaństwa na judaizm był wieloraki. Na przykład stosunkowo niewielu ludzi wie o tym, że judaizm jest monogamiczny (i przeciwny poligamii) właśnie z uwagi na wpływ chrześcijaństwa, przedtem bowiem był on poligamiczny tak jak islam. I że dopiero w ostatnim tysiącleciu judaizm stał się monogamiczny. W XI wieku rabin Gershom Ben Judah zakazał poligamii Żydom wschodnioeuropejskim (aszkenazyjskim), w Hiszpanii poligamia istniała jeszcze wśród judaistów co najmniej do XIV wieku, potem już bardzo rzadko. Nieco dłużej utrzymała się natomiast poligamia wśród judaistów pod rządami islamskimi, co niewątpliwie łączy się z faktem rozpowszechnienia poligamii wśród muzułmanów.

W służbie „narodowi wybranemu”…

My wiemy także, że o ile wewnątrz chrześcijaństwa istnieje trend do krytycznej oceny wielu aspektów przeszłości (pogromy Żydów, a zwłaszcza „heretyków”, uznanie dla niewolnictwa itd), to po stronie judaistycznej taki krytycyzm jest znacznie rzadszy, choć przyznajemy z zadowoleniem, że jednak istnieje, zwłaszcza od ostatnich kilkudziesięciu lat.
W przeszłości wiele było rozmaitych religii plemiennych, według których dane plemię było „wybrane” przez bóstwo albo i cały panteon bóstw. Wszystkie te religie z czasem zanikły zupełnie. Wszystkie – z jednym jedynym wyjątkiem: z wyjątkiem judaizmu.

Można zapewne w nieskończoność debatować do jakiego stopnia nierozważne przejęcie ksiąg „Starego Testamentu” przez kościół przyczyniło się do umocnienia żydowskiej wiary we własne tak zwane „wybraństwo” przez Boga. Z całą jednak pewnością przyczyniło się ono do zwiększenia prestiżu tych ksiąg w Europie, w tym także do podtrzymania tego ich prestiżu pośród Żydów. Judaiści mogli nie zgadzać się z chrześcijańską interpretacją tych ksiąg, jednak już sam fakt, że konkurencyjna wielka religia je uznawała, musiał w Żydach podbudowywać przekonanie o ich boskim natchnieniu. Kościół ze swej strony uważał, że Żydzi utracili „wybraństwo”, gdy nie zaakceptowali Christosa jako ich „Mesjasza”, jednak dla Żydów znaczenie większe mógł mieć fakt, że niechętny im kościół uznawał jednak ich pierwotne „wybraństwo” jako rzecz bezdyskusyjną.

Również później, gdy w XIX wieku formował się nacjonalizm żydowski, fakt uznania ST przez chrześcijan okazał się dla tego nacjonalizmu pomocny, co również podkreśla prof Shlomo Sand w swej książce „The Invention of the Jewish People”.

„Będący głównie produktem szkół rabinicznych, wykształceni Żydzi odczuwający skutki świeckiego wieku, których wiara metafizyczna okazywać zaczęła pewne rysy, pragnęli innego źródła dla wzmocnienia swej niepewnej, kruszącej się tożsamości. Religia historii uderzyła ich jako właściwy substytut wiary religijnej, jednak dla tych, którzy uczuciowo nie potrafili przyjąć narodowych mitologii wyrastających przed ich oczami – mitologii  niefortunnie łączonych z przeszłością pogańską i chrześcijańską – jedyną opcją było wymyślenie i trzymanie się paralelnej mitologii narodowej. Wspomożona ona została faktem, że literackie źródło takiej mitologii, mianowicie Stary Testament, pozostawał przedmiotem admiracji również dla zadeklarowanych wrogów współczesnych Żydów. A ponieważ ich domniemane królestwo starożytne w swoim własnym kraju stanowiło najmocniejszą ewidencję, że Żydzi byli ludem lub narodem – a nie jedynie wspólnotą religijną żyjącą w cieniu innych, hegemonicznych religii – przeto niezgrabne początkowo pełzanie ku Księdze Ksiąg przemieniło się z czasem w zdeterminowany marsz w wyimaginowywaniu ludu żydowskiego.” („The Invention of the Jewish People”, Londyn 2010, str. 75)

...byle dla Biblii i Izraela...

Jeżeli zatem dzisiaj zdarza się nam być poirytowanymi wyskokami wybujałego żydowskiego poczucia „specjalności” oraz syjonistycznej lub judaistycznej wyniosłości, to dobrze jest pamiętać, że to nie tylko wynik wewnątrz-żydowskiego „pichcenia” się we „własnym sosie” talmudyzmu, lecz raczej wynik kombinowanej „kuchni” ideologicznej, gdzie owo irytujące nas „danie” zostało najpierw wypichcone przez autorów „ST”, a następnie bez przerwy na nowo „odgrzewane” przez teologię katolicyzmu, prawosławia czy ewangelikanizmu. Współcześnie owo „danie” zaprawiane jest niejednokrotnie dodatkowo jeszcze sporą dawką „przyprawy” czysto politycznej, gdy – znowu dla podtrzymania mitu starotestamentowego – popiera się „wyczyny” izraelskiej soldateski wobec Arabów, przy jednoczesnym coraz wyraźniejszym spisywaniu na straty lokalnych bliskowschodnich wspólnot chrześcijańskich. Niejednokrotnie bez żenady prowadzona jest w kościołach nieprzebierająca w środkach kampania antyarabska i antyislamska, byle tylko dla Biblii i Izraela. Piszącemu te słowa zdarzało się już nieraz w rozmowach z ewangelikalnymi chrześcijanami słyszeć te przybierające wprost rozmiary aberracji umysłowej „ranty” podekscytowanych „wiernych”, którzy wprost wyrażali nadzieję, że już może wreszcie wkrótce jakieś inspirowane przez Boga trzęsienie ziemi rozwali ten meczet posadowiony na fundamencie antycznej świątyni jerozolimskiej… To kolejne ponure dziedzictwo nierozważnego przejęcia „ST” przez archaiczny kościół pierwszych wieków naszej ery.

To prawda, że Żydom zdarzało się nieraz w przeszłości padać ofiarą prześladowań. Jednak ogólny stosunek do nich ze strony kościoła cechowała – jak to ujął Israel Shahak – „tolerancja z ograniczonymi uprawnieniami”. Istotnie, bowiem nie traktowano ich w sposób tak morderczy jak chrześcijańskich „heretyków”. Tacy „heretycy” jak paulicjanie, bogomilcy, katarzy czy lollardzi zostali niemal doszczętnie „zmieceni” z powierzchni ziemi. W porównaniu do nich Żydzi mieli w Europie niemal „raj na ziemi” – inaczej przecież by się tej Europy tak nie trzymali, lecz wynieśliby się z niej, im dalej tym lepiej.

Wykończonoby niechybnie także luteranów, gdyby nie to, że ich doktryna rozprzestrzeniła się wyjątkowo szybko. I bardzo prędko również znaleźli oni poparcie wielu możnych – sam Luter uchował się dzięki księciu, który go przechował u siebie w zamku…

Żydzi niejednokrotnie natomiast stawali się – w pozytywnym dla siebie sensie – przedmiotem sporów między chrześcijanami rozmaitych denominacji (4).

Do wspomnianej zaś admiracji „Starego Testamentu” przez chrześcijaństwo Żydzi byli już do tego stopnia przyzwyczajeni, że gdy w nowszych czasach pojawiały się stopniowo pierwsze dzieła kwestionujące historyczność wydarzeń opisanych w jego księgach, ze strony żydowskiej natychmiast odpowiedziano na to oskarżeniem o „antyżydowskość” (5).

Gdy zaś prowadzono współczesne prace archeologiczne, zwłaszcza po wojnie 1967 roku, publikowane ich rezultaty dobierane były starannie tak, by potwierdzały one narrację „Starego Testamentu”. Jak pisze Shlomo Sand, „Ogólnie mówiąc, ostatnie słowo należało do tekstu pisanego, gdyż był on punktem wyjścia oraz raison d’être wszystkich wykopalisk. Nie trzeba dodawać, że długie „nieżydowskie” okresy historii „Kanaanu”, „Judei” i „Palestyny” mało interesowały archeologów”. Metoda ta była oczywiście motywowana politycznie, gdyż miała potwierdzać prawa Izraela do posiadanych (czytaj: zagrabionych) ziem.

Rozpaczliwa próba ratowania mitu

Ale trzeba obiektywnie dodać, że i ta metoda mało uczciwego posługiwania się archeologią dla celów politycznych była pierwotnie zainicjowana nie przez żydowskich syjonistów, lecz przez chrześcijańskich naukowców, którzy już pod koniec XIX wieku posłużyli się nią również dla wsparcia „Starego Testamentu”. Ich motywacja mniej była politycznego sortu, raczej religijnego, bo uważali oni, że w ten sposób wesprą również Nowy Testament. Nie było to rzecz jasna konieczne, bo Nowy Testament nie stanowi opisu historii Izraela starożytnego, lecz pisma o Christosie, apostołach, pierwszych wspólnotach chrześcijańskich oraz zmitologizowany i metaforyczny opis „Apokalipsy”. Tak zwany „Stary Testament”, jeśli jest tam cytowany, to nie dla opisu „Eksodusu” czy „podboju Kanaanu” i nie odnosi się on z reguły do kwestii mogących być weryfikowanymi przez archeologię. Innymi słowy, księgi chrześcijańskie nie potrzebują podpórki w postaci „Starego Testamentu”, ani tym bardziej podpórki tegoż „Starego Testamentu” przez odpowiednio „umodelowaną” archeologię. Jednak tak, jak wieki wcześniej kościół chrześcijański zdecydował się przejąć księgi żydowskie do Biblii, tak też w nowszych czasach chrześcijańscy badacze „Ziemi Swiętej” postanowili za wszelką cenę przysłużyć się „Staremu Testamentowi” w naiwnej nadziei, że w ten sposób przysłużą się także chrześcijaństwu. Jak to ujął Shlomo Sand „od samego początku ich motywacja religijna uczyniła lokalną archeologię asystentem badań nad Biblią”. Czyli – mówiąc już zupełnie bez owijania w bawełnę – ta archeologia prowadzona była nie tyle po to, by poznać prawdę, lecz raczej po to, by za wszelką możliwą cenę wesprzeć Biblię, wartość przekazu historycznego której podawano już  w wątpliwość od czasu Oświecenia.

Możemy sobie wyobrazić kontrę wobec naszej metody (nienowej przecież) polegającej na obnażaniu małej wartości przekazu histrorycznego „ST”: że przecież nie idzie o dokładność faktów, gdyż Biblia przede wszystkim jest Słowem przekazującym głównie „Prawdy Wiary”, więc nie jest ważne, czy wszystkie szczegóły i szczególiki historycznej natury się zgadzają. Tak, akceptujemy taką zasadę i tak na dobrą sprawę zaakceptowaliśmy ją już w wieku kilkunastu lat. Jednak „Stary Testament” zawiera w sobie zdecydowanie zbyt wiele nieprawd – i to takich, które mają w założeniu być nośnikami owych „Prawd Wiary”, by jakikolwiek system religijny mógł się na nich zbyt długo jeszcze utrzymać. Czyli, innymi słowy, „długo już nie pociągnie”. Nie inaczej było przecież z niegdysiejszą mitologią grecką. Też istniała tysiące lat i doczekała się wielkich dzieł literackich, ale gdy zaczęto wreszcie odkrywać rozbieżność między nią, a prawdą sprawdzalną, straciła siłę swego oddziaływania religijnego. Jedynym tak na dobrą sprawę aspektem dającym obecnie „Staremu Testamentowi” moc oddziaływania, jest etnicyzm żydowski, który od XIX wieku czerpie zeń inspirację w mniejszym stopniu religijną, a w zdecydowaniu większym nacjonalistyczną. I to ta inspiracja zdecydowała w końcu o wyborze przez (w dużej mierze ateistycznych) syjonistów Palestyny na miejsce nowego państwa żydowskiego, wbrew wszelkiemu możliwemu rozsądkowi.  Nawet jeśli to oczywiście prawda, że to sami żydowscy syjoniści dokonali tego wyboru i posadowili tam swe państwo drogą terroru i czystek etnicznych trwających po dziś dzień, to prawdą pozostaje również i to, o czym wspomnieliśmy już poprzednio – że ich własne „nabuzowanie” narracją „ST” miało w dużej mierze swe korzenie w rozreklamowaniu tego zbioru ksiąg przez kościół chrześcijański na przestrzeni wieków.

Nasuwa się tu pewna analogia, opowiedziana przez Gilada Atzmona w jego książce „The Wandering Who?” (str. 136):

„Rzekomo świeccy, kosmopolityczni Żydzi często odpowiadają, gdy ich zapytać co czyni ich Żydami, że „Hitler uczynił mnie Żydem”. Chociaż „kosmopolici” mają tendencję do odrzucania narodowych inklinacji innych ludów, żydowscy kosmopolici z jakiegoś powodu upierają się przy utrzymywaniu swego własnego prawa do „samostanowienia”.
To w istocie nie oni stoją w centrum owego unikalnego żądania orientacji narodowej, lecz Diabeł, ten ultra-potworny antysemita, Adolf Hitler. Najwyraźniej kosmopolityczni Zydzi są w stanie celebrować swoje nacjonalistyczne utytułowanie tak długo, jak długo Hitlera można za to obwiniać. Hitler zatem wygrał, mimo wszystko.”

Skonfliktowany z Żydami kościół chrześcijański też długo wygrywał – tak długo, jak długo mógł na swoją korzyść obrócić narrację „ST”. Ale im więcej w tej narracji jest nieścisłości, a nawet zwykłej nieprawdy i fałszu, tym bardziej „Stary Testament” okazuje się balastem. Może on natomiast jeszcze przez długi czas służyć zydowskiemu nacjonalizmowi, bo niezależnie od tego ile jest w nim prawdy, a ile kłamstwa, jest on jednak niezbywalną częścią żydowskiej literatury narodowej. Dla chrześcijan on nią nie jest. Jego sens w naszej rzeczywistości jest jedynie religijnej natury.

Nie tak dawno temu w USA podano do wiadomości statystyki uczestnictwa w obrzędach w tamtejszych synagogach. Okazało się mianowicie, że blisko 50% Żydów regularnie (lub dość regularnie) przychodzących do synagog, jest ateistami. Zapytani dlaczego zatem wciąż przychodzą, odpowiadali, że to takie „żydowskie”, że tak bardzo dzięki temu czują się silniejsi i zintegrowani…. Trzeba chyba przyznać, że trudno byłoby zebrać w kościele bodaj połowę tej i tak systematycznie zmniejszającej się liczby wiernych, gdyby tam mieli przyjść dla „Starego Testamentu”… A już zwłaszcza, gdyby chodziło o t.zw. „chrześcijańskich ateistów”. Jeżeli kościół chrześcijański dalej będzie się tak trzymał „Starego Testamentu” niczym „maminej spódnicy”, to trudno będzie, niczym Gilad Atzmon, powiedzieć, że „kościół zatem wygrał, mimo wszystko”…

Na dłuższą metę bowiem „Stary Testament” staje się coraz bardziej oczywistym balastem dla kościoła chrześcijańskiego i nadejdzie dzień, gdy księgi te powrócą, raz na zawsze, do swoich prawowitych właścicieli. Christos jako wybitna postać religijna nie potrzebuje jakiegokolwiek „uzasadnienia” „Starym Testamentem”. Tak jak Budda nie potrzebuje „wsparcia” przez księgi wedyjskie. Bahaullah mógł wywodzić się z islamu, ale nie potrzebował on Koranu dla uzasadnienia swej racji bytu. „Kradzione nie tuczy”. Zwłaszcza, jeśli to „kradzione” sugeruje inny rodzaj „mesjasza” niż dorobiona doń post factum mitologia, pragnąca konkretną osobę Christosa „wepchnąć” na gwałt w niepotrzebną jej fikcję historyczną i pychę „wybraństwa” jakiegokolwiek plemienia…

Przypisy

1.

Trzęsacz - jeszcze na przełomie XIX i XX w. kościół był cały...

No dobrze – zapyta ktoś – ale co w takim razie zrobić z ewidencją w postaci kół rydwanów i kości ludzkich, znalezionych na dnie Morza Czrwonego? Czyż to nie „forensic evidence” prawdy zawartej w Biblii?
No tak, jak na dnie tego morza są jakieś koła i kości, to może to „jedynie” oznaczać, że prawdą jest ta bajka o interwencji Jahwego i zatopieniu armii faraona? Bo oczywiście tam nigdy nie było poza tym żadnych innych armii ani rydwanów? To był obszar, na którym toczyło się wiele wojen i wiele razy armie przemierzały całe szlaki, tracąc przy tym – lub po prostu porzucając – całe tony sprzętu. Wielu ludzi umierało lub ginęło. Posuwano się po dnie morskim po ustąpieniu wód… Nie mówiąc już o tym, co w ciągu 3 tysiący lat potrafi zrobić morze z linią brzegową. Jeśli ktoś ma wątpliwości co do tego, co ono może, to niechaj przyjrzy się fotografiom tej jedynej jeszcze stojącej nad urwistym brzegiem ściany kościoła w Trzęsaczu (niem: Horst-Seebad ) nad Bałtykiem. I niechaj pamięta przy tym, że blisko 1000 lat temu ten kościół – którego przecież nikt w międzyczasie nie przenosił, a jedynie przebudowywał – był w odległości 1.5 kilometra do 2 kilometrów od brzegu! Jeśli w niespełna 1000 lat tak mogła się zmienić linia brzegowa, to niechaj wierny ST-owiec sam sobie odpowie, co morze potrafi uczynić w 3000 lat…

2. „Tak jak wszyscy historycy starożytni, Józef skłaniał się do przesadzania w swoich liczbach. Obecnie większość naukowców uważa, że niemal wszystkie liczby demograficzne z czasów antycznych są zawyżone i że wiele z nich ma znaczenie numerologiczne. Józef stwierdza, że duża liczba pielgrzymów zgromadziła się w Jerozolimie przed powstaniem, jednak założenie, że ponad milion ludzi zostało tam zabitych, nie jest wiarygodne. Populacja miasta Rzymu w szczytowym okresie imperium w II wieku n.e. mogła zbliżyć się do wielkości średniej współczesnej konurbacji, jednak nie było takiej metropolii w małym królestwie Judei. Ostrożne oszacowanie sugeruje, że Jerozolima w tamtym czasie mogła mieć populację od sześćdziesięciu tysięcy do siedemdziesięciu tysięcy mieszkańców” (Sz. Sand, „The Invention…”, s. 131)

3.. A było to tak: żydowski arcykapłan Onias III z ekskluzywnej kapłańskiej linii Lewitów, został usunięty ze swej funkcji po tym, jak jego własny rodzony brat Jazon (greckie imię, ale żydowski lewita…) przekupił króla Seleucydów Antiochusa IV Epiphanesa, by ten jego, Jazona, uczynił arcykapłanem. Ale inny Żyd, ponoć z linii Beniamina (według II księgi Machabeuszów, choć Flawiusz uważał, że to też był Lewita, brat Oniasza) imieniem Menelaus (znowu: greckie imię, ale Żyd…) udał się do Antiochusa Epiphanesa i „przebił” łapówkę Jazona swoją własną. Toteż on został w końcu arcykapłanem. Ale że nie miał aż tyle pieniędzy, by zapłacić Epiphanesowi, to zorganizował – przez swego brata Lysimachusa (kolejne greckie imię, ale kolejny Żyd…) kradzież szeregu cennych przedmiotów z jerozolimskiej świątyni. Ta kradzież wywołała rozruchy w mieście, w wyniku których Lysimachus został zamordowany. Tymczasem Menelaus nakazał zamordować także byłego kapłana, Oniasa III. Dlaczego? Bo Onias był tym, kto publicznie oskarżył Menelausa o kradzież skarbów ze świątyni. Menelaus obawiał się, że Onias może na niego donieść Epiphanesowi. By mu zatem zawczasu „zamknąć twarz”, nakazał jego zabójstwo.

W tym momencie Antiochus Epiphanes wreszcie zareagował, każąc aresztować Menelausa. Przebłysk jasności umysłu Epiphanesa był jednak wyjątkowo krótki i potrwał jedynie do kolejnej łapówki Menelausa, który dzięki niej wyszedł na wolność. Jednak funkcji arcykapłana już objąć nie zdołał, bo militarnie został wyparty przez zwolenników obalonego przez siebie Jazona.
Mając jedną swą prowincję objętą rewoltą i walkami wewnętrznymi, Epiphanes posłał do Jerozolimy wojsko – i to od tego momentu miała miejsce poważna interwencja Greków w te wewnętrzne żydowskie podchody i krecią robotę wzajemnego „kopania dołków” pod sobą… Do tej pory jedynymi „aktami” Epiphanesa było bowiem branie łapówek od kolejnych pretendentów do funkcji jerozolimskiego arcykapłana…
Od czasu rebelii jednak Epiphanes, do tej pory mało zainteresowany religijnymi przepychankami żydowskimi, zmienił kurs, wprowadzając (po zaprowadzeniu porządku w Jerozolimie) zakaz szeregu praktyk ortodoksyjnego judaizmu, w tym krwawych ofiar oraz obrzezania (tego ostatniego pod karą śmierci). Do świątyni jerozolimskiej wniesiono posąg Zeusa i popierano w Jerozolimie radykalnych żydowskich hellenistów. To w rezultacie doprowadziło do kolejnej rebelii, tym razem wymierzonej już nie tylko w żydowskich hellenistów i politeistów, ale i w monarchię Seleucydów, tej właśnie rebelii, o której w takim „kwiecistym” i upiększonym stylu mówi legenda Hanukki… Legenda ta jest dodatkowo upiększona podaniem o „cudzie Hanuki”, chociaż ani obie księgi Machabeuszy (I i II), ani też Józef Flawiusz nie wspominają nic o jakimkolwiek „cudzie”, a jedynie o zapalaniu świateł i o „festiwalu świateł”. Owym „cudem” miało być to, że światła palono przez 8 dni przy pomocy oliwy zwyczajowo starczającej na 1 dzień. O „cudzie” tym mówią dopiero późniejsze teksty Talmudu. Zresztą zastanówmy się – już pomijając to czy wierzymy w cuda czy nie – czy istniały jakiekolwiek przesłanki po temu, by się on w ogóle wydarzył? Miało niby być za mało oliwy na palenie świateł przez 8 dni?  Pomyślmy przez moment. Był czas na to, by wynieść ze świątyni posąg Zeusa. Był czas, by wynieść stamtąd „pogański” ołtarz. Było dość czasu, by wnieść na powrót ołtarz żydowski. Był czas, by dosłownie przemodelować wnętrze świątyni do poprzednego stanu. Tylko akurat nie było czasu, by przynieść tam oliwę… Nie było oliwy w całej Jerozolimie? Mamy zapewne założyć, że przez trzy lata, jakie upłynęły od 25 grudnia 165 r.p.n.e. (kiedy „poganie” uroczyście zainicjowali – także światłami – nowe święto Zeusa w świątyni) aż do 25 grudnia 162 r.p.n.e. (czyli do pierwszego festiwalu Hanuki) zużyto w Jerozolimie całą oliwę? Czyżby wycofujący się w czasie rebelii machabejskiej Grecy i żydowscy politeiści celowo zadbali o to, by jej resztki z miasta wywieźć, jak gdyby to była najważniejsza rzecz, o jaką by im mogło chodzić? I czy przy tej okazji ogołocili z oliwek wszystkie gaje oliwne w całej Judei? Raczej wątpliwe…

4.. Oto przykład: na początku XVIII wieku ukazała się książka Jacquesa Basnage, hugenota osiadłego w Rotterdamie, pod niebywale długim tytułem: „Historia religii żydów, od czasów Jezusa Chrystusa do czasów obecnych; Uzupełnienie i kontynuacja historii Józefa (Flawiusza)” („Histoire de la religion des juifs, depuis Jesus-Christ jusqu’á present: Pour servir de supplément et de continuation á l’ histoire de Joséphe”, Den Haag, 1706-7).

Basnage użył tego dzieła do ataku na kościół katolicki. Według niego, Żydzi byli wybranymi ofiarami skorumpowanego papiestwa i jedynie reformy protestantyzmu mogły doprowadzić ich do zbawienia – czytaj: nawrócenia na chrześcijaństwo.
Oczywiście atak okazał się chybiony na tyle, że to nie jakakolwiek korupcja Rzymu była powodem niechęci Żydów do konwersji (zwłaszcza, że i skorumpowanych rabinów też nie brakowało…), lecz kwestie doktrynalne, niepotrzebnie wzmocnione akceptacją ze strony kościoła pism żydowskich i ich rzekomego „wybraństwa”. Stąd też protestantom ów prozelityzm wyszedł równie „udanie” co i katolikom…

5.. Przykładem tego może służyć pełen furii atak Heinricha Graetza, autora pierwszej systematycznej historii żydowskiej w czasach nowożytnych, skierowany przeciw Juliusowi Wellhausenowi („Prolegomena do historii Izraela”, 1882) i Ernestowi Renanowi („Historia ludu Izraela”, 1887-93). Graetz żalił się wręcz, że jedynie żydowski autor jest w stanie docenić unikalną wagę żydowskiej historii.

An international team of archaeologists, led by professors Cassius Herusker and Aaron Schiffmann, working on the outskirts of the historic Jerusalem, came last week across scrolls of papyri from the first half of the first century AD written in Hebrew and Latin and preserved in an extraordinarily good condition. The documents found are – as international agencies were informed yesterday at a press conference in Tel Aviv – the faithful record of the last words by Jesus of Nazareth, called The Christ. These documents are in fact nothing else than a collection of minutes of the trial which condemned Jesus as a heretic, blasphemer and a rebel.

The records on the scrolls have already been compared to the  minutes almost exactly 1400 years later of the condemnation trial of Joan of Arc in Rouen from the period February – May 1431. Surprising is the coincidence of charges against both defendants and their style of defence. Both were judged as political rebels and blasphemers, who attributed to themselves actions resulting from a direct intervention by God. Analogies exist in a number of expressions, among others he characterized himself as “Son of God”, and she has used in relation to herself the term “daughter of God.”

Let us imagine this kind of title virtually “screaming” from the headlines and this kind of beginning of a press report or television news. Undoubtedly, this news would become a veritable “bomb”, which would overshadow many local armed conflicts in the world and many terrorist actions. At least for some time Libya, Syria and Iran (as well as Israel …) would disappear from headlines, the military intervention in Afghanistan and the exploits of the government of North Korea would recede into the background.

But something else is also certain: political authorities of individual countries (including Israel and the Vatican) and international institutions would immediately take action because of the person of the defendant and due to the size of the global Christian community, representing a total of about one-third of the world’s population. The authorities most concerned would put their hands on these documents before even one line of text could see the light of day. Israel would like to know whether the texts found could be classified as “anti-Semitic”, that is, whether Jewish characters appearing as witnesses (or in an even more active role …) do not present themselves all too negatively in the records. The world´s Jewish organizations, led by the Anti-Defamation League of B’nai B’rith (ADL) in the USA would also mobilize their forces to this end..

The Vatican for its part would first like to see if the answers provided in court by Jesus are not too “heretical”, if they do not affect any dogma accumulated over many centuries and whether they are consistent with the catechism. The Vatican officials would be given a hand by the World Council of Churches, as denominations associated in it also have their dogma, their doctrines and “the foundations of Christian faith.” To this day  it  does  not allow churches among its members if  they  do not fit  with  the  its dogmas  and “foundations”.
While on the one hand, there would be a kind of “stalking game” going on between the Christian Churches and the Jewish side, on the other hand the Christian churches themselves, despite their close cooperation with each other, would also welcome Christ´s every sentence supporting their own doctrine, while being delighted, when His comments debunked any doctrine of other churches. One can imagine that this would not be without humorous situations …

Prominent representatives of Islam, whose followers number  a currently estimated 1.6 billion, or 23%  of the world’s population  (as of 2009), would also show interest in the issue. Governments of peoples dominated by that religion (Saudi Arabia, Iran, Egypt, Indonesia) would make their desire known  that they would wish to send their representatives to supervise the research process. Here and there one would hear voices warning against serious consequences, if the texts disclosed constituted an “insult to Islam” …

The Christian Gnostics and the followers of the great religions of the East, who have no dogmatized views on the Defendant would most likely be reacting relatively calmly to the whole issue…

Międzynarodowy zespół archeologów pod kierownictwem profesorów Cassiusa Heruskera i Aarona Schiffmanna pracujący na obrzeżach historycznej Jerozolimy natrafił w zeszłym tygodniu na zachowane w nadzwyczaj dobrym stanie zwoje papirusów pochodzących z I połowy I wieku naszej ery, a  zapisanych po hebrajsku i po łacinie. Odnalezione dokumenty stanowią – jak poinformowano wczoraj międzynarodowe agencje na konferencji prasowej  w Tel-Awiwie – wierny zapis ostatnich słów Jezusa z Nazaretu, zwanego Chrystusem. Dokumenty te nie są bowiem niczym innym, jak zbiorem protokołów procesu skazującego Jezusa jako heretyka, bluźniercę i rebelianta.

Zapisy na zwojach porównywane są już obecnie z późniejszymi o niemal dokładnie 1400 lat protokołami procesu Joanny d’Arc w Rouen z okresu lutego – maja 1431 roku. Zaskakująca jest bowiem zarówno zbieżność oskarżeń wobec obojga oskarżonych jak i stylu stosowanej przez nich obrony. Oboje sądzeni byli zarówno jako rebelianci polityczni jak i bluźniercy, którzy przypisywali sobie działanie na bezpośrednią interwencję Boga. Zbieżność istnieje w całym szeregu sformułowań, między innymi on charakteryzował siebie jako „syna bożego”, ona zaś użyła w stosunku do swojej osoby określenia „córka Boga”.

Zawartość zwojów sugeruje, że wbrew zapisom ewangelii Nowego Testamentu, proces Chrystusa ciągnął się przez co najmniej kilka tygodni. Ogólna długość wszystkich tekstów jest bowiem  większa od wszystkich trzech tak zwanych „ewangelii synoptycznych” (czyli ewangelii według Marka, Mateusza oraz Łukasza) razem wziętych. Uczonym udało się już wstępnie ustalić zadawane oskarżonemu pytania oraz udzielane przezeń odpowiedzi.
______________________

Wyobraźmy sobie taki tytuł „krzyczący” z pierwszych stron gazet i taki początek relacji prasowej lub telewizyjnej. Niewątpliwie wiadomość ta stałaby się istną „bombą”, usuwającą w cień niejeden lokalny konflikt zbrojny na świecie czy niejedną akcję terrorystyczną. Przynajmniej na jakiś czas w cieniu znalazłaby się Libia, Syria i Iran (oraz Izrael…), na drugi plan zeszłaby awantura militarna w Afganistanie i wyczyny rządu Korei Północnej.

Ale pewne jest też co innego: do akcji wkroczyłyby natychmiast władze polityczne poszczególnych państw (w tym Izraela oraz Watykanu) i instytucje międzynarodowe z uwagi na osobę oskarżonego oraz ze względu na rozmiary globalnych wspólnot chrześcijańskich, stanowiących w sumie około jednej trzeciej ludności świata. Władze najbardziej zainteresowane położyłyby rękę na tych dokumentach zanim bodaj jedna cała linijka tekstu ujrzałaby światło dzienne. Izrael chciałby przecież wiedzieć, czy odnalezione teksty nie dałyby się sklasyfikować jako „antysemickie”, to znaczy czy postacie Żydów występujących jako świadkowie (lub w charakterze nawet bardziej aktywnym…) nie prezentują się aby nazbyt niekorzystnie. Zmobilizowałyby w tym celu swoje siły także światowe organizacje żydowskie, na czele z Anti-Defamation League of B’nai Brith (ADL) w USA. Watykan zaś ze swej strony chciałby się pierwiej przekonać, czy odpowiedzi udzielane w sądzie przez Jezusa nie są zbyt „heretyckie”, czy nie naruszają w niczym nagromadzonej w ciągu kilkunastu stuleci dogmatyki i czy zgodne są z katechizmem. W sukurs pospieszyłaby urzędnikom watykańskim Światowa Rada Kościołów, gdyż zrzeszone w niej denominacje również posiadają swoją dogmatykę, swoje doktryny oraz „fundamenty wiary chrześcijańskiej”. Do dziś nie dopuszczają do swego grona kościołów, które nie mieszczą się w tej dogmatyce i w tych „fundamentach”.

O ile z jednej strony prowadzona byłaby swoista „gra w podchody” między kościołami chrześcijańskimi a stroną żydowską, o tyle też zainteresowane kościoły chrześcijańskie, pomimo ścisłej współpracy ze sobą, również z zadowoleniem odnotowywałyby każde zdanie Christosa wspierające ich własną doktrynę, przy jednoczesnej uciesze, gdy tylko jakakolwiek Jego wypowiedź miażdżyłaby doktrynę denominacji konkurencyjnych. Można sobie wyobrazić, że nie obyłoby się przy takich okazjach bez akcentów humorystycznych…

Sprawą zainteresowaliby się także prominentni przedstawiciele islamu, liczbę wyznawców którego szacuje się obecnie na 1,6 miliarda, czyli 23% (według stanu z 2009 roku). Rządy poszczególnych krajów zdominowanych przez tę religię (Arabia Saudyjska, Iran, Egipt, Indonezja) zgłosiłyby chęć wysłania swoich przedstawicieli dla nadzorowania procesu badawczego. Tu i ówdzie odezwałyby się głosy, że nie obejdzie się bez konsekwencji, jeżeli ujawnione teksty stanowić będą „obrazę dla islamu”…

Chyba jeszcze stosunkowo najspokojniej zareagowaliby chrześcijańscy gnostycy oraz wyznawcy wielkich religii Wschodu, którzy nie mają żadnych zdogmatyzowanych poglądów na temat osoby Oskarżonego…

a lead coin from Sri Lanka, from approx. beginning of our era

Distortion of history of the swastika is now not only the work of its opponents but, in a way, also of its supporters. Today’s supporters who want to restore the “true meaning” of the symbol sometimes get confused as to what the real meaning is because, in the many thousands of years of existence, it has acquired a large number of meanings. Perhaps you still remember those sometimes  ridiculous  arguments about whether a left-facing swastika is “good” while a right- facing one is ”evil” just as if it’s arms bent in this or another direction  could decide  about  anything. This argument was mainly used by defenders of the swastika who  argued that the swastika with it’s arms bent to the left (as the letter “Z”) is good, “Buddhist” and peaceful, while the arms bent in the opposite direction (like in the Nazi swastika) would in turn be “inappropriate” and “bad”. This thesis gets shattered to ashes and dust when one just looks at the form of swastika in the Far East, which looks identical to the Nazi one and has similar arm length proportions…

Indo-Parthian coin, minted by the so-called Parata Rajas, 1st century AD

Untrue here, even, is the thesis according to which  the eastern  right-facing swastika is only a result of the impact of European scholarship of the nineteenth and twentieth centuries. The examples of coins, presented here, from that region of the world and from the opening centuries of our era expose this claim as completely false. The Ceylonian lead coin with a swastika comes from the era of thekingdom ofAnuradhapura, which existed inSri Lanka between the years 437 BC - 1017 AD. The swastika was a symbol of the kingdom and  appeared on the royal banners  early in that era. For the sake of clarification of the second example, the so-called Parata Rajas were governors of the Partho -Indian region on the border between today’sPakistan andIndia in the period from 1 to 3 century AD.

In Europe, the right-facing swastika appeared very often. This is confirmed, among other things, by coins minted at that time. In general,  coins appear to be outstanding and convincing witnesses to history. They were made of a durable, non-corrosive metal (bronze, silver, gold), and there were  plenty of them because everybody used them. Among these coins there are many with the swastika, and among them the right-facing swastika  is often the most common … It is extremely unlikely that the ancient  republics and monarchies responsible for their massive minting wanted to  wish themselves misfortune by placing ”negative” pre-Nazi swastikas on their own coins …

the oldest known swastika (Mezin, around 10,000 BC)the oldest known swastika (Mezin, around 10,000 BC)

If we only had to start from a distant period of about 12 thousand years ago(presumably, because the dating may not necessarily be entirely correct) since the inception of the oldest known  swastika  motif on mammoth  ivory found in the village of Mezin near Kiev in the Ukraine, then it was a very long time to develop the most diverse interpretations of  swastika in history and in different regions of the world. We do not know who was the first to have drawn, painted, sculpted or carved a swastika. On the whole, however, it certainly did not have all the meaning known today at that starting point. It would be hard to imagine that the first person would be able to endow it with all meanings at once. Is the theme from Mezin only a decorative motif, or was it perhaps already interpreted in some other way? Was the swastika a talisman for good luck, and then the sign of inner peace? Did it first symbolize the sun, and only then the moon? Which therefore of these (and other) meanings is the ”true”  meaning, at issue in the debate? Is then the meaning which the swastika has gradually gained in recent history (since the nineteenth century), as a symbol of Indo-European, European (Aryan) cultures,  ”false” simply because the unknown creator of the work of art from Mezin probably did not have the ”Indo –European peoples” in mind? Had the moon turned out to have been symbolized by the swastika before the sun, would the swastika as a symbol of the sun  become therefore “not true”? And in that case should one then also try to  “redeem the swastika”, to “recover swastika” or “to restore its true meaning”?

a non-Nazi swastika (K.R.I.T. automobile company badge, USA)

...and a Nazi one (NSDAP party badge)

The current discussion about the swastika is dominated largely by political considerations. This has its drawbacks, but it also has its advantages. Because perhaps nothing stimulates the debate and attracts interest to the subject of controversy as politics. It is also an increasingly recognized fact  that  Hitler did not ”ruin” the swastika and that he had no chance of it even if he wanted to achieve it. But still this simple fact has to gradually pierce through the wall of misunderstanding, even among many of the current ”defenders” of the swastika who promote its ”recovery”. This writer had the opportunity to find that out on a “swastika-saving” blog, where a link to his article “Did Hitler ’ruin’ the Swastika?” and the earlier comments, on which that writing was based, were repeatedly removed from there by the “ Admin ” on the pretext of “supporting Hitler and the Nazis”, although that “admin”  often complained himself about the so-called ”political correctness”. Whether in such cases we have just to do with  a misunderstanding or a fear of violation of a sort of “taboo”, let  such  admins  settle individually on their own. Certainly their reason is a political one which they admit directly or at least  indirectly.

In 1786 an Englishman, Sir William Jones, confirmed the similarity of the languages ​​of Sanskrit, Greek and Latin (and research on these languages ​​goes back to the sixteenth century), which in turn gave rise to the term ”Indo-European” in the first 20years of the nineteenth century. In the meantime, archeology has grown and it has helped in linking the swastika of whole ethnic groups and cultures with common roots. The most prominent archaeologist of the nineteenth century, the German Heinrich Schliemann, after having discovered the ruins of Troy and after having  found  a large number of swastikas there, became interested in this symbol, and after consultations with leading scientists he concluded that the swastika ”is an important religious symbol of our remote ancestors”, who he acknowledged as ancestors of modern Indo-European peoples.

Thus, the swastika was gradually taking on a meaning - in the light of advancing research - as a characteristic sign of entire huge communities. It gained this meaning because wherever the Indo-European  people (and nations)  have traditionally lived, there, sooner or later,  the swastika was found. In this way, the swastika became again a really significant symbol. With time passing it began to be used  as an emblem of new movements and organizations, both political and nonpolitical. This process will be presented in detail in separate articles. Here we will limit ourselves only to to one example.

The original symbol of Gymnasts' Society founded by F.L. Jahn

...and the symbol with 4 letters "F" formed into a swastika

On November 14th 1810, during the occupation ofPrussia andGermany by the armies of Napoleonic France, Friedrich Ludwig Jahn founded the first public German Gymnasts’ Society. He merged the idea of ​​physical fitness with the idea of a ​​national liberation struggle. This combination of ideas also appeared later in other parts of Europe, including the lands of partitionedPoland, where he founded Gymnastic Society “Sokół” (i.e. ”Falcon”). The symbol of the company founded by F.L. Jahn  was a cross made ​​of four letters “F”, as shown. These were the letters of the password, “Frish, Fromm, Frölich, Frei” (ie: “Fresh, pious, joyful, free”).  Soon, these letters were arranged in a right-facing swastika as shown above.

If, therefore, in about the year 1920 Hitler´s party wanted to choose a symbol, which would in any way be historically  representative of the Aryan race, while also having historical roots in Germany herself, one really must admit that from their point of view, they could not have chosen better.

In other words, if they chose another Aryan symbol, the choice probably would not be so accurate.
Quite another issue is the interpretation given by the Nazis to this sign. To quote Hitler in his description of the elements and colours of the NSDAP flag:

“In red we see the social idea of ​​the movement, in white nationalist, in the swastika the mission of fighting for the victory of Aryan man and at the same time the victory of the idea of ​​creative work, which as such always has been and will remain anti-Semitic”  (“Mein Kampf”)

This interpretation was new and did not appear earlier. And it was strictly a political interpretation. It was a departure from the previous interpretation of the symbol as a characteristic of cultural formation and race-ethnicity.

early Medieval (Merovingian?) coin with a swastika

The current current far greater use and significance of swastikas in the East compared with the West  is not merely the result of the decrease in use in the West since World War 2. The disparity existed long before the nineteenth and twentieth centuries.  Swastikas in the East are deeply rooted  as important symbols in the Eastern religions. In the West it had not been so already for many centuries.

If they ever had any religious significance it was removed during the Christian centuries, when Christianity was wiping, often brutally, all non-Abrahamic religions from the face of the earth. It was simultaneously borrowing a lot from them, but more in terms of whatever symbolism corresponded with its theology in terms of the practice of certain cults. The swastika has never occupied such a position in the Christian religion which it had in  Hinduism or Buddhism. Hence its meaning had been lost completely, or only partly preserved. Then, too, our silent and many ”witnesses of history” in the form of coins began to “keep quiet” about the swastika, which only occasionally shows upon them - though it was not abandoned  as a decorative motif elsewhere. If at that time any cross appears on coins, then it is mainly the one representing Christianity. And this “silence” of coins continued in the Renaissance. And as a matter of fact it was only from the late eighteenth century onwards, that a gradual interest in the swastika appears again. Over the next  century this symbol indeed made  a stunning career. It reached its zenith of course in the Third Reich through its elevation to the absolute extreme omnipresence. It appeared as a sign of various public institutions, was in a state emblem and on the national flag (a bit like at the time of the kingdom of Anuradhapura in Sri Lanka two and a half thousand years ago …), on the banners and military decorations, on badges  and on commemorative medals and medals of civilian organizations.

Ehrenkreuz der Deutschen Mutter (1938)

an early badge of the Hitler Youth

And its presence  on coins exceeded anything in this regard that Indian, Greek,  Parthian, Phoenician and Roman antiquity had to offer … One can even figuratively say that in the Third Reich the swastika  marched into almost every aspect of life. And its position would probably still be relatively high today (after all), had it  not been for World War 2, which together with the defeat of the Reich resulted in the loss of much of its popularity, especially since it was very often and persistently equated it with war crimes of the defeated, but in the Third Reich it represented many different things simultaneously.

The only difference between the actually existing Western and Nazi swastikas, when it comes to its looks, is that the Nazi swastika was usually set at an angle of 45 degrees, while the previous ones were set straight. Usually, because there were some exceptions, such as the two presented here, the early Hitler Youth  badge  (the initials ”DJ” mean ”Deutsche Jugend”) and the “Ehrenkreuz der Deutschen  Mutter”,  established on 16 December 1938, which have their swastikas set straight, not at an angle. Similarly, there were exceptions among the old  swastikas that were sometimes also set at an angle, as evidenced by the  decorative details of some elements of ceramics or some coins.

ancient Greek silver coin with a diagonal swastika

These are some of the more  important points of the background of current debates about the swastika. They will be presented here in more detail in subsequent articles. The swastika itself has a future no matter how long the debates will be dragged on.  Even if they were to never end, they are unable to do the swastika any serious harm. It could have been much more harmed in the Middle Ages. Then the knowledge of the past, even the most rudimentary, was far lower than today.

Illiteracy prevailed. Most people could not even read the Bible, though it  formed the very base of their religious and philosophical system. The different  regions of the world remained cut off from each other. The former illiteracy of European societies would give a better chance of ruin of any historical  symbol than all the combinedefforts made for this purpose (consciously or unconsciously) in our contemporary times.

But even the Middle Ages would have had no lasting success in this field. Sooner or later  the remains of old buildings, mosaics, pottery and coins would have been discovered, just as has happened. After centuries of expulsion of the symbol to the primarily ornamental function, its Renaissance and subsequent periods in history only provided more evidence of its existence. Furthermore the process of its continuous re-interpretation is far from over. And the fact that it has many meanings and has had a continuous presence on various continents and is known to many peoples and races, will ensure its future probably to no lesser extent than is the case of  major contemporary religious symbols.

Ołowiana moneta ze Sri Lanki z ok. początku n.e.

Zniekształcanie historii swastyki jest w tej chwili dziełem nie tylko jej przeciwników, lecz w pewnym sensie także jej zwolenników. Dzisiejsi zwolennicy, którzy chcą przywrócenia „prawdziwego znaczenia” tego symbolu, sami nieraz się gubią w tym, jakie to jest to prawdziwe znaczenie, bo w ciągu wielu tysięcy lat istnienia znak ten nabył sporej liczby znaczeń.  Zapewne przypominamy sobie te nieraz zatrącające śmiesznością argumentacje dotyczące tego czy swastyka lewoskrętna jest „dobra”, a prawoskrętna „zła” zupełnie tak, jakby wygięcie jej ramion w tę czy inną stronę decydować mogło o czymkolwiek. Ten wątek był przede wszystkim użyty przez obrońców swastyki, którzy argumentowali, że swastyka o ramionach wygiętych w lewo (jak litera „Z”) jest dobra, „buddyjska”, pokojowa. Gdy natomiast ramiona zgięte w drugą stronę (jak u nazistów) miało z kolei być „nieprawidłowe” i „złe”. Ta teza  zamienia się sama jedynie w proch i pył, gdy się choćby tylko spojrzy na te spośród dalekowschodnich swastyk, które wyglądają identycznie z nazistowską i mają na dodatek podobne proporcje długości ramion co i ona…

Indo - partyjska moneta z serii monet wybijanych przez t.zw. Parata Rajas, I w.n.e.

Nieprawdą jest tu nawet i ta teza, według której te prawoskrętne swastyki wschodnie pojawić się miały dopiero w wyniku oddziaływania europejskich prac naukowych XIX i XX wieku. Prezentowane to obok  przykłady monet z tamtego regionu świata i to z początkowych wieków naszej ery obnażają i tę tezę jako zupełnie nieprawdziwą. Owa ołowiana cejlońska moneta ze swastyką pochodzi z ery królestwa Anuradhapura, istniejącego w Sri Lance w latach 437 p.n.e – 1017 n.e. Swastyka stanowiła jeden z symboli tego królestwa i pojawiała się na sztandarach królewskich już we wczesnym okresie owej ery. Gwoli wyjaśnienia drugiego przykładu: tak zwani Parata Rajas byli gubernatorami regionu parto-indyjskiego na pograniczu dzisiejszego Pakistanu oraz Indii w okresie od I do III wieku n.e.

Natomiast w Europie swastyki prawoskrętne pojawiały się nadzwyczaj często. Potwierdzają to między innymi również wybijane wówczas monety. W ogóle monety okazują się tu znakomitymi i przekonującymi świadkami historii. Wykonywane były bowiem głównie z trwałego, nierdzewiejącego kruszcu (brąz, srebro, złoto) i było ich po prostu mnóstwo, bo wszyscy się nimi posługiwali. Wśród tych monet jest wiele takich ze swastyką, a pośród tych ostatnich swastyki prawoskrętne są nieraz w większości… Jest rzeczą wyjątkowo mało prawdopodobną, by antyczne republiki i monarchie odpowiedzialne za ich masowe wybijanie, pragnęły sobie życzyć nieszczęścia poprzez umieszczanie na własnych monetach „negatywnej” swastyki pre-nazistowskiej…

Najstarsza znana swastyka (Mezin, ok. 10 000 p.n.e.)

Gdybyśmy jedynie mieli zacząć od okresu odległego o 12 tysięcy lat, jakie minęły (w założeniu, bo datowanie może niekoniecznie musi okazać się całkowicie słuszne) od czasu powstania najstarszego znanego do tej pory motywu swastyki na kości mamuciej znalezionego we wsi Mezin niedaleko Kijowa na Ukrainie, to był to ogromnie długi czas dla rozwinięcia najprzeróżniejszych interpretacji swastyki w dziejach i w rozmaitych regionach świata. Nie wiemy kto był tym pierwszym, który narysował, namalował, wyrzeźbił lub wyprofilował swastykę. Z całą jednak pewnością od tego początkowego momentu nie miała ona wszystkich znanych nam znaczeń. Trudno byłoby sobie wyobrazić, że ta pierwsza osoba byłaby w stanie nadać znakowi wszystkie znaczenia naraz. Czy motyw z Mezin jest jedynie motywem zdobniczym, czy też może był on już wtedy jakoś inaczej jeszcze interpretowany? Czy swastyka najpierw była talizmanem na szczęście, a dopiero potem znakiem wewnętrznego pokoju? Czy najpierw symbolizowała słońce, a dopiero potem księżyc? Które zatem z tych (i innych) znaczeń jest tym „prawdziwym” znaczeniem, o które chodzi w debacie? Czy zatem znaczenie, jakie swastyka nabierała stopniowo w nowszej historii (od XIX wieku), jako symbol kultur indo-europejskich, europejskich (aryjskich), jest znaczeniem „nieprawdziwym”, bo zapewne nieznany nam artysta dzieła z Mezin nie miał na myśli „ludów indo-europejskich”? Czy gdyby okazało się, że Księżyc był symbolizowany przez swastykę wcześniej niż Słońce, to swastyka jako symbol Słońca byłaby przez to „nieprawdziwa”? I czy w takim razie też należałoby podjąć próbę „uratowania swastyki”, „odzyskania swastyki” lub „przywrócenia prawdziwego jej znaczenia”?

Swastyka nienazistowska (odznaka firmy automobilowej K.R.I.T, USA)...

... i nazistowska (odznaka partyjna NSDAP)

Obecna dyskusja na temat swastyki zdominowana jest w dużym stopniu przez względy polityczne. Ma to swoje minusy, ale posiada też swoje dobre strony. Bowiem nic chyba tak nie ożywia debaty i nie przyciąga zainteresowania do przedmiotu kontrowersji jak polityka. Coraz bardziej przy tym uznawany jest stopniowo ten prosty fakt, że Hitler nie „zrujnował” swastyki i że nie miałby on szans na to nawet, gdyby chciał to osiągnąć. Jednak w dalszym ciągu ten prosty fakt musi się stopniowo przebijać przez mur niezrozumienia nawet wśród wielu obecnych „obrońców” swastyki promujących jej „odzyskiwanie”. Piszący te słowa miał okazję sam się o tym przekonać na pewnym blogu „ratującym” swastykę, gdy link do jego artykułu „Czy Hitler ‘zrujnował’ swastykę?” oraz wcześniejsze uwagi, które posłużyły do jego napisania, były stamtąd usuwane parokrotnie przez „admina” jako „popierające Hitlera i nazistów”, chociaż ów „admin” sam niejednokrotnie narzekał na t.zw. „poprawność polityczną”. Czy w takich wypadkach idzie jedynie o niezrozumienie stawianych tez czy też o strach przed naruszeniem swoistego „tabu”, niechaj tacy admini rozstrzygają sami indywidualnie na własny rachunek. Z całą pewnością motyw ich działania pozostaje jednak polityczny, do czego sami się przyznają wprost lub co najmniej pośrednio.

W 1786 roku Anglik, Sir William Jones, potwierdził podobieństwa języków sanskrytu, greki i łaciny (a badania nad tymi językami sięgają wstecz aż do XVI wieku), co w konsekwencji dało początek terminowi „indo-europejski” w pierwszych 20 latach XIX wieku. W międzyczasie rozwijała się archeologia i to ona dopomogła w łączeniu swastyki z całymi grupami etnicznymi i kulturowymi o wspólnych korzeniach. Najwybitniejszy archeolog XIX wieku, Niemiec Heinrich Schliemann, po odkryciu ruin Troi i znalezieniu tam sporej liczby swastyk, zainteresował się tym symbolem i po konsultacjach z czołowymi naukowcami doszedł do wniosku, że swastyka „to istotny symbol religijny naszych odległych przodków”, a za owych przodków uznał on przodków współczesnych ludów indo-europejskich.

Zatem swastyka nabierała znaczenia – w świetle postępujących badań – jako znak charakterystyczny dla całych ogromnych wspólnot. I nabierała tego znaczenia dlatego, że gdziekolwiek ludy (i narody) indo-europejskie tradycyjnie zamieszkiwały, tam znajdowano prędzej czy później i swastyki. W ten sposób swastyka stawała się na nowo naprawdę znaczącym symbolem. Z czasem zaczęto używać jej jako emblematu nowych ruchów i organizacji, zarówno politycznych jak i niepolitycznych. Ten proces przedstawiony zostanie w szczegółach w osobnych artykułach. Tu jedynie ograniczymy się do pokazania jednego przykładu:

Pierwotny symbol towarzystwa gimnastycznego F.L. Jahna

symbol z 4 literami "F" w formie swastyki

14 listopada 1810 roku, w latach okupacji Prus i Niemiec przez wojska napoleońskiej Francji, Friedrich Ludwig Jahn założył pierwsze publiczne niemieckie towarzystwo gimnastyczne. Ideę tężyzny fizycznej połączył on z ideą walki narodowo-wyzwoleńczej. Takie zestawienie idei pojawiło się także później w innych miejscach Europy, między innymi na ziemiach rozbiorowej Polski, gdzie założono Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”. Symbolem towarzystwa założonego przez F.L. Jahna był krzyż złożony z czterech liter „F”, jak na ilustracji po lewej stronie. Były to litery hasła „Frish, fromm, frölich, frei” (czyli: „Rześcy, pobożni, radośni, wolni”). Wkrótce owe litery układać zaczęto w swastykę prawoskrętną, jak na ilustracji obok, po prawej.

Jeżeli zatem około roku 1920 partia Hitlera pragnęła wybrać symbol, któryby w jakikolwiek sposób był historycznie reprezentatywny dla rasy aryjskiej, a jednocześnie mający historyczne korzenie także w samych Niemczech, to istotnie trzeba przyznać, że ze swego punktu widzenia nie mogła ona wybrać lepiej. Innymi słowy: gdyby zdecydowała się ona na inny symbol aryjski, wybór zapewne nie byłby tak trafny.
Zupełnie innym natomiast zagadnieniem jest interpretacja nadana przez nazistów temu znakowi. By zacytować Hitlera w jego opisie znaczenia elementów i barw flagi NSDAP:

“W czerwieni widzimy ideę socjalną ruchu, w bieli nacjonalistyczną, w swastyce misję walki o zwycięstwo człowieka aryjskiego i jednocześnie zwycięstwo idei twórczej pracy, która jako taka zawsze była i pozostanie antysemicka” („Mein Kampf”)

Taka interpretacja była nowa, nie pojawiała się wcześniej. I była to interpretacja ściśle polityczna, stanowiła odejście od dotychczasowego interpretowania symbolu jako charakterystycznego dla pewnej formacji kulturowej i rasowo-etnicznej.

wczesnośredniowieczna moneta ze swastyką (z okresu Merowingów?)

Istniejąca obecnie kolosalna różnica między „wagą” swastyki zachodniej a wschodniej, na korzyść tej ostatniej, nie jest jednak jedynie wynikiem II Wojny Światowej. Było tak bowiem już na długo przed XIX i XX wiekiem. Swastyki wschodnie bowiem zakorzenione są głęboko jako istotne symbole wschodnich religii. Na Zachodzie tak nie było już od wielu wieków. Jeżeli one w ogóle miały jakiekolwiek znaczenie religijne, to zostało ono usunięte przez wieki chrześcijańskie, kiedy to chrystianizm niemalże zmiatał z powierzchni ziemi , niejednokrotnie brutalnie, wszelkie inne religie „nie-abrahamiczne”. Przejmował od nich sporo, ale bardziej w sensie symboliki, która odpowiadała jego teologii oraz w sensie uprawiania pewnych kultów. Swastyka nigdy nie zajęła w religii chrześcijańskiej takiego miejsca, jakie posiadała w hinduizmie czy buddyzmie.Toteż albo utraciła ona swoje znaczenia całkowicie, albo też zachowała je jedynie częściowo. Wtedy także nasi milczący, lecz jakże liczni „świadkowie historii” w postaci monet zaczynają „milczeć” o swastyce, które jedynie z rzadka się na nich pokazuje – choć nie zaniechano jej jako motywu zdobniczego gdzie indziej. Jeżeli w tamtym czasie na monetach pojawia się jakikolwiek krzyż, to głównie reprezentujący chrześcijaństwo. I to „milczenie” monet przeciągnęło się na Renesans. I tak na dobrą sprawę dopiero począwszy od końca XVIII wieku zaczyna się stopniowe zainteresowanie swastyką na nowo. W ciągu następnego ponad 1 wieku symbol ten zrobił istotnie oszałamiającą karierę. Jej apogeum było oczywiście wyniesienie jej w III Rzeszy na absolutne szczyty wszechobecności. Pojawiła się jako znak rozmaitych instytucji publicznych, znalazła się w emblemacie państwowym i na fladze narodowej (czyli trochę jak w czasach królestwa Anuradhapura na Sri Lance 2 i pół tysiąca lat temu…), na sztandarach i odznaczeniach wojskowych, na odznakach i medalach pamiątkowych i organizacji cywilnych. A na monetach  jej obecność przekroczyła wszystko, co pod tym względem oferował antyk indyjski, grecki, partyjski, fenicki czy rzymski…

Honorowy Krzyż Matki (1938)

Można wręcz obrazowo powiedzieć, że w III Rzeszy swastyka wmaszerowała do każdej niemal dziedziny życia. I pewnie jej pozycja byłaby nadal (mimo wszystko) wysoka, gdyby nie II Wojna, która wraz z przegraną Rzeszy przyniosła utratę dużej części jej popularności, zwłaszcza, że wyjątkowo często i nachalnie usiłowano ją utożsamiać ze zbrodniami wojennymi pokonanych, choć w samej Rzeszy reprezentowała ogrom rozmaitych rzeczy naraz.

wczesna odznaka HJ

Jedyna właściwie różnica między dotychczasowymi swastykami zachodnimi a nazistowską, jeśli idzie o jej wygląd, jest taka, że nazistowska z reguły ustawiona była pod kątem 45 stopni, gdy poprzednie ustawione były prosto. Z reguły, bo zdarzały się wyjątki, jak prezentowana tu wczesna odznaka Hitlerjugend (inicjały „DJ” oznaczają „Deutsche Jugend”) oraz ustanowiony 16 grudnia 1938 roku „Ehrenkreuz der Deutschen Mutter”, które posiadają swastykę ustawioną tradycyjnie prosto, nie pod kątem. Podobnie były wyjątki wśród starych swastyk, które ustawiane były czasem także pod kątem, jak dowodzą tego szczegóły zdobnicze niektórych elementów ceramiki lub niektóre monety.

starożytna grecka srebrna moneta z ukośną swastyką

Oto niektóre ważniejsze punkty tła obecnych debat dotyczących swastyki. Bardziej szczegółowo przedstawione zostaną w kolejnych artykułach. Sama swastyka oczywiście ma przyszłość przed sobą obojętnie jak długo debaty te będą się przeciągać. Nawet gdyby miały się one nigdy nie zakończyć, nie są w stanie swastyce w żaden poważny sposób zaszkodzić. Już nawet bardziej dałoby się jej zaszkodzić w Średniowieczu. Wówczas znajomość przeszłości, niechby i fragmentaryczna, była nieporównanie mniejsza niż to ma miejsce obecnie. Panował analfabetyzm, większość ludzi nie była w stanie nawet czytać Biblii, choć na niej opierał się system religijny i filozoficzny. Poszczególne regiony świata pozostawały odcięte od siebie. Niegdysiejszy analfabetyzm społeczeństw europejskich dawałby większe szanse rujnacji jakiegokolwiek symbolu historycznego aniżeli wszystkie wysiłki podejmowane w tym celu (świadomie lub nieświadomie) w czasach nam współczesnych.

Ale nawet Średniowiecze nie odniosłoby  trwałego sukcesu na tym polu. Prędzej czy później odkrytoby przecież pozostałości dawnych budowli, mozaik, ceramiki i numizmatów, jak się to też stało. Po wiekach wyrugowania tego symbolu do funkcji głównie zdobniczych, nastąpił jej renesans i kolejne okresy w historii dają jedynie więcej ewidencji jej istnienia. Nie zakończył się także proces ciągłego jej  przereinterpretowywania.

A fakt, że posiada ona wiele znaczeń i że występuje ona historycznie na rozmaitych kontynentach i znana jest wielu ludom i rasom, zapewni jej przyszłość w niemniejszym chyba stopniu niż jakiemukolwiek spośród współczesnych nam głównych symboli religijnych.

A typical "German" of cinema-revelries...

In this year (in April, with a pre-view in February) a new movie of this kind is going to be released, a tale of Nazi invasion from space, “Iron Sky” (we are still waiting for their invasion from a sea-bottom, from the abyss of the Vesuvius, from a belly of a great fish or from Hell, as these have not yet been, have they?). There was already a search for the “lost Ark”, there were winds of war, various versions of the invasion of Normandy, exploits “where eagles dare”, brawls of the “dirty dozen” and a whole plethora of other actions.

There were very good movies, average movies and lemons. They differed in scenarios, sceneries and languages spoken but the main “division of roles” was, and is, invariably, and ad nauseam, the same: “the good Allies” (Brits, Yanks, Poles, Russians, Frenchies, Greeks or the Yugoslav heroes from the Sutyeska) and the “lousy Germans”. These anti-German revelries have already gone so far, that once I even expressed a desire to watch a comedy in which roles are reversed.

... who yellowed from 67 years of media folly

We in Poland get mad whenever someone abroad mentions the “Polish concentration camps” (that is: Nazi concentration camps in Poland…) or makes a movie in which Poles are shown as dolts. Newspapers and the radio then make a hubbub about anti-Polishness, petitions are being organized and protest-letters circulated on the net globally. There was such a petition recently, in regards to those “Polish concentration camps”. I know, for I signed it myself as well.

But it is exactly because I signed it, that I will not pass over the fact in silence that in all those 67 years there was hardly ever a year many anti-German movies were not made. Whether “based on facts” or – and this is a euphemism and increasingly also an oxymoron – “fiction based on reality” (read: a complete humbug, as long as it has requisites from the “era”). Those have been 67 years of depiction of our western neighbours as dolts, boors, rapists, thieves, murderers (preferably mass-murderers!), drunks, scoundrels, sadists, masochists, perverts, crazies and cowards… Not so long ago also as prey which could (and should!) be subjected to having swastikas cut onto their foreheads with knives or their skulls smashed with baseball-bats… (perhaps next time we will be entertained with their castrations and their “balls” eaten by heroic Allies of Jewish lineage?).

How many “protest-letters” and all sorts of petitions would we, Poles, have to sign every year if it was our own country shot at with such cinematography like with a machine-gun? And especially if we were forced to watch celebrations of premieres of that trash in our own capital-city.

No, contrary to all possible appearances, I am not playing any “absolution” of the Third Reich. That Reich indeed had a leadership which to a large extent (although not to 100%) deserved an infamy of a criminal kind – like the leaderships of a number of other powers responsible for the outbreak and course of WW2.

What I am saying here, is that since 1945 already several generations have grown up in Germany. And all that those people see about their country in cinemas is a dog’s vomit and a latrine…

I am not German myself, although I can understand Germans both because of my own familial relations and simple use of empirical thinking. But had I been German, I am not sure whether I would not become ultra-Nazi from this kind of “treat” with such a one-sided propaganda-gutter… For if war-propaganda exists during a war, then even if one is not particularly thrilled by it, it is nevertheless understandable as in war it becomes a weapon and namely not the most brutal one. But continuation of war-propaganda in which a country is being dragged into a gutter (“in die Gosse gezogen”) through indiscriminate “means of expression” 67 years after the close of a war, is itself a degeneracy.

A moral degeneracy of those who perpetrate it and a mental degeneracy (or at least mental bluntness) of those who enjoy it in cinemas or in front of “idiot-boxes” and who cannot wait for the next version of the anti-Nazi “Jud Süß” to watch it while devouring pop-corn or something more substantial.

As for me, the time of watching anti-German war-movies is definitely over, albeit I hope to live for some more decades.

Typowy Niemiec kinowych bachanaliów...

Właśnie w tym roku (w kwietniu, z prapremierą w lutym) na ekrany wchodzi kolejny film tego rodzaju, bajer o inwazji nazistów z kosmosu, “Iron Sky”  (czekamy jeszcze na ich inwazję z dna morskiego, z dna Wezuwiusza, z brzucha wieloryba oraz z piekła, bo tego jeszcze chyba nie było?). Było już poszukiwanie “zaginionej arki”, były wichry wojny, były rozmaite wersje ataku na Normandię, były wyczyny “tylko dla orłów” oraz rozrabiactwo “parszywej dwunastki” i cała plejada innych akcji. Były obrazy bardzo dobre, średnie i denne. Filmy te różnią się scenariuszem, scenerią i językami w nich mówionymi, ale główny “podział ról” jest nieodmiennie i aż do odruchu wymiotnego ten sam: “dobrzy Alianci” (Brits, Yanks, Polacy, Ruscy, Franzmänner, Grecy czy jugosłowiańscy herosi znad Sutjeski) i “parszywe niemiaszki”. Te bachanalia germanożercze idą już tak daleko, że swego czasu nawet wyraziłem ochotę obejrzenia komediowego “odwrócenia ról” .

...który aż pożółkł od 67 lat bezeceństwa medialnego

My w Polsce “kota” dostajemy ilekroć ktoś za granicą wspomni “polskie obozy koncentracyjne” oraz gdy nakręci się tam jakiś film, w którym Polacy wychodzą na przygłupów. Gazety i radio trąbią wtedy głośno o antypolskości, organizuje się petycje oraz zakrojone (internetowo) na globalną skalę listy protestacyjne. Ostatnio była taka petycja, właśnie w sprawie tych “polskich obozów”. Wiem, bo sam podpisałem.

Ale właśnie dlatego, że sam podpisałem, to nie zamierzam z obojętnością przypatrywać się temu, że praktycznie przez całych 67 lat od zakończenia II Wojny nie było ani jednego roku, by ktoś gdzieś nie nakręcił iluś tam antyniemieckich filmów. Czy to “opartych na faktach”, czy też – a to już eufemizm i w coraz większym stopniu oksymoron – będących “fikcją osadzoną w realiach” (czytaj: kompletnym bzdetem, byle z rekwizytami z “epoki”). To 67 lat niezmordowanego przedstawiania naszych zachodnich sąsiadów właśnie jako przygłupów, chamów, gwałcicieli, złodziei, morderców (koniecznie masowych!), pijaków, szuj, sadystów, masochistów, zboczeńców, wariatów oraz tchórzów…Niedawno także jako rodzaj zwierzątek, którym wolno (a nawet trzeba!) wyrzynać nożyskiem hakenkreuze na czołach lub rozwalać im czachy kijem baseballowym…(czy następnym razem rozrywką będą ekranowe kastracje i jedzenie “jaj” przez bohaterskich Aliantów, “koniecznie” o żydowskich rodowodach?).

Ile byśmy my, jako Polacy, “musieli” podpisywać co roku “listów protestacyjnych” oraz petycji maści wszelkiej, gdyby to w nas i nasz kraj walono podobną kinematografią niczym z “maszynówy”? I jeszcze gdybyśmy zmuszeni byli oglądać uroczystości związane z premierami takich filmideł w naszej własnej stolicy?

Nie, wbrew pozorom nie bawię się tutaj w “rozgrzeszanie” Trzeciej Rzeszy. Ta Trzecia Rzesza istotnie miała przywództwo, które w dużej mierze (choć nie w 100%) zasługiwało na miano zbrodniczego. Tak jak i przywództwa szeregu innych mocarstw odpowiedzialnych za wybuch i przebieg II Wojny.

Ja mam tu na myśli fakt, że od 1945 roku w Niemczech dorosło już parę pokoleń ludzi. I wszystko, co ci ludzie oglądają w kinie na temat swego kraju, to jedno wielkie rzygowisko i latryna… Nie jestem Niemcem, choć potrafię zrozumieć Niemców zarówno z racji pokrewieństw rodzinnych jak i zwykłego zastosowania empirycznego myślenia. Ale gdybym był Niemcem, to nie wiem, czy aby od takiego “poczęstunku” jednostronnego rynsztoka propagandowego nie zachciałoby mi się zostać ultra-nazistą… Bo jeżeli w czasie wojny uprawiana jest propaganda wojenna, to nawet, jeśli niekoniecznie musimy się nią zachwycać, jest ona zrozumiała, bo w końcu jest wojna, a propaganda, w tym także filmowa, staje się bronią i to akurat nienajbrutalniejszą. Ale prowadzenie wojennej propagandy, w której jakiś kraj ciągany jest po rynsztokach i pełnej niewybrednych “środków wyrazu” przez 67 lat po zakończeniu wojny, to zwykła degeneracja. Degeneracja moralna tych, którzy ją stale jeszcze uprawiają i degeneracja umysłowa (lub co najmniej umysłowe przytępienie) tych, co się nią w kinach albo przed “idiot-boxem” cieszą i doczekać się nie potrafią kolejnej wersji antynazistowskiego “żyda Süssa”, którą sobie obejrzą obżerając się pop-cornem lub czymś bardziej konkretnym.

Co do mnie, to dla mnie okres oglądania antyniemieckich filmów wojennych już się definitywnie skończył, choć mam nadzieję pożyć jeszcze parędziesiąt lat.